ಚುನಾವಣಾ ದಾಖಲೆಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಆಯೋಗದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ: ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ | Election Records Preservation and ECI Accountability

1. ಪೂರ್ಣ ವಿಷಯದ ಸಾರಾಂಶ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷಾ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ (Comprehensive Summary & Exam Analysis):

ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಚಲಿತ ಘಟನೆಗಳು (Core Current Affairs Summary):

• ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ ಎಣಿಕಾ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಸಿಸಿಟಿವಿ (CCTV) ದೃಶ್ಯಾವಳಿಗಳು ಹಾಗೂ ವೆಬ್‌ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್ ದಾಖಲೆಗಳು ಕೇವಲ 45 ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅಳಿಸಿಹೋಗಿವೆ (ಡಿಲೀಟ್ ಆಗಿವೆ) ಎಂಬ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ವಿವರಣೆಯು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಚರ್ಚೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.
• ಜನಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಕಾಯ್ದೆ 1951 ರ ಸೆಕ್ಷನ್ 81 ರ ಪ್ರಕಾರ ಪರಾಜಿತ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಅಥವಾ ಮತದಾರರು ಚುನಾವಣಾ ಫಲಿತಾಂಶ ಪ್ರಕಟವಾದ 45 ದಿನಗಳ ಒಳಗೆ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ‘ಚುನಾವಣಾ ಅರ್ಜಿ’ (Election Petition) ಸಲ್ಲಿಸಲು ಶಾಸನಬದ್ಧ ಕಾಲಾವಕಾಶ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ.
• ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣಾ ಅಕ್ರಮಗಳ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಯುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರವಾಗಿರುವ ಸಿಸಿಟಿವಿ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಕನಿಷ್ಠ ಚುನಾವಣಾ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಅವಧಿ ಅಥವಾ ಪ್ರಕರಣ ಇತ್ಯರ್ಥವಾಗುವವರೆಗೆ ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯವೆಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಈ ಹಿಂದೆ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ.
• ಚುನಾವಣೆಗಳ ನಡಾವಳಿ ನಿಯಮಗಳು, 1961 (Conduct of Elections Rules, 1961) ರ ನಿಯಮ 92, 93 ಮತ್ತು 94 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮತ ಯಂತ್ರಗಳ ದಾಖಲೆಗಳು, ಬ್ಯಾಲಟ್ ಪೇಪರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ವರ್ಷ ಅಥವಾ ಚುನಾವಣಾ ಅರ್ಜಿ ಬಾಕಿ ಇರುವವರೆಗೆ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದೆ.
• ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ, ಮುಕ್ತ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಚುನಾವಣೆಗಳು (Free and Fair Elections) ಸಂವಿಧಾನದ ‘ಮೂಲ ಸಂರಚನೆ’ಯ (Basic Structure) ಭಾಗವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇಂತಹ ದಾಖಲೆಗಳ ನಾಶವು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲಿನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಶ್ವಾಸಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆ ತರುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಜ್ಞರು ಆತಂಕ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಸ್ಥಿರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನದ ಜೋಡಣೆ (Static GS Linkage):

• ಸಂವಿಧಾನದ 324 ನೇ ವಿಧಿ: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಂಸತ್ತು, ರಾಜ್ಯ ಶಾಸನಸಭೆಗಳು, ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಮತ್ತು ಉಪರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಚುನಾವಣೆಗಳ ಅಧೀಕ್ಷಣೆ, ನಿರ್ದೇಶನ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗಕ್ಕೆ (ECI) ನೀಡುತ್ತದೆ.
• ಜನಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಕಾಯ್ದೆ, 1951 (RPA 1951 - ಸೆಕ್ಷನ್ 80 & 81): ಯಾವುದೇ ಚುನಾವಣೆಯ ಸಿಂಧುತ್ವವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಕೇವಲ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ಗೆ ಮಾತ್ರ ಅಧಿಕಾರವಿದ್ದು, ಫಲಿತಾಂಶ ಬಂದ 45 ದಿನಗಳೊಳಗೆ ‘ಚುನಾವಣಾ ಅರ್ಜಿ’ (Election Petition) ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು.
• ಚುನಾವಣೆಗಳ ನಡಾವಳಿ ನಿಯಮಗಳು, 1961 (Conduct of Elections Rules, 1961): ನಿಯಮ 93 ಮತ್ತು 94 ರ ಪ್ರಕಾರ ಚುನಾವಣಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು, ಇವಿಎಂ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಯುನಿಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಪ್ಯಾಟ್ ಸ್ಲಿಪ್‌ಗಳನ್ನು ನಿಗದಿತ ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ಸುರಕ್ಷಿತ ಕಸ್ಟಡಿಯಲ್ಲಿಡುವುದು ಜಿಲ್ಲಾ ಚುನಾವಣಾಧಿಕಾರಿಗಳ (DEO) ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಾಗಿದೆ.
• ಅನೂಪ್ ಬರಣ್‌ವಾಲ್ ವರ್ಸಸ್ ಯೂನಿಯನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (2023): ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರು ಮತ್ತು ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರ ನೇಮಕಾತಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತತೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಲು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನೀಡಿದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ತೀರ್ಪು.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು (High-Yield Exam Highlights):

• ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ವಿಧಿ: ವಿಧಿ 324 (ಭಾಗ XV)
• ಚುನಾವಣಾ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಕೆಯ ಕಾಲಮಿತಿ: ಫಲಿತಾಂಶದಿಂದ 45 ದಿನಗಳು (RPA 1951, ಸೆಕ್ಷನ್ 81)
• ಚುನಾವಣಾ ಅರ್ಜಿ ವಿಚಾರಣಾ ಅಧಿಕಾರ: ಸಂಬಂಧಿತ ರಾಜ್ಯದ ಹೈಕೋರ್ಟ್
• ಚುನಾವಣಾ ದಾಖಲೆಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣ ನಿಯಮ: ಚುನಾವಣೆಗಳ ನಡಾವಳಿ ನಿಯಮಗಳು, 1961 (ನಿಯಮ 92-94)
• ಜಿಲ್ಲಾ ಚುನಾವಣಾಧಿಕಾರಿ (DEO): ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿ / ಜಿಲ್ಲಾ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್
• ಮುಕ್ತ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಚುನಾವಣೆ: ಸಂವಿಧಾನದ ಮೂಲ ಸಂರಚನೆ (Basic Structure)

---

2. ಈ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬಹುಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQs):

ಪ್ರಶ್ನೆ 1: 1951 ರ ಜನಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಕಾಯ್ದೆಯ (RPA) ಸೆಕ್ಷನ್ 81 ರ ಪ್ರಕಾರ, ಚುನಾವಣಾ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ‘ಚುನಾವಣಾ ಅರ್ಜಿ’ (Election Petition) ಸಲ್ಲಿಸಲು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾದ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಕಾಲಮಿತಿ ಎಷ್ಟು? / Under Section 81 of the Representation of the People Act, 1951, what is the limitation period for filing an Election Petition in the High Court?

A) 30 ದಿನಗಳು / 30 Days
B) 45 ದಿನಗಳು / 45 Days
C) 60 ದಿನಗಳು / 60 Days
D) 90 ದಿನಗಳು / 90 Days

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): RPA 1951 ರ ಸೆಕ್ಷನ್ 81 ರ ಅನ್ವಯ ಚುನಾವಣಾ ಫಲಿತಾಂಶ ಪ್ರಕಟವಾದ ದಿನಾಂಕದಿಂದ 45 ದಿನಗಳ ಒಳಗಾಗಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣಾ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 2: ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ಯಾವ ವಿಧಿಯು ಚುನಾವಣೆಗಳ ಅಧೀಕ್ಷಣೆ, ನಿರ್ದೇಶನ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗಕ್ಕೆ ನೀಡುತ್ತದೆ? / Which Article of the Indian Constitution vests the superintendence, direction, and control of elections in the Election Commission?

A) ವಿಧಿ 320
B) ವಿಧಿ 324
C) ವಿಧಿ 326
D) ವಿಧಿ 330

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 324 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಸತ್ತು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಶಾಸನಸಭೆಗಳ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 3: ಚುನಾವಣಾ ದಾಖಲೆಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಚುನಾವಣಾ ಅರ್ಜಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ:
1. ಯಾವುದೇ ಚುನಾವಣೆಯ ಸಿಂಧುತ್ವವನ್ನು ಕೇವಲ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಚುನಾವಣಾ ಅರ್ಜಿಯ ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ ಪ್ರಶ್ನಿಸಬಹುದು.
2. ಚುನಾವಣೆಗಳ ನಡಾವಳಿ ನಿಯಮಗಳು 1961 ರ ಅನ್ವಯ ಚುನಾವಣಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ವರ್ಷ ಅಥವಾ ಚುನಾವಣಾ ಅರ್ಜಿ ಇತ್ಯರ್ಥವಾಗುವವರೆಗೆ ಸಂರಕ್ಷಿಸಬೇಕು.
ಮೇಲಿನ ಹೇಳಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಸರಿಯಾಗಿದೆ? / Consider the following statements regarding election records and election petitions:
1. The validity of an election can only be called in question by an Election Petition presented to the High Court.
2. Under the Conduct of Elections Rules 1961, election packets and voting records must be retained for at least one year or until the election petition is disposed of.
Which of the statements given above is/are correct?

A) 1 ಮಾತ್ರ / 1 only
B) 2 ಮಾತ್ರ / 2 only
C) 1 ಮತ್ತು 2 ಎರಡೂ / Both 1 and 2
D) ಯಾವುದೂ ಅಲ್ಲ / Neither 1 nor 2

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಎರಡೂ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಸರಿಯಾಗಿವೆ. ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 329(b) ಅನ್ವಯ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ನಿಯಮ 94 ರ ಅನ್ವಯ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಕನಿಷ್ಠ 1 ವರ್ಷ ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದೆ.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 4: ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ವಯಸ್ಕ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕನ್ನು (Universal Adult Suffrage) ಖಾತರಿಪಡಿಸುವ ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ ಯಾವುದು? / Which Article of the Indian Constitution guarantees Universal Adult Suffrage for elections to Lok Sabha and State Legislative Assemblies?

A) ವಿಧಿ 324
B) ವಿಧಿ 325
C) ವಿಧಿ 326
D) ವಿಧಿ 328

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 326 ರ ಪ್ರಕಾರ 18 ವರ್ಷ ತುಂಬಿದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕನಿಗೆ ಯಾವುದೇ ತಾರತಮ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ಮತದಾನದ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಹಕ್ಕು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 5: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮತದಾನದ ವಯಸ್ಸನ್ನು 21 ವರ್ಷದಿಂದ 18 ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಿದ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಯಾವುದು? / Which Constitutional Amendment Act lowered the voting age in India from 21 years to 18 years?

A) 44 ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆ, 1978
B) 61 ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆ, 1988
C) 73 ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆ, 1992
D) 86 ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆ, 2002

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): 61 ನೇ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆ 1988 ರ ಮೂಲಕ (1989 ರಿಂದ ಜಾರಿ) ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 326 ಕ್ಕೆ ತಿದ್ದುಪಡಿ ತಂದು ಮತದಾನದ ವಯಸ್ಸನ್ನು 21 ರಿಂದ 18 ಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಲಾಯಿತು.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 6: ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು (ECI) ಯಾವ ದಿನಾಂಕದಂದು ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಆ ದಿನವನ್ನು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಏನೆಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ? / On which date was the Election Commission of India established, and what is it observed as annually?

A) ಜನವರಿ 25, 1950 - ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತದಾರರ ದಿನ (National Voters’ Day)
B) ಜನವರಿ 26, 1950 - ಗಣರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ದಿನ
C) ನವೆಂಬರ್ 26, 1949 - ಸಂವಿಧಾನ ದಿನ
D) ಆಗಸ್ಟ್ 15, 1947 - ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನ

ಉತ್ತರ: A / Answer: A

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು 1950 ರ ಜನವರಿ 25 ರಂದು ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. ಈ ದಿನವನ್ನು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ‘ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತದಾರರ ದಿನ’ (National Voters’ Day) ಎಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 7: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇವಿಎಂ (EVM) ಮತ ಯಂತ್ರಗಳ ಜೊತೆಗೆ ವಿವಿಪ್ಯಾಟ್ (VVPAT) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲು ಆದೇಶಿಸಿದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಮಹತ್ವದ ತೀರ್ಪು ಯಾವುದು? / Which landmark Supreme Court ruling directed the Election Commission to introduce VVPAT systems with EVMs?

A) ಲಿಲ್ಲಿ ಥಾಮಸ್ ಪ್ರಕರಣ (2013)
B) ಸುಬ್ರಮಣಿಯನ್ ಸ್ವಾಮಿ ವರ್ಸಸ್ ECI (2013)
C) ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಫಾರ್ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ರಿಫಾರ್ಮ್ಸ್ (ADR) ಪ್ರಕರಣ (2002)
D) ಇಂದಿರಾ ನೆಹರು ಗಾಂಧಿ ವರ್ಸಸ್ ರಾಜ್ ನಾರಾಯಣ್ (1975)

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): 2013 ರ ಸುಬ್ರಮಣಿಯನ್ ಸ್ವಾಮಿ ವರ್ಸಸ್ ECI ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಪಾರದರ್ಶಕತೆಗಾಗಿ ಮತ ಖಾತ್ರಿ ರಶೀದಿ (VVPAT) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿತು.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 8: ‘ವಿವಿಪ್ಯಾಟ್’ (VVPAT) ನ ಪೂರ್ಣ ವಿಸ್ತೃತ ರೂಪವೇನು? / What does the acronym VVPAT stand for in Indian election operations?

A) Voter Verified Paper Audit Trail
B) Voting Verification and Public Access Track
C) Verified Voter Paper Authentication Tool
D) Visual Voter Performance Audit Tracker

ಉತ್ತರ: A / Answer: A

ವಿವರಣೆ (Explanation): VVPAT ಎಂದರೆ Voter Verifiable Paper Audit Trail ಆಗಿದೆ. ಇದು ಮತದಾರ ತಾನು ಯಾರಿಗೆ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದ್ದೇನೆ ಎಂಬುದನ್ನು 7 ಸೆಕೆಂಡುಗಳ ಕಾಲ ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 9: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ‘ಮುಕ್ತ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಚುನಾವಣೆಗಳು’ (Free and Fair Elections) ಸಂವಿಧಾನದ ಮೂಲ ರಚನೆಯ (Basic Structure) ಭಾಗವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ತೀರ್ಪು ಯಾವುದು? / In which landmark judgment did the Supreme Court hold that ‘Free and Fair Elections’ is part of the Basic Structure of the Constitution?

A) ಕೇಶವಾನಂದ ಭಾರತಿ ಪ್ರಕರಣ (1973)
B) ಇಂದಿರಾ ನೆಹರು ಗಾಂಧಿ ವರ್ಸಸ್ ರಾಜ್ ನಾರಾಯಣ್ (1975)
C) ಮಿನರ್ವಾ ಮಿಲ್ಸ್ ಪ್ರಕರಣ (1980)
D) ಎಸ್.ಆರ್. ಬೊಮ್ಮಾಯಿ ಪ್ರಕರಣ (1994)

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): 1975 ರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಇಂದಿರಾ ನೆಹರು ಗಾಂಧಿ ವರ್ಸಸ್ ರಾಜ್ ನಾರಾಯಣ್ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮುಕ್ತ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಚುನಾವಣೆಗಳು ಹಾಗೂ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಪರಿಶೀಲನೆಯು ಸಂವಿಧಾನದ ಮೂಲ ಸಂರಚನೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ತೀರ್ಪು ನೀಡಿತು.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 10: ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಸುಧಾರಣಾ ಸಮಿತಿಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಹೊಂದಿಸಿ:
1. ತಾರ್ಕುಂಡೆ ಸಮಿತಿ (1975) - a. ಚುನಾವಣಾ ವೆಚ್ಚ ಮತ್ತು ವಯೋಮಿತಿ ಇಳಿಕೆ ಶಿಫಾರಸು
2. ದಿನೇಶ್ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ಸಮಿತಿ (1990) - b. ಇವಿಎಂ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಚುನಾವಣಾ ಸುಧಾರಣೆಗಳು
3. ಇಂದ್ರಜಿತ್ ಗುಪ್ತಾ ಸಮಿತಿ (1998) - c. ಚುನಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಧನಸಹಾಯ (State Funding of Elections)
ಸರಿಯಾದ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿ: / Match Electoral Reform Committees with their key mandates:
1. Tarkunde Committee (1975) - a. Voting age reduction & expenditure limits
2. Dinesh Goswami Committee (1990) - b. EVM introduction & electoral reforms
3. Indrajit Gupta Committee (1998) - c. State funding of elections
Choose the correct match:

A) 1-a, 2-b, 3-c
B) 1-b, 2-a, 3-c
C) 1-c, 2-b, 3-a
D) 1-a, 2-c, 3-b

ಉತ್ತರ: A / Answer: A

ವಿವರಣೆ (Explanation): ತಾರ್ಕುಂಡೆ ಸಮಿತಿ ಮತದಾನ ವಯಸ್ಸು ಇಳಿಕೆಗೆ, ದಿನೇಶ್ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ಸಮಿತಿ ಇವಿಎಂ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಣೆಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಇಂದ್ರಜಿತ್ ಗುಪ್ತಾ ಸಮಿತಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಧನಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ 1-a, 2-b, 3-c ಸರಿಯಾದ ಉತ್ತರವಾಗಿದೆ.

---