ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಎಸ್‌ಐಆರ್

ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದಲ್ಲಿ (ECI) ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತ (CEC) ಜ್ಞಾನೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ಹಾಗೂ ಇತರ ಇಬ್ಬರು ಆಯುಕ್ತರ ನಡುವೆ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯ ವಿಶೇಷ ಸಮಗ್ರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ (SIR) ಹಾಗೂ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಅಧಿಕಾರ ಹಂಚಿಕೆ ಕುರಿತು ತೀವ್ರ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ತಲೆದೋರಿದೆ.

ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಹೊಸದಾಗಿ ಹೆಸರು ಸೇರ್ಪಡೆ ಮಾಡುವ ಅರ್ಜಿ ನಮೂನೆ-6 ರಲ್ಲಿ 1960 ರ ಮತದಾರರ ನೋಂದಣಿ ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ತಿದ್ದುಪಡಿ ತರದೆ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಆಕ್ಷೇಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಇಆರ್‌ಒಗಳಿಗೆ ಇಸಿಐನೆಟ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಹಿತಿ ನಿರ್ಬಂಧಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಆಯುಕ್ತರು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ.

1991 ರ ಕಾಯ್ದೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಬಹುಮತದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಬಹುಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQs)

1. ಪ್ರಶ್ನೆ: ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸುವ ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ ಯಾವುದು?
   A) 320ನೇ ವಿಧಿ
   B) 324ನೇ ವಿಧಿ
   C) 326ನೇ ವಿಧಿ
   D) 330ನೇ ವಿಧಿ
   ಉತ್ತರ: B
   ವಿವರಣೆ: ಸಂವಿಧಾನದ 324ನೇ ವಿಧಿಯು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗಕ್ಕೆ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡುತ್ತದೆ.
2. ಪ್ರಶ್ನೆ: ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದಲ್ಲಿ ಆಯುಕ್ತರ ನಡುವೆ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಉಂಟಾದಾಗ ನಿರ್ಧಾರ ಹೇಗೆ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ?
   A) ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರ ವಿವೇಚನೆಯಂತೆ
   B) ಸಿಜೆಐ ನಿರ್ದೇಶನದಂತೆ
   C) ಬಹುಮತದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ
   D) ಕಾನೂನು ಸಚಿವಾಲಯದ ಅನುಮೋದನೆಯಂತೆ
   ಉತ್ತರ: C
   ವಿವರಣೆ: ಬಹುಮತದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ (Majority Decision) ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಮಾನ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
3. ಪ್ರಶ್ನೆ: ಹೊಸದಾಗಿ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಹೆಸರು ಸೇರಿಸಲು ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕಾದ ನಮೂನೆ ಯಾವುದು?
   A) ನಮೂನೆ 6
   B) ನಮೂನೆ 7
   C) ನಮೂನೆ 8
   D) ನಮೂನೆ 8ಎ
   ಉತ್ತರ: A
   ವಿವರಣೆ: ಹೊಸ ಮತದಾರರ ನೋಂದಣಿಗೆ Form-6 ನಿಗದಿಯಾಗಿದೆ.
4. ಪ್ರಶ್ನೆ: ಮತದಾರರ ನೋಂದಣಿ ನಿಯಮಗಳು 1960 ಅನ್ನು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರ ಯಾರಿಗೆ ಇರುತ್ತದೆ?
   A) ಕೇವಲ ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರಿಗೆ
   B) ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಸಮಾಲೋಚಿಸಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ
   C) ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ಗೆ
   D) ರಾಜ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗಗಳಿಗೆ
   ಉತ್ತರ: B
   ವಿವರಣೆ: RPA 1950 ರ ಸೆಕ್ಷನ್ 28 ರ ಪ್ರಕಾರ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಬಹುದು.
5. ಪ್ರಶ್ನೆ: ಮತದಾರರ ನೋಂದಣಿ ಅಧಿಕಾರಿ (ERO) ಯನ್ನು RPA 1950 ರಡಿ ಯಾರು ನೇಮಿಸುತ್ತಾರೆ?
   A) ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ (ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಸಮಾಲೋಚನೆಯೊಂದಿಗೆ)
   B) ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು ನೇರವಾಗಿ
   C) ರಾಜ್ಯಪಾಲರು
   D) ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ
   ಉತ್ತರ: A
