ಮಕ್ಕಳಿಗೂ ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್ ಬಳಕೆ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕು: ಸುಪ್ರೀಂಕೋರ್ಟ್ ಮಹತ್ವದ ತೀರ್ಪು | Children Have Fundamental Right to Internet Access: Supreme Court

1. ಪೂರ್ಣ ವಿಷಯದ ಸಾರಾಂಶ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷಾ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ (Comprehensive Summary & Exam Analysis):

ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಚಲಿತ ಘಟನೆಗಳು (Core Current Affairs Summary):

• ಮಕ್ಕಳ ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್ ಬಳಕೆಯನ್ನು ವಯಸ್ಸಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸುವುದನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸಿದೆ / The Supreme Court unequivocally rejected blanket age-based bans on children accessing the internet.
• ಮಕ್ಕಳ ಕಲಿಕೆ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂಪರ್ಕ ಅತ್ಯಂತ ಅವಶ್ಯಕ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಜೆ.ಬಿ. ಪಾರ್ದೀವಾಲಾ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಆರ್. ಮಹಾದೇವನ್ (ಚಂದ್ರನ್) ಅವರಿದ್ದ ಪೀಠ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದೆ / A bench comprising Justices J.B. Pardiwala and R. Mahadevan observed that digital connectivity is essential for learning and overall development of children.
• ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ಶೋಷಣೆ ಮತ್ತು ನಿಂದನೆ ತಡೆಗಟ್ಟುವಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ ವೇದಿಕೆಗಳ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಕರ್ತವ್ಯಗಳ ವೈಫಲ್ಯ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಸಲ್ಲಿಕೆಯಾಗಿದ್ದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಅರ್ಜಿಯ (PIL) ವಿಚಾರಣೆ ವೇಳೆ ಈ ತೀರ್ಪು ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ / The verdict came during hearings on public interest litigations addressing the statutory accountability of social media intermediaries in curbing Child Sexual Abuse Material (CSAM).
• ಮಕ್ಕಳ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಸುರಕ್ಷತೆ ಹಾಗೂ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪರಸ್ಪರ ವಿರುದ್ಧವಲ್ಲ; ನಿಷೇಧಿಸುವ ಬದಲು ವೇದಿಕೆಗಳನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತಗೊಳಿಸುವುದು ಸರ್ಕಾರದ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕಂಪನಿಗಳ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಎಂದಿದೆ / The court held that online child protection and digital liberty are complementary, mandating platforms to deploy safety protocols rather than enforcing blanket access denials.
• ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸುರಕ್ಷತಾ ಕ್ರಮ, ಚೈಲ್ಡ್-ಸೇಫ್ ಮೋಡ್ (Child-Safe Mode) ಮತ್ತು ಪೋಷಕರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಲಾಗಿದೆ / The apex court directed platforms to implement specialized protection protocols, dedicated child-safe modes, and enhanced parental monitoring systems.
• ಅತಿಯಾದ ನಿಷೇಧಗಳಿಂದ ಮಕ್ಕಳು ಅನಧಿಕೃತ ಮತ್ತು ಅಸುರಕ್ಷಿತ ಮಾರ್ಗಗಳ (Dark Web/Proxy) ಮೂಲಕ ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿದೆ / The bench warned that disproportionate bans could drive young users toward opaque networks and unmonitored digital spaces.

ಸ್ಥಿರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನದ ಜೋಡಣೆ (Static GS Linkage):

• ಸಂವಿಧಾನದ 19(1)(ಎ) ವಿಧಿ (Article 19(1)(a)): ವಾಕ್ ಮತ್ತು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ; ಅನುರಾಧಾ ಭಾಸಿನ್ ವರ್ಸಸ್ ಯೂನಿಯನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (2020) ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್ ಮೂಲಕ ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆಯುವ ಹಕ್ಕನ್ನು 19(1)(ಎ) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ / Freedom of Speech and Expression; the Anuradha Bhasin v. Union of India (2020) judgment explicitly recognized the medium of internet as protected under Article 19(1)(a).
• ಸಂವಿಧಾನದ 21ನೇ ವಿಧಿ (Article 21): ಜೀವಿಸುವ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಹಕ್ಕು; ಕೆ.ಎಸ್. ಪುಟ್ಟಸ್ವಾಮಿ ವರ್ಸಸ್ ಯೂನಿಯನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (2017) ತೀರ್ಪಿನನ್ವಯ ಗೌಪ್ಯತೆಯ ಹಕ್ಕು (Right to Privacy) ಜೀವಿಸುವ ಹಕ್ಕಿನ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿದೆ / Protection of Life and Personal Liberty; under Justice K.S. Puttaswamy (2017), the Right to Privacy stands recognized as an integral component of Article 21.
• ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕಾಯ್ದೆ, 2000 (Information Technology Act, 2000): ಕಲಂ 67ಬಿ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಅಶ್ಲೀಲತೆ ಹಾಗೂ ಶೋಷಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುವುದು ಶಿಕ್ಷಾರ್ಹ ಅಪರಾಧವಾಗಿದೆ / Section 67B penalizes the publishing, transmitting, and viewing of Child Sexual Abuse Material online.
• ಪೋಕ್ಸೋ ಕಾಯ್ದೆ, 2012 (POCSO Act, 2012): ಲೈಂಗಿಕ ಅಪರಾಧಗಳಿಂದ ಮಕ್ಕಳ ರಕ್ಷಣೆ ಕಾಯ್ದೆಯ ಕಲಂ 15 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿನ ದೌರ್ಜನ್ಯದ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡುವುದು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದೆ / Section 15 of POCSO makes failure to report or delete digital abuse material concerning minors a punishable violation.
• ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕುಗಳ ಒಡಂಬಡಿಕೆ (UNCRC - 1989): ಭಾರತವು 1992ರಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ್ದು, ಮಗುವಿನ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆಯುವ ಹಕ್ಕು (ವಿಧಿ 17) ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ / The United Nations Convention on the Rights of the Child, ratified by India in 1992, protects child access to diversified information under Article 17.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು (High-Yield Exam Highlights):

• ಪೀಠದ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳು (Presiding Bench): ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಜೆ.ಬಿ. ಪಾರ್ದೀವಾಲಾ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಆರ್. ಮಹಾದೇವನ್ / Justice J.B. Pardiwala and Justice R. Mahadevan.
• ಶಾಸನಬದ್ಧ ನಿಯಂತ್ರಕ (Statutory Watchdog): ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣಾ ಆಯೋಗ (NCPCR - 2007) ಕಮಿಷನ್ ಫಾರ್ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಷನ್ ಆಫ್ ಚೈಲ್ಡ್ ರೈಟ್ಸ್ ಆಕ್ಟ್, 2005 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತ / Established under CPCR Act, 2005.
• ನೋಡಲ್ ಸಚಿವಾಲಯ (Nodal Ministries): ಕೇಂದ್ರ ಮಹಿಳಾ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಚಿವಾಲಯ ಹಾಗೂ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಚಿವಾಲಯ (MeitY) / Ministry of Women & Child Development alongside MeitY.
• ಡಿಜಿಟಲ್ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಡೇಟಾ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯ್ದೆ (DPDP Act, 2023): ಮಕ್ಕಳ ಡೇಟಾ ಸಂಸ್ಕರಣೆಗೆ ಪೋಷಕರ ಒಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನು (Verifiable Parental Consent) ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸಿದೆ / Section 9 of the DPDP Act mandates verifiable parental consent prior to processing children’s personal data.

---

2. ಈ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬಹುಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQs):

ಪ್ರಶ್ನೆ 1: ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನೀಡಿದ ತೀರ್ಪಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಸಂವಿಧಾನದ ಯಾವ ವಿಧಿಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್ ಸಂಪರ್ಕ ಪಡೆಯುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕೆಂದು ಪುನರುಚ್ಚರಿಸಲಾಗಿದೆ? / According to the Supreme Court’s recent ruling, access to the internet for children is protected under which Constitutional Articles?

A) ವಿಧಿ 14 ಮತ್ತು 18 / Article 14 and Article 18
B) ವಿಧಿ 19(1)(ಎ) ಮತ್ತು 21 / Article 19(1)(a) and Article 21
C) ವಿಧಿ 25 ಮತ್ತು 28 / Article 25 and Article 28
D) ವಿಧಿ 32 ಮತ್ತು 226 / Article 32 and Article 226

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 19(1)(ಎ) (ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ) ಮತ್ತು ವಿಧಿ 21 (ಜೀವಿಸುವ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕೆಂದು ಗುರುತಿಸಿದೆ. ಅನುರಾಧಾ ಭಾಸಿನ್ (2020) ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲೂ ಈ ನಿಲುವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. / The Supreme Court anchored internet access under Article 19(1)(a) (freedom of speech) and Article 21 (right to personal liberty), drawing precedent from the Anuradha Bhasin (2020) judgment.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 2: ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ವಾಕ್ ಮತ್ತು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕೆಂದು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ತೀರ್ಪು ಯಾವುದು? / In which landmark judgment did the Supreme Court first rule that access to the internet is constitutionally protected under Article 19(1)(a)?

A) ಶ್ರೇಯಾ ಸಿಂಘಾಲ್ ವರ್ಸಸ್ ಯೂನಿಯನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ / Shreya Singhal v. Union of India
B) ಅನುರಾಧಾ ಭಾಸಿನ್ ವರ್ಸಸ್ ಯೂನಿಯನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ / Anuradha Bhasin v. Union of India
C) ಮನೇಖಾ ಗಾಂಧಿ ವರ್ಸಸ್ ಯೂನಿಯನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ / Maneka Gandhi v. Union of India
D) ಕೆ.ಎಸ್. ಪುಟ್ಟಸ್ವಾಮಿ ವರ್ಸಸ್ ಯೂನಿಯನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ / K.S. Puttaswamy v. Union of India

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): 2020 ರ ಅನುರಾಧಾ ಭಾಸಿನ್ ವರ್ಸಸ್ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ, ಸಂವಿಧಾನದ 19(1)(ಎ) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್ ಮೂಲಕ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಸುವುದು ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕು ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿತ್ತು. / In Anuradha Bhasin v. Union of India (2020), the apex court affirmed that freedom of expression through the medium of the internet is constitutionally protected.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 3: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣಾ ಆಯೋಗವನ್ನು (NCPCR) ಯಾವ ಕಾಯ್ದೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಶಾಸನಬದ್ಧವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ? / Under which statutory enactment was the National Commission for Protection of Child Rights (NCPCR) established in India?

A) ಬಾಲಾಪರಾಧ ನ್ಯಾಯ ಕಾಯ್ದೆ, 2015 / Juvenile Justice Act, 2015
B) ಲೈಂಗಿಕ ಅಪರಾಧಗಳಿಂದ ಮಕ್ಕಳ ರಕ್ಷಣೆ ಕಾಯ್ದೆ, 2012 / Protection of Children from Sexual Offences Act, 2012
C) ಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣಾ ಆಯೋಗಗಳ ಕಾಯ್ದೆ, 2005 / Commissions for Protection of Child Rights Act, 2005
D) ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕಾಯ್ದೆ, 2000 / Information Technology Act, 2000

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಎನ್‌ಸಿಪಿಸಿಆರ್ (NCPCR) ಅನ್ನು ಕಮಿಷನ್ಸ್ ಫಾರ್ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಷನ್ ಆಫ್ ಚೈಲ್ಡ್ ರೈಟ್ಸ್ ಆಕ್ಟ್, 2005 ರ ಸೆಕ್ಷನ್ 3 ರ ಅನ್ವಯ 2007 ರ ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. / NCPCR was established as a statutory watchdog in March 2007 pursuant to Section 3 of the Commissions for Protection of Child Rights Act, 2005.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 4: ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕಾಯ್ದೆ, 2000 ರ ಯಾವ ಕಲಮು ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ಶೋಷಣಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು (CSAM) ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಶಿಕ್ಷಾರ್ಹ ಅಪರಾಧವನ್ನಾಗಿಸಿದೆ? / Which section of the Information Technology Act, 2000 penalizes the transmission and publishing of Child Sexual Abuse Material (CSAM)?

A) ಕಲಂ 66ಎ / Section 66A
B) ಕಲಂ 67ಬಿ / Section 67B
C) ಕಲಂ 69 / Section 69
D) ಕಲಂ 79 / Section 79

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಐಟಿ ಕಾಯ್ದೆ 2000 ರ ಕಲಂ 67ಬಿ (Section 67B) ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಅಶ್ಲೀಲವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುವುದು, ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಕಠಿಣ ಕಾರಾಗೃಹ ಶಿಕ್ಷೆಯ ಅಪರಾಧವೆಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತದೆ. / Section 67B of the IT Act, 2000 explicitly criminalizes publishing, facilitating, or transmitting material depicting children in sexually explicit acts.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 5: ಡಿಜಿಟಲ್ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಡೇಟಾ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯ್ದೆ, 2023 (DPDP Act) ರ ಪ್ರಕಾರ, ಅಪ್ರಾಪ್ತ ಮಕ್ಕಳ ಡೇಟಾವನ್ನು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೊಳಿಸಲು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಯಾರ ಅನುಮತಿ ಪಡೆಯುವುದು ಕಡ್ಡಾಯ? / Under the Digital Personal Data Protection Act, 2023 (DPDP), data fiduciaries must obtain whose verifiable consent before processing minors’ personal data?

A) ಶಾಲೆಗಳ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ / School Principals
B) ಪೋಷಕರ ಅಥವಾ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಪಾಲಕರ / Parents or Legal Guardians
C) ಸೈಬರ್ ಭದ್ರತಾ ಇಲಾಖೆಯ / Cyber Security Division
D) ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತಿ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯ / Gram Panchayat Secretary

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಡಿಪಿಡಿಪಿ ಕಾಯ್ದೆ 2023 ರ ಸೆಕ್ಷನ್ 9 (Section 9) ರ ಪ್ರಕಾರ, ಯಾವುದೇ ಡೇಟಾ ಕಂಪನಿಯು ಮಕ್ಕಳ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಡೇಟಾವನ್ನು ಬಳಸುವ ಮೊದಲು ಅವರ ಪೋಷಕರು ಅಥವಾ ಕಾನೂನು ಪಾಲಕರಿಂದ ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದಾದ ಒಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನು (Verifiable Parental Consent) ಪಡೆಯಲೇಬೇಕು. / Section 9 of the DPDP Act, 2023 legally mandates entities to procure verifiable consent from parents or lawful guardians before processing any child data.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 6: ಕೆಳಗಿನ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ: 1. ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕುಗಳ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯನ್ನು (UNCRC) ಭಾರತವು 1992 ರಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು. 2. ಸಂವಿಧಾನದ 21ಎ ವಿಧಿಯು 6 ರಿಂದ 14 ವರ್ಷದ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಉಚಿತ ಮತ್ತು ಕಡ್ಡಾಯ ಶಿಕ್ಷಣದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಖಾತರಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ. / Consider the statements: 1. India ratified the UN Convention on the Rights of the Child (UNCRC) in 1992. 2. Article 21A guarantees free and compulsory education for children aged 6 to 14. Which is correct?

A) ಹೇಳಿಕೆ 1 ಮಾತ್ರ ಸರಿ / Statement 1 only
B) ಹೇಳಿಕೆ 2 ಮಾತ್ರ ಸರಿ / Statement 2 only
C) 1 ಮತ್ತು 2 ಎರಡೂ ಸರಿ / Both 1 and 2 are correct
D) ಎರಡೂ ತಪ್ಪು / Neither 1 nor 2

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಭಾರತವು 1992 ಡಿಸೆಂಬರ್ 11 ರಂದು UNCRC ಅನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿತು. 86ನೇ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆ (2002) ಮೂಲಕ ಸಂವಿಧಾನಕ್ಕೆ ವಿಧಿ 21ಎ ಸೇರಿಸಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕಾಗಿ ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು. / Both statements are factually sound: India ratified UNCRC on December 11, 1992, and the 86th Constitutional Amendment Act inserted Article 21A ensuring universal elementary education.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 7: ಕೆಳಗಿನವುಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಹೊಂದಿಸಿ: 1. ಅನುರಾಧಾ ಭಾಸಿನ್ ತೀರ್ಪು - i. ಗೌಪ್ಯತೆಯ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕು; 2. ಕೆ.ಎಸ್. ಪುಟ್ಟಸ್ವಾಮಿ ತೀರ್ಪು - ii. ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್ ವಾಕ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಮಾಧ್ಯಮ; 3. ಶ್ರೇಯಾ ಸಿಂಘಾಲ್ ತೀರ್ಪು - iii. ಐಟಿ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 66ಎ ರದ್ದು. / Match the following: 1. Anuradha Bhasin case - i. Fundamental Right to Privacy; 2. K.S. Puttaswamy case - ii. Internet as Free Speech Medium; 3. Shreya Singhal case - iii. Striking down Section 66A of IT Act.

A) 1-ii, 2-i, 3-iii
B) 1-i, 2-ii, 3-iii
C) 1-iii, 2-ii, 3-i
D) 1-ii, 2-iii, 3-i

ಉತ್ತರ: A / Answer: A

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಅನುರಾಧಾ ಭಾಸಿನ್ (2020) ಪ್ರಕರಣವು ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು (1-ii), ಪುಟ್ಟಸ್ವಾಮಿ ಪ್ರಕರಣ (2017) ಗೌಪ್ಯತೆಯ ಹಕ್ಕನ್ನು (2-i), ಮತ್ತು ಶ್ರೇಯಾ ಸಿಂಘಾಲ್ ಪ್ರಕರಣ (2015) ವಾಕ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಸೆಕ್ಷನ್ 66ಎ ರದ್ದತಿಯನ್ನು (3-iii) ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. / Pair 1 corresponds to internet rights (ii), pair 2 affirms fundamental privacy rights under Article 21 (i), and pair 3 struck down vague censorship under Section 66A (iii).

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 8: ಸಂವಿಧಾನದ 19(2) ನೇ ವಿಧಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಮೇಲೆ ಕೆಳಗಿನ ಯಾವ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಸರ್ಕಾರವು ಸಮಂಜಸವಾದ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು (Reasonable Restrictions) ವಿಧಿಸಬಹುದು? / Under Article 19(2), on which of the following grounds can the state impose reasonable restrictions on free speech?

A) ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ನೈತಿಕತೆ / Public order and morality
B) ಭಾರತದ ಸಾರ್ವಭೌಮತೆ ಮತ್ತು ಸಮಗ್ರತೆ / Sovereignty and integrity of India
C) ನ್ಯಾಯಾಂಗ ನಿಂದನೆ ಮತ್ತು ಅಪರಾಧ ಪ್ರಚೋದನೆ / Contempt of court and incitement to an offence
D) ಮೇಲಿನ ಎಲ್ಲವೂ / All of the above

ಉತ್ತರ: D / Answer: D

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 19(2) ರ ಪ್ರಕಾರ, ಸಾರ್ವಭೌಮತೆ, ಸಮಗ್ರತೆ, ವಿದೇಶಿ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸಂಬಂಧ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಶಿಷ್ಟಾಚಾರ ಅಥವಾ ನೈತಿಕತೆ, ನ್ಯಾಯಾಂಗ ನಿಂದನೆ ಹಾಗೂ ಮಾನನಷ್ಟದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸಮಂಜಸವಾದ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಹೇರಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ. / Article 19(2) enumerates grounds including sovereignty, integrity, public order, decency, morality, and contempt of court as legitimate bounds for statutory restriction.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 9: ಪೋಕ್ಸೋ (POCSO) ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಸಂಸತ್ತು ಯಾವ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು? / In which year was the Protection of Children from Sexual Offences (POCSO) Act enacted by the Indian Parliament?

A) 2005
B) 2009
C) 2012
D) 2016

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಅಪ್ರಾಪ್ತ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯ, ಕಿರುಕುಳ ಮತ್ತು ಅಶ್ಲೀಲತೆಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲು ಪೋಕ್ಸೋ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು 2012 ರಲ್ಲಿ ಸಂಸತ್ತು ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು. / The POCSO Act was enacted in 2012 under the Ministry of Women and Child Development to provide comprehensive legal mechanisms against child abuse.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 10: ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಯಾವ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ವಿಧಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ರಿಟ್‌ಗಳನ್ನು (Writs) ಹೊರಡಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ? / Under which Constitutional Article does the Supreme Court have the jurisdictional power to issue prerogative writs for enforcing fundamental rights?

A) ವಿಧಿ 226 / Article 226
B) ವಿಧಿ 131 / Article 131
C) ವಿಧಿ 32 / Article 32
D) ವಿಧಿ 143 / Article 143

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 32 ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ಗೆ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳ ಜಾರಿಗೆ ರಿಟ್ ಹೊರಡಿಸುವ ಪರಮಾಧಿಕಾರ ನೀಡುತ್ತದೆ (ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಇದನ್ನು ಸಂವಿಧಾನದ ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಆತ್ಮ ಎಂದಿದ್ದಾರೆ). ವಿಧಿ 226 ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. / Article 32 empowers the Supreme Court to issue writs (Habeas Corpus, Mandamus, etc.) for fundamental rights protection, described as the heart and soul of the Constitution by Dr. Ambedkar.

---