ರೇಬೀಸ್ ರೋಗ ಮತ್ತು ನಾಯಿ ಕಡಿತ ನಿಯಂತ್ರಣ: ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಜಾಗೃತಿ | Rabies Disease & Dog Bite Prevention: Public Health Awareness

1. ಪೂರ್ಣ ವಿಷಯದ ಸಾರಾಂಶ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷಾ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ (Comprehensive Summary & Exam Analysis):

ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಚಲಿತ ಘಟನೆಗಳು (Core Current Affairs Summary):

• ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲಾ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ ಕಲ್ಯಾಣ ಇಲಾಖೆಯು ನಾಯಿ ಕಡಿತಕ್ಕೊಳಗಾದವರು ತಕ್ಷಣವೇ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಚುಚ್ಚುಮದ್ದು ಪಡೆಯುವಂತೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜಾಗೃತಿ ಅಭಿಯಾನ ಕೈಗೊಂಡಿದೆ / District Health Department launched an intensive awareness drive urging immediate vaccination against dog bites to prevent fatal rabies.
• ನಾಯಿ ಕಡಿತವನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿ ನಾಟಿ ಔಷಧಿ ಅಥವಾ ಮನೆಮದ್ದುಗಳಿಗೆ ಮೊರೆ ಹೋಗುವುದರಿಂದ ಜೀವಕ್ಕೆ ಕುತ್ತು ಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ವೈದ್ಯಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಎಚ್ಚರಿಸಿದ್ದಾರೆ / Health officers cautioned against relying on unscientific home remedies following stray dog or animal bites.
• ಸರ್ಕಾರಿ ಸಮುದಾಯ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ರೇಬೀಸ್ ನಿರೋಧಕ ಲಸಿಕೆ (Anti-Rabies Vaccine - ARV) ಮತ್ತು ಇಮ್ಯುನೊಗ್ಲಾಬ್ಯುಲಿನ್ ಉಚಿತವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ / Free Anti-Rabies Vaccines (ARV) and Rabies Immunoglobulin have been stocked across government hospitals.
• ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರೇಬೀಸ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ (NRCP) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 2030 ರ ವೇಳೆಗೆ ಶ್ವಾನ-ಮಧ್ಯಸ್ಥ ರೇಬೀಸ್ ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡುವ ‘ಒನ್ ಹೆಲ್ತ್’ (One Health) ಉಪಕ್ರಮ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದೆ / Implementation of One Health framework under the National Rabies Control Programme to eliminate dog-mediated rabies by 2030.

ಸ್ಥಿರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನದ ಜೋಡಣೆ (Static GS Linkage):

• ರೇಬೀಸ್ ರೋಗವು ಲ್ಯಿಸ್ಸಾವೈರಸ್ (Lyssavirus / Rhabdoviridae family) ನಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಮಾರಣಾಂತಿಕ ಜೂನೋಟಿಕ್ (Zoonotic) ಕಾಯಿಲೆಯಾಗಿದೆ / Rabies is a fatal viral zoonosis caused by RNA viruses of the Rhabdoviridae family (genus Lyssavirus).
• ರೇಬೀಸ್ ಲಸಿಕೆಯನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ 1885 ರಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಲೂಯಿಸ್ ಪಾಶ್ಚರ್ (Louis Pasteur) ಕಂಡುಹಿಡಿದರು / The first effective rabies vaccine was developed in 1885 by renowned French scientist Louis Pasteur.
• ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 28 ರಂದು ವಿಶ್ವ ರೇಬೀಸ್ ದಿನವನ್ನು (World Rabies Day) ಲೂಯಿಸ್ ಪಾಶ್ಚರ್ ಅವರ ಪುಣ್ಯತಿಥಿಯ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ / World Rabies Day is observed annually on September 28 commemorating the death anniversary of Louis Pasteur.
• ನಾಯಿ ಕಡಿತಕ್ಕೊಳಗಾದ ತಕ್ಷಣ ಗಾಯವನ್ನು ಹರಿಯುವ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸಾಬೂನಿನಿಂದ ಕನಿಷ್ಠ 15 ನಿಮಿಷಗಳ ಕಾಲ ತೊಳೆಯುವುದು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಥಮ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಾಗಿದೆ / Washing the bite wound thoroughly with soap and running water for at least 15 minutes dramatically curtails viral entry.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು (High-Yield Exam Highlights):

• ರೇಬೀಸ್ ಬಾಧಿಸುವ ಮಾನವ ಅಂಗ: ಕೇಂದ್ರ ನರಮಂಡಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (Central Nervous System - ಮೆದುಳು) / Target organ affected by rabies: Central Nervous System (Encephalitis).
• ರೇಬೀಸ್ ರೋಗದ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣ: ಜಲಭೀತಿ (Hydrophobia) ಮತ್ತು ಏರೋಫೋಬಿಯಾ / Pathognomonic symptom of rabies: Hydrophobia (fear of water).
• ಪ್ರಾಣಿ ಜನನ ನಿಯಂತ್ರಣ (Animal Birth Control - ABC Rules 2023) ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ / ABC Rules 2023 govern stray dog population management and anti-rabies vaccination.
• ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ (WHO), WOAH ಮತ್ತು FAO ಜಂಟಿಯಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದ ಜಾಗತಿಕ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರ: ‘Zero by 30’ / Global strategic plan targeting zero dog-mediated human rabies deaths by 2030.

2. ಈ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬಹುಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQs):

ಪ್ರಶ್ನೆ 1: ರೇಬೀಸ್ ರೋಗಕ್ಕೆ ಪ್ರಥಮ ಲಸಿಕೆಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಯಾರು? / Who developed the first successful rabies vaccine?

A) ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಜೆನ್ನರ್ / Edward Jenner
B) ಲೂಯಿಸ್ ಪಾಶ್ಚರ್ / Louis Pasteur
C) ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಫ್ಲೆಮಿಂಗ್ / Alexander Fleming
D) ರಾಬರ್ಟ್ ಕೋಚ್ / Robert Koch

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಫ್ರೆಂಚ್ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಲೂಯಿಸ್ ಪಾಶ್ಚರ್ (Louis Pasteur) ಅವರು 1885 ರಲ್ಲಿ ರೇಬೀಸ್ ವಿರುದ್ಧ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಲಸಿಕೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು.

ಪ್ರಶ್ನೆ 2: ವಿಶ್ವ ರೇಬೀಸ್ ದಿನವನ್ನು (World Rabies Day) ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಯಾವ ದಿನಾಂಕದಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ? / On which date is World Rabies Day observed globally?

A) 24 ಮಾರ್ಚ್ / 24 March
B) 25 ಏಪ್ರಿಲ್ / 25 April
C) 28 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ / 28 September
D) 1 ಡಿಸೆಂಬರ್ / 1 December

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಲೂಯಿಸ್ ಪಾಶ್ಚರ್ ಅವರ ಪುಣ್ಯತಿಥಿಯ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ 28 September ಅನ್ನು ವಿಶ್ವ ರೇಬೀಸ್ ದಿನವನ್ನಾಗಿ ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 3: ರೇಬೀಸ್ ರೋಗವು ಮಾನವ ದೇಹದ ಯಾವ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಗವ್ಯೂಹವನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಹಾನಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ? / Which organ system does the rabies virus primarily invade and damage?

A) ಜೀರ್ಣಾಂಗ ವ್ಯೂಹ / Digestive system
B) ಕೇಂದ್ರ ನರಮಂಡಲ ವ್ಯೂಹ (ಮೆದುಳು) / Central Nervous System
C) ಶ್ವಾಸಕೋಶ / Respiratory tract
D) ಮೂತ್ರಪಿಂಡ / Renal system

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ರೇಬೀಸ್ ವೈರಸ್ ನರಗಳ ಮೂಲಕ ಚಲಿಸಿ ಕೇಂದ್ರ ನರಮಂಡಲವನ್ನು (Central Nervous System) ತಲುಪಿ ಮೆದುಳಿನ ತೀವ್ರ ಉರಿಯೂತವನ್ನು (Encephalitis) ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 4: ಕೆಳಗಿನ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ / Consider the following statements regarding Rabies:
1. ರೇಬೀಸ್ ರೋಗ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಒಮ್ಮೆ ಪ್ರಕಟವಾದರೆ ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣ ಸುಮಾರು 100% ಆಗಿರುತ್ತದೆ / Once clinical symptoms appear, rabies is virtually 100% fatal.
2. ನಾಯಿ ಕಚ್ಚಿದ ತಕ್ಷಣ ಗಾಯವನ್ನು ಸಾಬೂನು ಮತ್ತು ನೀರಿನಿಂದ ತೊಳೆಯುವುದು ವೈರಸ್ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ / Washing bite wounds immediately with soap and water significantly reduces viral load.
ಯಾವುದು ಸರಿ? / Which is correct?

A) 1 ಮಾತ್ರ / 1 only
B) 2 ಮಾತ್ರ / 2 only
C) 1 ಮತ್ತು 2 ಎರಡೂ / Both 1 and 2
D) ಯಾವುದೂ ಅಲ್ಲ / Neither 1 nor 2

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ರೇಬೀಸ್ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಲಕ್ಷಣ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಬದುಕುಳಿಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಅತ್ಯಲ್ಪ. ಆದರೆ ತಕ್ಷಣ ಸಾಬೂನಿನಿಂದ ಗಾಯ ತೊಳೆಯುವುದು ಮತ್ತು ಲಸಿಕೆ ಪಡೆಯುವುದರಿಂದ ರೋಗವನ್ನು 100% ತಡೆಯಬಹುದು. ಎರಡೂ ಸರಿ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 5: ರೇಬೀಸ್ ಸೋಂಕಿತ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯಲು ಅಥವಾ ನುಂಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದೆ ಉಂಟಾಗುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಏನೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ? / What is the fear and inability to swallow water in rabies patients called?

A) ಕ್ಲಾಸ್ಟ್ರೋಫೋಬಿಯಾ / Claustrophobia
B) ಜಲಭೀತಿ (Hydrophobia)
C) ಅಕ್ರೋಫೋಬಿಯಾ / Acrophobia
D) ಪೈರೋಫೋಬಿಯಾ / Pyrophobia

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ರೇಬೀಸ್ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಟಲಿನ ಸ್ನಾಯುಗಳು ಸೆಳೆತಕ್ಕೊಳಗಾಗುವುದರಿಂದ ನೀರನ್ನು ನುಂಗಲು ಭೀತಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಜಲಭೀತಿ (Hydrophobia) ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 6: ಕೆಳಗಿನ ಲಸಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಸಿ / Match the vaccines with their pioneering discoverers:

A) 1-B, 2-A, 3-D, 4-C
B) 1-A, 2-B, 3-D, 4-C
C) 1-B, 2-D, 3-A, 4-C
D) 1-D, 2-A, 3-B, 4-C

ಉತ್ತರ: A / Answer: A

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಸಿಡುಬು ಲಸಿಕೆ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಜೆನ್ನರ್, ರೇಬೀಸ್ ಲೂಯಿಸ್ ಪಾಶ್ಚರ್, ಪೋಲಿಯೋ ಜೋನಾಸ್ ಸಾಲ್ಕ್ ಮತ್ತು ಪೆನ್ಸಿಲಿನ್ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಫ್ಲೆಮಿಂಗ್ ಕಂಡುಹಿಡಿದರು.

ಪ್ರಶ್ನೆ 7: ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಶ್ವಾನ-ಮಧ್ಯಸ್ಥ ರೇಬೀಸ್ ಸಾವುಗಳನ್ನು ಶೂನ್ಯಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಲು WHO ನಿಗದಿಪಡಿಸಿರುವ ‘Zero by 30’ ಗುರಿಯ ವರ್ಷ ಯಾವುದು? / What is the target year set under the global ‘Zero by 30’ rabies roadmap?

A) 2026
B) 2028
C) 2030
D) 2035

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ (WHO) ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಣಿ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ ಜಂಟಿಯಾಗಿ 2030 ರ ವೇಳೆಗೆ ಮಾನವ ರೇಬೀಸ್ ಸಾವುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿವೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 8: ರೇಬೀಸ್ ರೋಗವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ವೈರಸ್ ಕೆಳಗಿನ ಯಾವ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ? / To which viral family does the rabies pathogen belong?

A) ಕೊರೊನಾವಿರಿಡೆ (Coronaviridae)
B) ರಾಬ್ಡೋವಿರಿಡೆ (Rhabdoviridae)
C) ರೆಟ್ರೋವಿರಿಡೆ (Retroviridae)
D) ಫ್ಲಾವಿವಿರಿಡೆ (Flaviviridae)

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ರೇಬೀಸ್ ವೈರಸ್ ಒಂದು ಬುಲೆಟ್ ಆಕಾರದ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ವೈರಸ್ ಆಗಿದ್ದು, ಇದು Rhabdoviridae ಕುಟುಂಬದ Lyssavirus ಜಾತಿಯಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 9: ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಂದ ಮಾನವರಿಗೆ ಹರಡುವ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳನ್ನು ಏನೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ? / What are diseases transmissible from animals to humans called?

A) ಆನುವಂಶಿಕ ರೋಗಗಳು (Genetic diseases)
B) ಜೂನೋಟಿಕ್ ರೋಗಗಳು (Zoonotic diseases)
C) ಕೊರತೆಯ ರೋಗಗಳು (Deficiency diseases)
D) ಅಲರ್ಜಿಕ್ ರೋಗಗಳು (Allergic diseases)

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ರೇಬೀಸ್, ಪ್ಲೇಗ್, ಮಂಕಿಪಾಕ್ಸ್ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಂದ ಮಾನವರಿಗೆ ಹರಡುವ ಕಾಯಿಲೆಗಳನ್ನು ಜೂನೋಟಿಕ್ ರೋಗಗಳು (Zoonoses) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 10: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬೀದಿ ನಾಯಿಗಳ ಜನನ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ರೇಬೀಸ್ ಲಸಿಕೆ ನೀಡಿಕೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ‘ಪ್ರಾಣಿ ಜನನ ನಿಯಂತ್ರಣ ನಿಯಮಗಳನ್ನು’ (ABC Rules) ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಯಾವಾಗ ನವೀಕರಿಸಿತು? / In which year were Animal Birth Control Rules notified comprehensively?

A) 2011
B) 2016
C) 2023
D) 2025

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ಬೀದಿ ನಾಯಿಗಳ ಸಂತಾನಹರಣ ಮತ್ತು ಲಸಿಕಾಕರಣವನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು Animal Birth Control Rules, 2023 ಅನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು.