ವಿಶ್ವ ನದಿ ದಿನ 2026: ಇತಿಹಾಸ, ಮಹತ್ವ ಮತ್ತು ನದಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆ | World Rivers Day 2026 History Significance

1. ಪೂರ್ಣ ವಿಷಯದ ಸಾರಾಂಶ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷಾ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ (Comprehensive Summary & Exam Analysis):

ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಚಲಿತ ಘಟನೆಗಳು (Core Current Affairs Summary):

• ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳ ನಾಲ್ಕನೇ ಭಾನುವಾರದಂದು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ವಿಶ್ವ ನದಿ ದಿನವನ್ನು (World Rivers Day) ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ[cite: 1].
• ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಜಲಮೂಲಗಳು, ಜೀವವೈವಿಧ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಪ್ರಮುಖ ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ನದಿಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ಪುನಶ್ಚೇತನ ಮತ್ತು ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವುದು ಈ ದಿನದ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ[cite: 1].
• ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಮಾಮಿ ಗಂಗೆ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನದಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಯೋಜನೆ (NRCP) ಹಾಗೂ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಕಾವೇರಿ, ಕೃಷ್ಣಾ, ತುಂಗಭದ್ರಾ, ಘಟಪ್ರಭಾ ಮತ್ತು ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿ ಕಣಿವೆಗಳ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ಬಂದಿವೆ[cite: 1].
• ನಗರೀಕರಣ, ಕೈಗಾರಿಕಾ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದಾಗಿ ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಜಲಸಂಕಷ್ಟದ ಕುರಿತು ಪರಿಸರ ತಜ್ಞರು ಕಳವಳ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ[cite: 1].

ಸ್ಥಿರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನದ ಜೋಡಣೆ (Static GS Linkage):

• ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಮೂಲ: ವಿಶ್ವ ನದಿ ದಿನವನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ 2005 ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ Water for Life Decade (2005-2015) ಉಪಕ್ರಮದ ಅಂಗವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನದಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾವಾದಿ ಮಾರ್ಕ್ ಏಂಜೆಲೊ (Mark Angelo) ಅವರ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.
• ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ನಿಬಂಧನೆಗಳು: ವಿಧಿ 48A (ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ - DPSP) ಹಾಗೂ ವಿಧಿ 51A(g) (ಕಾಡುಗಳು, ಸರೋವರಗಳು, ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ವನ್ಯಜೀವಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನ ಮೂಲಭೂತ ಕರ್ತವ್ಯ).
• ಶಾಸನಬದ್ಧ ಚೌಕಟ್ಟು: ಜಲ (ಮಾಲಿನ್ಯ ತಡೆ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ) ಕಾಯ್ದೆ, 1974 (Water Act, 1974) ಹಾಗೂ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯ್ದೆ, 1986.
• ಅಂತರರಾಜ್ಯ ನದಿ ವಿವಾದಗಳು: ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 262 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಜ್ಯ ನದಿ ಜಲ ವಿವಾದಗಳ ಕಾಯ್ದೆ, 1956 (Inter-State River Water Disputes Act, 1956) ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದೆ.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು (High-Yield Exam Highlights):

• ಆಚರಣೆಯ ದಿನ: ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳ 4ನೇ ಭಾನುವಾರ[cite: 1].
• ಕೇಂದ್ರ ನೋಡಲ್ ಸಚಿವಾಲಯ: ಜಲ ಶಕ್ತಿ ಸಚಿವಾಲಯ (Ministry of Jal Shakti - 2019 ರಲ್ಲಿ ರಚನೆ).
• ನಮಾಮಿ ಗಂಗೆ ಯೋಜನೆ: ಜೂನ್ 2014 ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗಂಗಾ ನದಿ ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಮಿಷನ್ (NMCG) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.
• ಕರ್ನಾಟಕದ ಜೀವನದಿಗಳು: ಕಾವೇರಿ (ತಲಕಾವೇರಿ, ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿ), ಕೃಷ್ಣಾ (ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರ), ಶರಾವತಿ (ಅಂಬುತೀರ್ಥ).

2. ಈ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬಹುಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQs):

ಪ್ರಶ್ನೆ 1: ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ವಿಶ್ವ ನದಿ ದಿನವನ್ನು (World Rivers Day) ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಯಾವಾಗ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ? / When is World Rivers Day observed globally every year?

A) ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳ ಮೊದಲ ಸೋಮವಾರ / First Monday of September
B) ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳ ನಾಲ್ಕನೇ ಭಾನುವಾರ / Fourth Sunday of September
C) ಮಾರ್ಚ್ 22 / March 22
D) ಜೂನ್ 5 / June 5

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ವಿಶ್ವ ನದಿ ದಿನವನ್ನು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳ ನಾಲ್ಕನೇ ಭಾನುವಾರದಂದು ನದಿಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಾರಲು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ[cite: 1].

ಪ್ರಶ್ನೆ 2: ವಿಶ್ವ ನದಿ ದಿನದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಮೊದಲು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ ಕೆನಡಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನದಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾವಾದಿ ಯಾರು? / Who was the renowned Canadian river conservationist who first proposed the idea of World Rivers Day?

A) ಮಾರ್ಕ್ ಏಂಜೆಲೊ / Mark Angelo
B) ಡೇವಿಡ್ ಅಟೆನ್‌ಬರೋ / David Attenborough
C) ಸುಂದರ್‌ಲಾಲ್ ಬಹುಗುಣ / Sunderlal Bahuguna
D) ರಾಚೆಲ್ ಕಾರ್ಸನ್ / Rachel Carson

ಉತ್ತರ: A / Answer: A

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ನದಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾವಾದಿ ಮಾರ್ಕ್ ಏಂಜೆಲೊ (Mark Angelo) ಅವರು 1980 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ನದಿ ದಿನವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ, ನಂತರ 2005 ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ವಿಶ್ವ ನದಿ ದಿನವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಕಾರಣರಾದರು.

ಪ್ರಶ್ನೆ 3: ಭಾರತ ಸಂವಿಧಾನದ ಯಾವ ವಿಧಿಯು ಅಂತರರಾಜ್ಯ ನದಿಗಳು ಅಥವಾ ನದಿ ಕಣಿವೆಗಳ ನೀರಿನ ವಿವಾದಗಳ ತೀರ್ಪಿಗೆ ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡುತ್ತದೆ? / Which Article of the Indian Constitution empowers Parliament to adjudicate inter-state river water disputes?

A) ವಿಧಿ 260 / Article 260
B) ವಿಧಿ 262 / Article 262
C) ವಿಧಿ 263 / Article 263
D) ವಿಧಿ 280 / Article 280

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 262 ಅಂತರರಾಜ್ಯ ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ನದಿ ಕಣಿವೆಗಳ ನೀರು ಹಂಚಿಕೆ ಕುರಿತ ವಿವಾದಗಳ ನ್ಯಾಯನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಶಾಸನ ರೂಪಿಸಲು ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 4: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಜಲಮೂಲಗಳ ಮಾಲಿನ್ಯ ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾದ ಜಲ (ಮಾಲಿನ್ಯ ತಡೆ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ) ಕಾಯ್ದೆ ಯಾವ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು? / In which year was the Water (Prevention and Control of Pollution) Act enacted in India?

A) 1972
B) 1974
C) 1981
D) 1986

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ದೇಶದಲ್ಲಿ ಜಲಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು Water (Prevention and Control of Pollution) Act ಅನ್ನು 1974 ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಂಡಳಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು.

ಪ್ರಶ್ನೆ 5: ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ಯಾವ ವಿಧಿಯ ಪ್ರಕಾರ ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಸರೋವರಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರಿಸರವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನ ಮೂಲಭೂತ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿದೆ? / Under which Article is protecting natural environment including rivers and lakes a fundamental duty?

A) ವಿಧಿ 51A(a)
B) ವಿಧಿ 51A(e)
C) ವಿಧಿ 51A(g)
D) ವಿಧಿ 51A(k)

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 51A(g) ಅನ್ವಯ ಅರಣ್ಯಗಳು, ಸರೋವರಗಳು, ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ವನ್ಯಜೀವಿಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಸುಧಾರಿಸುವುದು ಭಾರತದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನ ಮೂಲಭೂತ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 6: ಕೆಳಗಿನ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ:
1. ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯು 2005-2015 ಅವಧಿಯನ್ನು ಜೀವನಕ್ಕಾಗಿ ನೀರು (Water for Life) ದಶಕವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತ್ತು.
2. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನದಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಯೋಜನೆಯನ್ನು (NRCP) ಕೇಂದ್ರ ಜಲ ಶಕ್ತಿ ಸಚಿವಾಲಯವು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
ಮೇಲಿನ ಹೇಳಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಸರಿಯಾಗಿದೆ? / Consider the following statements:
1. The UN declared 2005-2015 as the Water for Life decade.
2. In India, the National River Conservation Plan (NRCP) is managed under the Jal Shakti Ministry.
Which of the above statements is/are correct?

A) 1 ಮಾತ್ರ / 1 only
B) 2 ಮಾತ್ರ / 2 only
C) 1 ಮತ್ತು 2 ಎರಡೂ / Both 1 and 2
D) ಯಾವುದೂ ಅಲ್ಲ / Neither 1 nor 2

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯು 2005-2015 ಅನ್ನು Water for Life Decade ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನದಿಗಳ ಸ್ವಚ್ಛತೆಗಾಗಿ NRCP ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಜಲ ಶಕ್ತಿ ಸಚಿವಾಲಯದ ನದಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಇಲಾಖೆ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಎರಡೂ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಸರಿಯಾಗಿವೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 7: ಕರ್ನಾಟಕದ ಪಶ್ಚಿಮಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಹರಿಯುವ ಕೆಳಗಿನ ಯಾವ ನದಿಯು ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧ ಜೋಗ ಜಲಪಾತವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತದೆ? / Which west-flowing river of Karnataka forms the world-famous Jog Falls?

A) ನೇತ್ರಾವತಿ / Netravati
B) ಶರಾವತಿ / Sharavathi
C) ಕಾಳಿ / Kali
D) ಅಘನಾಶಿನಿ / Aghanashini

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಂಬುತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಉಗಮವಾಗುವ ಶರಾವತಿ ನದಿಯು ಗೇರುಸೊಪ್ಪ ಬಳಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಜೋಗ ಜಲಪಾತವನ್ನು (ರಾಜಾ, ರೋರರ್, ರಾಕೆಟ್, ರಾಣಿ) ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 8: ಕೆಳಗಿನ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ:
1. ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ 7ನೇ ಶೆಡ್ಯೂಲ್ ಪ್ರಕಾರ ರಾಜ್ಯ ಪಟ್ಟಿಯ ನಮೂದು 17 ರಲ್ಲಿ ನೀರು ಸರಬರಾಜು, ನೀರಾವರಿ ಮತ್ತು ಕಾಲುವೆಗಳ ವಿಷಯವಿದೆ.
2. ಅಂತರರಾಜ್ಯ ನದಿಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕೇಂದ್ರ ಪಟ್ಟಿಯ ನಮೂದು 56 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.
ಸರಿಯಾದ ಆಯ್ಕೆ ಯಾವುದು? / Examine the following statements:
1. Under 7th Schedule, water supplies, irrigation and canals fall under Entry 17 of State List.
2. Regulation and development of inter-state rivers falls under Entry 56 of Union List.
Which is the correct option?

A) 1 ಮಾತ್ರ ಸರಿ / 1 only is correct
B) 2 ಮಾತ್ರ ಸರಿ / 2 only is correct
C) ಎರಡೂ ಸರಿ / Both are correct
D) ಎರಡೂ ತಪ್ಪು / Both are incorrect

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಪಟ್ಟಿಯ ಎಂಟ್ರಿ 17 ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಜಲಸಂಪನ್ಮೂಲ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅದು ಕೇಂದ್ರ ಪಟ್ಟಿಯ ಎಂಟ್ರಿ 56 (ಅಂತರರಾಜ್ಯ ನದಿ ನಿಯಂತ್ರಣ)ಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಎರಡೂ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಸರಿಯಾಗಿವೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 9: ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಉಗಮ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಹೊಂದಿಸಿ: / Match the major rivers of Karnataka with their places of origin:

A) 1-ii, 2-i, 3-iv, 4-iii
B) 1-i, 2-ii, 3-iv, 4-iii
C) 1-ii, 2-iv, 3-i, 4-iii
D) 1-iv, 2-i, 3-ii, 4-iii

ಉತ್ತರ: A / Answer: A

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಕಾವೇರಿ = ತಲಕಾವೇರಿ (ಕೊಡಗು), ಕೃಷ್ಣಾ = ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರ, ತುಂಗಾ = ಗಂಗಾಮೂಲ (ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು), ಪಾಲಾರ್ = ನಂದಿ ಬೆಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 10: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನದಿ ಜೋಡಣೆ ಯೋಜನೆಯನ್ನು (National River Linking Project - NRLP) ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಕೇಂದ್ರದ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಸಂಸ್ಥೆ ಯಾವುದು? / Which autonomous agency oversees the National River Linking Project in India?

A) ಕೇಂದ್ರೀಯ ಜಲ ಆಯೋಗ (CWC) / Central Water Commission
B) ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಸ್ಥೆ (NWDA) / National Water Development Agency
C) ಕೇಂದ್ರೀಯ ಅಂತರ್ಜಲ ಮಂಡಳಿ (CGWB) / Central Ground Water Board
D) ಭಾರತೀಯ ಒಳನಾಡು ಜಲಮಾರ್ಗ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (IWAI) / Inland Waterways Authority of India

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನದಿ ಜೋಡಣೆ ಯೋಜನೆಗಳ ಸಮೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯತಾ ವರದಿಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲು 1982 ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು (NWDA) ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.