ಸುಸ್ಥಿರ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಕ್ರಮಗಳು | E-Waste Management and Government Initiatives for a Sustainable Future

1. ಪೂರ್ಣ ವಿಷಯದ ಸಾರಾಂಶ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷಾ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ (Comprehensive Summary and Exam Analysis)

ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಚಲಿತ ಘಟನೆಗಳ ವಿವರಣೆ (Detailed Current Affairs Explanation)

• ಡಿಜಿಟಲ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ತ್ಯಾಜ್ಯ (E-Waste) ಬಿಕ್ಕಟ್ಟನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುವ ಕುರಿತು 'ಮಂಥನ್' (Manthan) ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಗಂಭೀರ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. / A serious discussion on tackling the rapidly growing electronic waste (E-Waste) crisis in the digital age was held during the 'Manthan' program.
• ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯವು ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಮಾನವನ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ ಬೀರುವ ಮಾರಕ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಲೇವಾರಿ ಮತ್ತು ಮರುಬಳಕೆಯ (Recycling) ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಒತ್ತಿಹೇಳಿದೆ. / The government emphasized the need for scientific disposal and recycling to reduce the harmful effects of e-waste on the environment and human health.
• ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ನಿಯಮಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತೃತ ಉತ್ಪಾದಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು (EPR - Extended Producer Responsibility) ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲು ಸರ್ಕಾರ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಂಡಿದೆ. / The government has taken steps to strictly enforce Extended Producer Responsibility (EPR) under the E-waste Management Rules.
• ಬಳಕೆಯಾಗದ ಹಳೆಯ ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್‌ಗಳು, ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಗೃಹಬಳಕೆಯ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಉಪಕರಣಗಳಿಂದ ಚಿನ್ನ, ಬೆಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ತಾಮ್ರದಂತಹ ಬೆಲೆಬಾಳುವ ಲೋಹಗಳನ್ನು ಮರುಪಡೆಯುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. / Technologies to recover precious metals like gold, silver, and copper from discarded mobile phones, laptops, and other household electronic appliances are being promoted.
• ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು (Circular Economy) ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಸಂಪನ್ಮೂಲವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವುದು ಈ ಉಪಕ್ರಮದ ಅಂತಿಮ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ. / The ultimate goal of this initiative is to convert waste into resources by adopting a Circular Economy.

ಸ್ಥಿರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನದ ಜೋಡಣೆ (Static General Studies Linkage)

• ಪರಿಸರ, ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಸಚಿವಾಲಯವು (MoEFCC) ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯ (ನಿರ್ವಹಣೆ) ನಿಯಮಗಳು, 2022 ಅನ್ನು ಅಧಿಸೂಚಿಸಿದ್ದು, ಇದು ಏಪ್ರಿಲ್ 1, 2023 ರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿದೆ. / The Ministry of Environment, Forest and Climate Change (MoEFCC) notified the E-Waste (Management) Rules, 2022, which came into effect on April 1, 2023.
• ಇಪಿಆರ್ (Extended Producer Responsibility) ಎಂದರೆ ಉತ್ಪನ್ನದ ಜೀವಿತಾವಧಿಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿಯಾಗಿ ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಕನೇ ಹೊರಬೇಕು. / EPR (Extended Producer Responsibility) means the producer bears the responsibility for collecting and environmentally disposing of the product at the end of its life.
• ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೀಸ (Lead), ಪಾದರಸ (Mercury), ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಡ್ಮಿಯಮ್ (Cadmium) ನಂತಹ ಹೆಚ್ಚು ವಿಷಕಾರಿ ಭಾರೀ ಲೋಹಗಳಿರುತ್ತವೆ, ಇವು ನರಮಂಡಲ ಮತ್ತು ಮೂತ್ರಪಿಂಡಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಯುಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. / E-waste contains highly toxic heavy metals like Lead, Mercury, and Cadmium, which damage the nervous system and kidneys.
• ಬಾಸೆಲ್ ಕನ್ವೆನ್ಷನ್ (Basel Convention) ಎಂಬುದು ಅಪಾಯಕಾರಿ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳ (ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯ ಸೇರಿದಂತೆ) ಗಡಿಯಾಚೆಗಿನ ಚಲನೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಪ್ಪಂದವಾಗಿದೆ. / The Basel Convention is an international treaty that regulates the transboundary movements of hazardous wastes (including e-waste).

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು (High-Yield Exam Highlights)

• ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಸಚಿವಾಲಯ: ಪರಿಸರ, ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಸಚಿವಾಲಯ. / Ministry framing E-waste rules: Ministry of Environment, Forest and Climate Change.
• ಇಪಿಆರ್ (EPR) ನ ಪೂರ್ಣ ರೂಪ: Extended Producer Responsibility. / Full form of EPR: Extended Producer Responsibility.
• ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಕಾರಿ ವಸ್ತುಗಳು: ಸೀಸ, ಪಾದರಸ, ಕ್ಯಾಡ್ಮಿಯಮ್. / Major toxic substances in e-waste: Lead, Mercury, Cadmium.
• ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಆರ್ಥಿಕತೆ (Circular Economy): ಮರುಬಳಕೆ, ದುರಸ್ತಿ ಮತ್ತು ನವೀಕರಣದ ಮೂಲಕ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. / Circular Economy: A system aimed at eliminating waste through recycling, repair, and refurbishment.

ಪರೀಕ್ಷಾ ಪ್ರಸ್ತುತತೆ (Examination Relevance)

• ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ, ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ವಿಷಯಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ UPSC, KAS ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ (Hot topic) ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. / E-waste management is a very important (hot topic) subject for UPSC, KAS, and all competitive exams under the Ecology, Pollution Control, and Sustainable Development sections.

---

2. ಈ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬಹು ಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (Topic-Based Multiple-Choice Questions)

ಪ್ರಶ್ನೆ 1 (Question 1): ಭಾರತದಲ್ಲಿ 'ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯ (ನಿರ್ವಹಣೆ) ನಿಯಮಗಳ' ಜಾರಿಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರರಾಗಿರುವ ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವಾಲಯ ಯಾವುದು? / Which Union Ministry is responsible for the implementation of 'E-Waste (Management) Rules' in India?

A) ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಚಿವಾಲಯ / Ministry of Electronics and Information Technology
B) ಪರಿಸರ, ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಸಚಿವಾಲಯ / Ministry of Environment, Forest and Climate Change
C) ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಚಿವಾಲಯ / Ministry of Science and Technology
D) ಗೃಹ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ / Ministry of Home Affairs

ಉತ್ತರ (Answer): B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಪರಿಸರದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಎಲ್ಲ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳ (ಘನ, ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್, ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯ) ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪರಿಸರ, ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಸಚಿವಾಲಯ (MoEFCC) ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. / Rules for all wastes affecting the environment (solid, plastic, e-waste) are framed by the Ministry of Environment, Forest and Climate Change (MoEFCC).

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 2 (Question 2): ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ 'EPR' ನ ಪೂರ್ಣ ರೂಪವೇನು? / What is the full form of 'EPR' used in waste management?

A) Environmental Protection Rule
B) Electronic Pollution Reduction
C) Extended Producer Responsibility
D) Eco-friendly Product Recycling

ಉತ್ತರ (Answer): C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಇಪಿಆರ್ (Extended Producer Responsibility) ಎಂದರೆ ವಿಸ್ತೃತ ಉತ್ಪಾದಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿ. ಉತ್ಪಾದಕರು ತಾವು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ವಸ್ತುಗಳು ಹಾಳಾದಾಗ, ಅವುಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡುವುದು ಇದರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. / EPR (Extended Producer Responsibility) means producers are responsible for taking back and safely disposing of the electronic goods they sold once they reach the end of their life.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 3 (Question 3): ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯ (E-Waste) ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ? / Which of the following belongs to the E-Waste category?

A) ಹಳೆಯ ರಟ್ಟಿನ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳು / Old cardboard boxes
B) ಬಳಸಿದ ಸಿರಿಂಜ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಂಡೇಜ್‌ಗಳು / Used syringes and bandages
C) ಕೆಟ್ಟುಹೋದ ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳು / Broken mobile phones and laptops
D) ಹಳೆಯ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಬಾಟಲಿಗಳು / Old plastic bottles

ಉತ್ತರ (Answer): C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ವಿದ್ಯುತ್ ಅಥವಾ ಬ್ಯಾಟರಿಯಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ, ಮತ್ತು ಬಳಕೆಗೆ ಬಾರದ ಯಾವುದೇ ಉಪಕರಣವನ್ನು ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯ (ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ತ್ಯಾಜ್ಯ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. / Any discarded appliance that operates on electricity or battery is called e-waste (electronic waste).

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 4 (Question 4): ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಮತ್ತು ಮಾನವನ ನರಮಂಡಲಕ್ಕೆ ಹಾನಿ ಮಾಡುವ ಅತ್ಯಂತ ವಿಷಕಾರಿ ಭಾರೀ ಲೋಹ (Heavy metal) ಯಾವುದು? / Which highly toxic heavy metal found in e-waste damages the human nervous system?

A) ಕಬ್ಬಿಣ / Iron
B) ಸೀಸ (Lead)
C) ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ / Aluminium
D) ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ / Calcium

ಉತ್ತರ (Answer): B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಸೀಸ (Lead) ಮತ್ತು ಪಾದರಸ (Mercury) ಅತ್ಯಂತ ವಿಷಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇವು ಮೆದುಳು, ನರಮಂಡಲ ಮತ್ತು ಮೂತ್ರಪಿಂಡಗಳಿಗೆ ಗಂಭೀರ ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. / Lead and Mercury present in e-waste are highly toxic and cause severe damage to the brain, nervous system, and kidneys.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 5 (Question 5): ಅಪಾಯಕಾರಿ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳ (ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯ ಸೇರಿದಂತೆ) ಗಡಿಯಾಚೆಗಿನ ಚಲನೆಯನ್ನು (Transboundary movement) ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಪ್ಪಂದ ಯಾವುದು? / Which international treaty regulates the transboundary movement of hazardous wastes (including e-waste)?

A) ಕ್ಯೋಟೋ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರ / Kyoto Protocol
B) ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರ / Montreal Protocol
C) ಬಾಸೆಲ್ ಕನ್ವೆನ್ಷನ್ / Basel Convention
D) ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಒಪ್ಪಂದ / Paris Agreement

ಉತ್ತರ (Answer): C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಬಾಸೆಲ್ ಕನ್ವೆನ್ಷನ್ (Basel Convention) ಅಪಾಯಕಾರಿ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಒಂದು ದೇಶದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ದೇಶಕ್ಕೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ದೇಶಗಳಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಸುರಿಯುವುದನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ. / The Basel Convention prevents the dumping of hazardous wastes from one country to another, especially from developed to developing countries.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 6 (Question 6): 'ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಆರ್ಥಿಕತೆ' (Circular Economy) ಎಂದರೇನು? / What is a 'Circular Economy'?

A) ಕೇವಲ ಆಮದು ಮತ್ತು ರಫ್ತುಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುವ ಆರ್ಥಿಕತೆ / An economy relying solely on imports and exports
B) ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಒಮ್ಮೆ ಬಳಸಿ ಎಸೆಯುವ ಆರ್ಥಿಕತೆ (Linear Economy) / An economy where goods are used once and thrown away (Linear Economy)
C) ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಮರುಬಳಕೆ, ದುರಸ್ತಿ ಮತ್ತು ನವೀಕರಣದ ಮೂಲಕ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಆರ್ಥಿಕತೆ / An economy that minimizes waste through recycling, repair, and refurbishment of products
D) ಕೃಷಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಅವಲಂಬಿಸಿರುವ ಆರ್ಥಿಕತೆ / An economy relying only on agriculture

ಉತ್ತರ (Answer): C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಕಾಲ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿಡುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಸಂಪತ್ತನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸುಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆ. / A circular economy is a model that achieves sustainability by keeping resources in use for as long as possible and converting waste into wealth.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 7 (Question 7): ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯದಿಂದ ಮರುಪಡೆಯಬಹುದಾದ ಬೆಲೆಬಾಳುವ ಲೋಹಗಳು ಯಾವುವು? / Which are the precious metals that can be recovered from e-waste?

A) ಮರಳು ಮತ್ತು ಜಲ್ಲಿ / Sand and gravel
B) ಚಿನ್ನ, ಬೆಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ತಾಮ್ರ / Gold, silver, and copper
C) ಯುರೇನಿಯಂ ಮತ್ತು ಪ್ಲುಟೋನಿಯಂ / Uranium and plutonium
D) ಸೋಡಿಯಂ ಮತ್ತು ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಮ್ / Sodium and potassium

ಉತ್ತರ (Answer): B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್ ಬೋರ್ಡ್‌ಗಳು (PCBs) ಚಿನ್ನ, ಬೆಳ್ಳಿ, ಪ್ಲಾಟಿನಂ ಮತ್ತು ತಾಮ್ರದಂತಹ ಬೆಲೆಬಾಳುವ ಲೋಹಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಇವುಗಳನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಮರುಪಡೆಯಬಹುದು. / Mobile phones and circuit boards (PCBs) contain precious metals like gold, silver, platinum, and copper, which can be recovered scientifically.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 8 (Question 8): ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ: 1. ಇಪಿಆರ್ (EPR) ನಿಯಮವು ಗ್ರಾಹಕರ ಮೇಲೆ ತ್ಯಾಜ್ಯ ವಿಲೇವಾರಿ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊರಿಸುತ್ತದೆ. 2. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ನಿಯಮಗಳನ್ನು 2022 ರಲ್ಲಿ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಸರಿಯಾದ ಆಯ್ಕೆ ಯಾವುದು? / Consider the statements: 1. EPR rule places the responsibility of waste disposal on the consumer. 2. E-waste management rules were revised in India in 2022. Which is/are correct?

A) 1 ಮಾತ್ರ / 1 only
B) 2 ಮಾತ್ರ / 2 only
C) 1 ಮತ್ತು 2 ಎರಡೂ / Both 1 and 2
D) ಯಾವುದೂ ಅಲ್ಲ / None of the above

ಉತ್ತರ (Answer): B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಇಪಿಆರ್ (EPR) ಎಂದರೆ ಉತ್ಪಾದಕನ ಜವಾಬ್ದಾರಿ, ಗ್ರಾಹಕನದ್ದಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಹೇಳಿಕೆ 1 ತಪ್ಪಾಗಿದೆ. ಭಾರತವು 2022 ರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಅಧಿಸೂಚಿಸಿದ್ದು, ಇದು ಸರಿಯಾಗಿದೆ. / EPR means producer's responsibility, not the consumer's. Hence statement 1 is wrong. India notified new E-waste rules in 2022, which is correct.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 9 (Question 9): ಭಾರತದಲ್ಲಿ 'ಕೇಂದ್ರ ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಂಡಳಿ' (CPCB) ಯಾವ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ? / Under which ministry does the 'Central Pollution Control Board' (CPCB) operate in India?

A) ಜಲ ಶಕ್ತಿ ಸಚಿವಾಲಯ / Ministry of Jal Shakti
B) ಪರಿಸರ, ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಸಚಿವಾಲಯ / Ministry of Environment, Forest and Climate Change
C) ಆರೋಗ್ಯ ಸಚಿವಾಲಯ / Ministry of Health
D) ಭೂವಿಜ್ಞಾನ ಸಚಿವಾಲಯ / Ministry of Earth Sciences

ಉತ್ತರ (Answer): B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಸಿಪಿಸಿಬಿ (CPCB) 1974 ರಲ್ಲಿ ಜಲ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಪರಿಸರ, ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. / Established under the Water Act in 1974, CPCB is a statutory organisation working under the Ministry of Environment, Forest and Climate Change.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 10 (Question 10): ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯದ ಅವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಲೇವಾರಿಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಅಪಾಯವೇನು? / What is the primary risk posed by unscientific disposal of e-waste?

A) ಜಾಗತಿಕ ತಾಪಮಾನ ತಕ್ಷಣವೇ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ / Global warming decreases immediately
B) ಅಂತರ್ಜಲ ಕಲುಷಿತಗೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ವಿಷಕಾರಿ ಅನಿಲಗಳ ಬಿಡುಗಡೆ / Contamination of groundwater and release of toxic gases
C) ಓಝೋನ್ ಪದರ ದಪ್ಪವಾಗುವುದು / Thickening of the ozone layer
D) ಭೂಕಂಪಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದು / Increase in the number of earthquakes

ಉತ್ತರ (Answer): B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಸುಡುವುದು ಅಥವಾ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಹೂಳುವುದು ವಿಷಕಾರಿ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳನ್ನು ಅಂತರ್ಜಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಕಾರಕ ಅನಿಲಗಳನ್ನು ಗಾಳಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. / Burning or burying e-waste leaches toxic chemicals into groundwater and releases carcinogenic gases into the air.

---