   ವಿವರಣೆ: ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಸಮಾಲೋಚನೆಯೊಂದಿಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ ನೇಮಿಸುತ್ತದೆ.
6. ಪ್ರಶ್ನೆ: ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರ ಪದಚ್ಯುತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹೇಳಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಸರಿ?
   1. ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ ಇವರನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಬಹುದು.
   2. ಇತರ ಆಯುಕ್ತರನ್ನು ಸಿಇಸಿ ಶಿಫಾರಸಿನ ಮೇರೆಗೆ ಮಾತ್ರವೇ ತೆಗೆದುಹಾಕಬಹುದು.
   A) 1 ಮಾತ್ರ
   B) 2 ಮಾತ್ರ
   C) 1 ಮತ್ತು 2 ಎರಡೂ
   D) ಯಾವುದೂ ಅಲ್ಲ
   ಉತ್ತರ: C
   ವಿವರಣೆ: ಸಂವಿಧಾನದ 324(5) ವಿಧಿಯನ್ವಯ ಎರಡೂ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಸರಿಯಾಗಿವೆ.
7. ಪ್ರಶ್ನೆ: ವಯಸ್ಕ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಖಾತರಿಪಡಿಸುವ ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ ಯಾವುದು?
   A) 324ನೇ ವಿಧಿ
   B) 325ನೇ ವಿಧಿ
   C) 326ನೇ ವಿಧಿ
   D) 328ನೇ ವಿಧಿ
   ಉತ್ತರ: C
   ವಿವರಣೆ: ಸಂವಿಧಾನದ 326ನೇ ವಿಧಿಯು ವಯಸ್ಕ ಮತದಾನ ಪದ್ಧತಿ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.
8. ಪ್ರಶ್ನೆ: ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಯಾವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ?
   A) ECI ಅನ್ನು ಜನವರಿ 25, 1950 ರಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.
   B) ಭಾರತದ ಮೊದಲ CEC ಸುಕುಮಾರ್ ಸೇನ್ ಆಗಿದ್ದರು.
   C) ಆಯೋಗವು ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ತ್ರಿಸದಸ್ಯ ಆಯೋಗವಾಗಿತ್ತು.
   D) ಜನವರಿ 25 ಅನ್ನು ಮತದಾರರ ದಿನವನ್ನಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
   ಉತ್ತರ: C
   ವಿವರಣೆ: ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಇದು ಏಕ-ಸದಸ್ಯ ಆಯೋಗವಾಗಿತ್ತು, ನಂತರ ಬಹು-ಸದಸ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಯಿತು.
9. ಪ್ರಶ್ನೆ: ಚುನಾವಣೆಗೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಧನಸಹಾಯ (State Funding) ಕುರಿತು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದ ಸಮಿತಿ ಯಾವುದು?
   A) ತಾರ್ಕುಂಡೆ ಸಮಿತಿ
   B) ದಿನೇಶ್ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ಸಮಿತಿ
   C) ಇಂದ್ರಜಿತ್ ಗುಪ್ತಾ ಸಮಿತಿ (1998)
   D) ವರ್ಮಾ ಸಮಿತಿ
   ಉತ್ತರ: C
   ವಿವರಣೆ: ಇಂದ್ರಜಿತ್ ಗುಪ್ತಾ ಸಮಿತಿಯು ಚುನಾವಣೆಗೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಧನಸಹಾಯ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿತು.
10. ಪ್ರಶ್ನೆ: ಸಂವಿಧಾನದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಒಳಗೊಂಡ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಕನಿಷ್ಠ ಎಷ್ಟು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಸಂವಿಧಾನ ಪೀಠ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಬೇಕು?
    A) 3 ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು
    B) 5 ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು
    C) 7 ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು
    D) 9 ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು
    ಉತ್ತರ: B
    ವಿವರಣೆ: ವಿಧಿ 145(3) ರ ಪ್ರಕಾರ ಕನಿಷ್ಠ 5 ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಪೀಠ ಇರಬೇಕು.

Key points for exams

• ಸಂವಿಧಾನದ 324ನೇ ವಿಧಿಯು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.
• ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರ ನಡುವೆ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಬಂದಾಗ ಬಹುಮತದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಮತದಾರರ ನೋಂದಣಿ ನಿಯಮಗಳು 1960 ಅನ್ನು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಇರುತ್ತದೆ.
• ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1, 1993 ರಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ತ್ರಿಸದಸ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ.
• ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ವಿಧಾನದಲ್ಲೇ ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸಬಹುದು.