ಅಸಹಜ ಸಾವುಗಳು ಮತ್ತು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನಿರ್ದೇಶನ | Supreme Court Scrutiny on Unnatural Deaths and Article 32 Mandate

1. ಪೂರ್ಣ ವಿಷಯದ ಸಾರಾಂಶ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷಾ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ (Comprehensive Summary & Exam Analysis):

ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಚಲಿತ ಘಟನೆಗಳು (Core Current Affairs Summary):

• ಹಿಂಸಾಚಾರ ಪೀಡಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪರಿಹಾರ ಶಿಬಿರಗಳು ಮತ್ತು ಕಸ್ಟಡಿ ಸಾವುಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಅಸಹಜ ಸಾವುಗಳ (Unnatural Deaths) ತನಿಖೆಯಲ್ಲಿ ವಿಳಂಬವಾಗುತ್ತಿರುವುದಕ್ಕೆ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಅಸಮಾಧಾನ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದೆ.
• ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪೀಠವು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಪೊಲೀಸ್ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳಿಂದ ಸಮಗ್ರ ವರದಿ (Action Taken Report) ಕೇಳಿದೆ.
• ಸಂತ್ರಸ್ತರ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆ, ಸ್ವತಂತ್ರ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ತನಿಖೆ ಮತ್ತು ಮರಣೋತ್ತರ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗದ (NHRC) ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವುದು ಕಡ್ಡಾಯವೆಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಪುನರುಚ್ಚರಿಸಿದೆ.
• ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ಸಂಹಿತೆ (CrPC / BNSS) ಸೆಕ್ಷನ್ 176 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ತನಿಖೆಯನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಕಾಲಮಿತಿಯೊಳಗೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
• ಸಂವಿಧಾನದ Article 21 ಖಾತರಿಪಡಿಸುವ ಜೀವಿಸುವ ಹಕ್ಕು ಮರಣೋತ್ತರ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಗೌರವಯುತ ತನಿಖೆಯನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪೀಠವು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ.

ಸ್ಥಿರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನದ ಜೋಡಣೆ (Static GS Linkage):

• Constitutional Remedies: ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ Article 32 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಿಟ್ (Writ) ಹೊರಡಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿದೆ (ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಇದನ್ನು ‘ಸಂವಿಧಾನದ ಆತ್ಮ ಮತ್ತು ಹೃದಯ’ ಎಂದಿದ್ದಾರೆ).
• Human Rights Statutory Body: Protection of Human Rights Act, 1993 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗ (NHRC) ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿದೆ.
• Police Guidelines: ಎನ್‌ಕೌಂಟರ್ ಮತ್ತು ಅಸಹಜ ಸಾವುಗಳ ತನಿಖೆಗೆ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ PUCL vs State of Maharashtra (2014) ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ 16 ಕಡ್ಡಾಯ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿದೆ.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು (High-Yield Exam Highlights):

• ಸಂವಿಧಾನದ ಪರಿಹಾರದ ಹಕ್ಕು: Article 32 (ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್) ಮತ್ತು Article 226 (ಹೈಕೋರ್ಟ್).
• NHRC ಸ್ಥಾಪನೆ: 12 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1993 (ಕೇಂದ್ರ ಕಚೇರಿ: ನವದೆಹಲಿ).
• NHRC ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು: ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ನಿವೃತ್ತ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಅಥವಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು.
• ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ತನಿಖೆ: CrPC ಸೆಕ್ಷನ್ 176 (ಕಸ್ಟಡಿ ಸಾವುಗಳು ಮತ್ತು ಅತ್ಯಾಚಾರ ಆರೋಪಗಳ ತನಿಖೆ).
• ಪ್ರಮುಖ ತೀರ್ಪು: PUCL vs State of Maharashtra (2014).

2. ಈ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬಹುಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQs):

ಪ್ರಶ್ನೆ 1: ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ಯಾವ ವಿಧಿಯನ್ನು ‘ಸಂವಿಧಾನದ ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಆತ್ಮ’ ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ? / Which Article was described by Dr. B.R. Ambedkar as the ‘Heart and Soul of the Constitution’?

A) Article 14
B) Article 19
C) Article 21
D) Article 32

ಉತ್ತರ: D / Answer: D

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾದಾಗ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ಗೆ ಮೊರೆಹೋಗುವ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಪರಿಹಾರಗಳ ಹಕ್ಕನ್ನು ನೀಡುವ Article 32 ಅನ್ನು ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಆತ್ಮ ಎಂದಿದ್ದಾರೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 2: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗವು (NHRC) ಯಾವ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಶಾಸನಬದ್ಧವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು? / In which year was the National Human Rights Commission (NHRC) established in India?

A) 1990
B) 1993
C) 1998
D) 2002

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): Protection of Human Rights Act, 1993 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 12, 1993 ರಂದು NHRC ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು.

ಪ್ರಶ್ನೆ 3: ಕಸ್ಟಡಿ ಸಾವುಗಳು ಮತ್ತು ಪೊಲೀಸ್ ಎನ್‌ಕೌಂಟರ್‌ಗಳ ಸ್ವತಂತ್ರ ತನಿಖೆಗೆ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಯಾವ ಮಹತ್ವದ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ 16 ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿದೆ? / In which landmark judgment did the Supreme Court lay down 16 guidelines for investigating encounter deaths?

A) ಡಿ.ಕೆ. ಬಸು vs ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ
B) PUCL vs ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಸರ್ಕಾರ (2014)
C) ಮೇನಕಾ ಗಾಂಧಿ ಪ್ರಕರಣ
D) ವಿಶಾಖಾ ಪ್ರಕರಣ

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): PUCL vs State of Maharashtra (2014) ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಎನ್‌ಕೌಂಟರ್ ಸಾವುಗಳ ತನಿಖೆಗೆ ಕಡ್ಡಾಯ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿತು.

ಪ್ರಶ್ನೆ 4: ಪೊಲೀಸ್ ಕಸ್ಟಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಾವು ಸಂಭವಿಸಿದಾಗ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ತನಿಖೆಯನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸುವ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ಸಂಹಿತೆಯ (CrPC) ಕಲಂ ಯಾವುದು? / Under which Section of the Code of Criminal Procedure (CrPC) is magisterial inquiry mandatory in custodial deaths?

A) Section 144
B) Section 154
C) Section 176
D) Section 197

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): Section 176 (Section 176(1A)) ಕಸ್ಟಡಿ ಸಾವು, ಕಸ್ಟಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣೆಯಾಗುವಿಕೆ ಅಥವಾ ಅತ್ಯಾಚಾರ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ತನಿಖೆಯನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 5: ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ಗಳು ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳು ಹಾಗೂ ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ರಿಟ್ ಹೊರಡಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಯಾವ ವಿಧಿಯಡಿ ಹೊಂದಿವೆ? / Under which Article do High Courts have the power to issue writs for enforcement of rights?

A) Article 32
B) Article 136
C) Article 226
D) Article 227

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ಗಳು Article 226 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ರಿಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊರಡಿಸುತ್ತವೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 6: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗದ (NHRC) ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡುವ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಸಮಿತಿಯ ನೇತೃತ್ವವನ್ನು ಯಾರು ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ? / Who heads the high-level committee that recommends appointments to the NHRC?

A) ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳು
B) ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳು
C) ಕೇಂದ್ರ ಗೃಹ ಸಚಿವರು
D) ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಗಳ ನೇತೃತ್ವದ ಆರು ಸದಸ್ಯರ ಸಮಿತಿಯು (ಲೋಕಸಭಾ ಸ್ಪೀಕರ್, ಗೃಹ ಸಚಿವರು, ಉಭಯ ಸದನಗಳ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕರು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಸಭಾ ಉಪಸಭಾಪತಿ) ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 7: ಬಂಧನ ಮತ್ತು ವಿಚಾರಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪೊಲೀಸರು ಪಾಲಿಸಬೇಕಾದ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಯಾವ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ನೀಡಿತು? / In which famous case did the Supreme Court issue binding guidelines on arrest and detention safeguards?

A) ಡಿ.ಕೆ. ಬಸು vs ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ (1997)
B) ಎ.ಕೆ. ಗೋಪಾಲನ್ ಪ್ರಕರಣ
C) ಇಂದಿರಾ ಸಾಹ್ನಿ ಪ್ರಕರಣ
D) ಮಿನರ್ವಾ ಮಿಲ್ಸ್ ಪ್ರಕರಣ

ಉತ್ತರ: A / Answer: A

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಬಂಧನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗೆ D.K. Basu vs State of West Bengal (1997) ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿತು.

ಪ್ರಶ್ನೆ 8: ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಬಂಧನದಲ್ಲಿರಿಸಲಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮುಂದೆ ಹಾಜರುಪಡಿಸಲು ಹೊರಡಿಸುವ ರಿಟ್ ಯಾವುದು? / Which writ is issued by higher courts to produce a person who has been detained illegally?

A) ಮ್ಯಾಂಡಮಸ್ (Mandamus)
B) ಹೆಬಿಯಸ್ ಕಾರ್ಪಸ್ (Habeas Corpus)
C) ಪ್ರೊಹಿಬಿಷನ್ (Prohibition)
D) ಕೋ-ವಾರಂಟೋ (Quo-Warranto)

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಬಂಧನದ ವಿರುದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು Habeas Corpus ರಿಟ್ ಹೊರಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 9: ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ: 1. Article 32 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ರಿಟ್ ಹೊರಡಿಸುವ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಕೇವಲ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ. 2. NHRC ಯ ಶಿಫಾರಸುಗಳು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ. / Consider statements: 1. Supreme Court writ jurisdiction under Article 32 is limited to Fundamental Rights only. 2. NHRC recommendations are binding on the government. Which is correct?

A) 1 ಮಾತ್ರ ಸರಿ / Only 1 is correct
B) 2 ಮಾತ್ರ ಸರಿ / Only 2 is correct
C) 1 ಮತ್ತು 2 ಎರಡೂ ಸರಿ / Both 1 and 2 are correct
D) ಎರಡೂ ತಪ್ಪು / Neither 1 nor 2 is correct

ಉತ್ತರ: A / Answer: A

ವಿವರಣೆ (Explanation): Article 32 ಕೇವಲ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳ ಜಾರಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ (ಹೇಳಿಕೆ 1 ಸರಿ). NHRC ಯ ಶಿಫಾರಸುಗಳು ಕೇವಲ ಸಲಹಾತ್ಮಕ ಸ್ವರೂಪದ್ದಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕಡ್ಡಾಯವಲ್ಲ (ಹೇಳಿಕೆ 2 ತಪ್ಪು).

ಪ್ರಶ್ನೆ 10: ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣಾ (ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಕಾಯ್ದೆ 2019 ರ ಪ್ರಕಾರ NHRC ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ ಎಷ್ಟು? / According to the Protection of Human Rights (Amendment) Act 2019, what is the term of office of the NHRC Chairperson?

A) 5 ವರ್ಷಗಳು ಅಥವಾ 70 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸು
B) 3 ವರ್ಷಗಳು ಅಥವಾ 70 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸು
C) 6 ವರ್ಷಗಳು ಅಥವಾ 65 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸು
D) 4 ವರ್ಷಗಳು ಅಥವಾ 68 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸು

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): 2019 ರ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಪ್ರಕಾರ NHRC ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಸದಸ್ಯರ ಅವಧಿಯನ್ನು 5 ವರ್ಷಗಳಿಂದ 3 ವರ್ಷಗಳು ಅಥವಾ 70 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿಗೆ ಇಳಿಸಲಾಗಿದೆ.