ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಲೋಕ ಅದಾಲತ್ ಮತ್ತು ಪರ್ಯಾಯ ವಿವಾದ ಪರಿಹಾರ

ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಕಾನೂನು ಸೇವೆಗಳ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ (KSLSA) ವತಿಯಿಂದ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಮೂರನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಲೋಕ ಅದಾಲತ್‌ನಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಾದ್ಯಂತ 44,28,455 ಪ್ರಕರಣಗಳು ಇತ್ಯರ್ಥಗೊಂಡಿದ್ದು, ಒಟ್ಟು ₹2,384 ಕೋಟಿ ಪರಿಹಾರದ ಮೊತ್ತ ಇತ್ಯರ್ಥವಾಗಿದೆ.

ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ಮೂರು ಪೀಠಗಳಲ್ಲಿ 1,010 ಪ್ರಕರಣಗಳು ಮತ್ತು 15 ವರ್ಷಕ್ಕೂ ಹಳೆಯದಾದ 23 ಪ್ರಕರಣಗಳು ಸೌಹಾರ್ದಯುತವಾಗಿ ಇತ್ಯರ್ಥಗೊಂಡಿವೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ 287 ದಂಪತಿಗಳು ರಾಜಿ ಸಂಧಾನದ ಮೂಲಕ ಪುನಃ ಸಹಬಾಳ್ವೆಗೆ ಮರಳಿದ್ದಾರೆ.

ರಾಜ್ಯ ನಿರ್ದೇಶಕ ತತ್ವಗಳ 39A ವಿಧಿಯನ್ವಯ ಉಚಿತ ಕಾನೂನು ನೆರವು ಒದಗಿಸಲು ಲೋಕ ಅದಾಲತ್ ಪರ್ಯಾಯ ವಿವಾದ ಪರಿಹಾರ (ADR) ವೇದಿಕೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

ಬಹುಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQs)

1. ಪ್ರಶ್ನೆ: ಉಚಿತ ಕಾನೂನು ನೆರವು (Free Legal Aid) ಒದಗಿಸಲು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸುವ ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ ಯಾವುದು?
   A) 38ನೇ ವಿಧಿ
   B) 39A ವಿಧಿ
   C) 41ನೇ ವಿಧಿ
   D) 43A ವಿಧಿ
   ಉತ್ತರ: B
   ವಿವರಣೆ: 42ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮೂಲಕ ಸೇರಿಸಲಾದ 39A ವಿಧಿ ಉಚಿತ ಕಾನೂನು ನೆರವು ಒದಗಿಸಲು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
2. ಪ್ರಶ್ನೆ: ಲೋಕ ಅದಾಲತ್‌ಗಳಿಗೆ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಕಲ್ಪಿಸಿದ ಕಾಯ್ದೆ ಯಾವುದು?
   A) ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ಸಂಹಿತೆ
   B) ಕಾನೂನು ಸೇವೆಗಳ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳ ಕಾಯ್ದೆ, 1987
   C) ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ಕಾಯ್ದೆ
   D) ಕೌಟುಂಬಿಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಕಾಯ್ದೆ
   ಉತ್ತರ: B
   ವಿವರಣೆ: Legal Services Authorities Act, 1987 ಶಾಸನಬದ್ಧ ಸ್ಥಾನಮಾನ ನೀಡಿದೆ.
3. ಪ್ರಶ್ನೆ: ಲೋಕ ಅದಾಲತ್ ನೀಡುವ ಆದೇಶದ ವಿರುದ್ಧ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಕುರಿತು ಯಾವ ನಿಯಮವಿದೆ?
   A) ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದು
   B) ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದು
   C) ಯಾವುದೇ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ
   D) ಕೇವಲ SLP ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದು
   ಉತ್ತರ: C
   ವಿವರಣೆ: ಲೋಕ ಅದಾಲತ್ ತೀರ್ಪಿನ ವಿರುದ್ಧ ಯಾವುದೇ ಮೇಲ್ಮನವಿಗೆ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ.
4. ಪ್ರಶ್ನೆ: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನು ಸೇವೆಗಳ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ (NALSA) ಪೋಷಕ-ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ಯಾರು?
   A) ಕಾನೂನು ಸಚಿವರು
   B) ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳು (CJI)
   C) ಅಟಾರ್ನಿ ಜನರಲ್
   D) ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು
   ಉತ್ತರ: B
   ವಿವರಣೆ: ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳು NALSA ದ ಪದನಿಮಿತ್ತ ಪೋಷಕ-ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.
5. ಪ್ರಶ್ನೆ: ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಲೋಕ ಅದಾಲತ್ ಎಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು?
   A) 1982 ರಲ್ಲಿ ಜುನಾಗಢ್, ಗುಜರಾತ್
   B) 1985 ರಲ್ಲಿ ನವದೆಹಲಿ
   C) 1980 ರಲ್ಲಿ ಮುಂಬೈ
   D) 1987 ರಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರು
   ಉತ್ತರ: A
   ವಿವರಣೆ: ಮಾರ್ಚ್ 1982 ರಲ್ಲಿ ಗುಜರಾತ್‌ನ ಜುನಾಗಢ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಲೋಕ ಅದಾಲತ್ ನಡೆಯಿತು.
6. ಪ್ರಶ್ನೆ: ಲೋಕ ಅದಾಲತ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಾವ ರೀತಿಯ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಇತ್ಯರ್ಥಪಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ?
   A) ಚೆಕ್ ಬೌನ್ಸ್ ಪ್ರಕರಣಗಳು
   B) ಮೋಟಾರು ವಾಹನ ಅಪಘಾತ ಪರಿಹಾರ
   C) ರಾಜಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗದ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಅಪರಾಧಗಳು (Non-compoundable)
   D) ವೈವಾಹಿಕ ವ್ಯಾಜ್ಯಗಳು
   ಉತ್ತರ: C
   ವಿವರಣೆ: ರಾಜಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗದ ಗಂಭೀರ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಇತ್ಯರ್ಥಪಡಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
7. ಪ್ರಶ್ನೆ: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನು ಸೇವೆಗಳ ದಿನವನ್ನು ಯಾವಾಗ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ?
   A) ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2
   B) ನವೆಂಬರ್ 9
   C) ನವೆಂಬರ್ 26
   D) ಡಿಸೆಂಬರ್ 10
   ಉತ್ತರ: B
   ವಿವರಣೆ: ಪ್ರತಿವರ್ಷ ನವೆಂಬರ್ 9 ರಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನು ಸೇವೆಗಳ ದಿನ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
8. ಪ್ರಶ್ನೆ: ಪ್ರಕರಣವು ಲೋಕ ಅದಾಲತ್‌ನಲ್ಲಿ ಇತ್ಯರ್ಥಗೊಂಡಾಗ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಶುಲ್ಕಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಿಯಮವೇನು?
   A) ಶುಲ್ಕ ದುಪ್ಪಟ್ಟಾಗುತ್ತದೆ
   B) ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮರುಪಾವತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ (Refunded)
   C) 50% ದಂಡ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ
   D) ಯಾವುದೇ ಮರುಪಾವತಿ ಇಲ್ಲ
   ಉತ್ತರ: B
   ವಿವರಣೆ: ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮರುಪಾವತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
9. ಪ್ರಶ್ನೆ: ರಾಜ್ಯ ಕಾನೂನು ಸೇವೆಗಳ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ (SLSA) ಪೋಷಕ-ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ಯಾರು?
   A) ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳು
   B) ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳು
   C) ರಾಜ್ಯಪಾಲರು
   D) ಕಾನೂನು ಸಚಿವರು
   ಉತ್ತರ: B
   ವಿವರಣೆ: ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳು SLSA ದ ಪೋಷಕರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.
10. ಪ್ರಶ್ನೆ: ಕಾಯಂ ಲೋಕ ಅದಾಲತ್‌ಗಳು (Permanent Lok Adalats) ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಯಾವ ವ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ?
    A) ಚುನಾವಣಾ ವಿವಾದಗಳು
    B) ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉಪಯುಕ್ತ ಸೇವೆಗಳ (Public Utility Services) ವ್ಯಾಜ್ಯಗಳು
    C) ಕೇವಲ ನೌಕರರ ವಿರುದ್ಧದ ದಾವೆಗಳು
    D) ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳು
    ಉತ್ತರ: B
    ವಿವರಣೆ: ಸಾರಿಗೆ, ವಿದ್ಯುತ್, ನೀರು ಮುಂತಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉಪಯುಕ್ತ ಸೇವೆಗಳ ವ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.

Key points for exams

• ಕಾನೂನು ಸೇವೆಗಳ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳ ಕಾಯ್ದೆ 1987 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಲೋಕ ಅದಾಲತ್‌ಗಳಿಗೆ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಸ್ಥಾನಮಾನವಿದೆ.
• ಲೋಕ ಅದಾಲತ್ ನೀಡುವ ತೀರ್ಪಿನ ವಿರುದ್ಧ ಯಾವುದೇ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಮನವಿಗೆ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ.
• ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನು ಸೇವೆಗಳ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ (NALSA) ಪೋಷಕ-ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ CJI ಇರುತ್ತಾರೆ.
• ಪ್ರತಿವರ್ಷ ನವೆಂಬರ್ 9 ಅನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನು ಸೇವೆಗಳ ದಿನವನ್ನಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರದ ಮೊದಲ ಲೋಕ ಅದಾಲತ್ 1982 ರಲ್ಲಿ ಗುಜರಾತ್‌ನ ಜುನಾಗಢ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು.