ಯುಪಿಐ ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚಳ ಮತ್ತು ವಹಿವಾಟು ಮಿತಿಗಳು | Surge in UPI Usage and Digital Payment Transaction Limits

1. ಪೂರ್ಣ ವಿಷಯದ ಸಾರಾಂಶ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷಾ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ (Comprehensive Summary & Exam Analysis):

ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಚಲಿತ ಘಟನೆಗಳು (Core Current Affairs Summary):

• ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾವತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾದ Unified Payments Interface (UPI) ಬಳಕೆದಾರರ ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟು ವಹಿವಾಟು ಪ್ರಮಾಣ ದಾಖಲೆ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ.
• ದೈನಂದಿನ ಚಿಲ್ಲರೆ ಪಾವತಿಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ವಹಿವಾಟುಗಳವರೆಗೆ ಯುಪಿಐ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸರ್ವರ್‌ಗಳ ಮೇಲಿನ ಒತ್ತಡ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ನಿಯಂತ್ರಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸುತ್ತಿವೆ.
• ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪೇಮೆಂಟ್ಸ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (NPCI) ಸಣ್ಣ ಮೊತ್ತದ ವಹಿವಾಟುಗಳಿಗಾಗಿ UPI Lite ಪರಿಚಯಿಸಿದ್ದು, ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ರಹಿತ ಪಾವತಿಗಳಿಗೆ UPI 123PAY ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದೆ.
• ವಹಿವಾಟು ದಟ್ಟಣೆ ಮತ್ತು ಸೈಬರ್ ಭದ್ರತಾ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು ತಮ್ಮ ಐಟಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ನವೀಕರಿಸುತ್ತಿವೆ.
• ಗ್ರಾಮೀಣ ಮತ್ತು ಅರೆ-ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಾಕ್ಷರತೆ ಹಾಗೂ ಹಣಕಾಸು ಸೇರ್ಪಡೆ (Financial Inclusion) ಸಾಧಿಸುವಲ್ಲಿ ಯುಪಿಐ ಮಹತ್ತರ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ.

ಸ್ಥಿರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನದ ಜೋಡಣೆ (Static GS Linkage):

• Statutory Framework: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾವತಿಗಳನ್ನು Payment and Settlement Systems Act, 2007 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (RBI) ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.
• Institutional Setup: NPCI ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಆರ್‌ಬಿಐ ಮತ್ತು ಇಂಡಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ (IBA) ಜಂಟಿಯಾಗಿ 2008 ರಲ್ಲಿ Companies Act ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸೆಕ್ಷನ್ 8 ಲಾಭರಹಿತ ಕಂಪನಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದವು.
• Economic Policy: Financial Inclusion Index (FI-Index) ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಉತ್ತೇಜನವು ಪ್ರಧಾನ್ ಮಂತ್ರಿ ಜನ್ ಧನ್ ಯೋಜನೆ (PMJDY) ಯ ಧ್ಯೇಯಗಳಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಪೂರಕವಾಗಿದೆ.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು (High-Yield Exam Highlights):

• NPCI ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ: ಮುಂಬೈ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ (ಸ್ಥಾಪನೆ: 2008).
• UPI ಬಿಡುಗಡೆ: 2016 ರಲ್ಲಿ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಗವರ್ನರ್ ಆಗಿದ್ದ ರಘುರಾಮ್ ರಾಜನ್ ಅವರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಚಾಲನೆ ನೀಡಲಾಯಿತು.
• ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು: IMPS, RuPay, AePS, NETC FASTag, BBPS ಮತ್ತು UPI.
• ನಿಯಂತ್ರಕ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ: Reserve Bank of India (RBI).

2. ಈ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬಹುಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQs):

ಪ್ರಶ್ನೆ 1: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಏಕೀಕೃತ ಪಾವತಿ ಇಂಟರ್ಫೇಸ್ (UPI) ಅನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಸಂಸ್ಥೆ ಯಾವುದು? / Which organization developed the Unified Payments Interface (UPI) in India?

A) ನೀತಿ ಆಯೋಗ / NITI Aayog
B) ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಾವತಿ ನಿಗಮ / National Payments Corporation of India (NPCI)
C) ಸ್ಟೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ / State Bank of India
D) ಕೇಂದ್ರ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವಾಲಯ / Union Ministry of Finance

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಯುಪಿಐ (UPI) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು 2016 ರಲ್ಲಿ National Payments Corporation of India (NPCI) ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿತು.

ಪ್ರಶ್ನೆ 2: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪಾವತಿ ಮತ್ತು ಇತ್ಯರ್ಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಯಾವ ಕಾಯಿದೆಯಡಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ? / Under which Act are payment and settlement systems regulated in India?

A) Banking Regulation Act, 1949
B) Reserve Bank of India Act, 1934
C) Payment and Settlement Systems Act, 2007
D) Information Technology Act, 2000

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಪಾವತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು Payment and Settlement Systems Act, 2007 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಆರ್‌ಬಿಐ ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 3: ಸಣ್ಣ ಮೌಲ್ಯದ ಡಿಜಿಟಲ್ ವಹಿವಾಟುಗಳನ್ನು ಆಫ್‌ಲೈನ್/ವೇಗವಾಗಿ ನಡೆಸಲು NPCI ಪರಿಚಯಿಸಿದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಯಾವುದು? / Which feature was introduced by NPCI for processing small-value digital transactions quickly without utilizing core banking servers?

A) UPI Lite
B) UPI Deep
C) RTGS Mini
D) IMPS Express

ಉತ್ತರ: A / Answer: A

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಸಣ್ಣ ಮೊತ್ತದ ಪಾವತಿಗಳನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸರ್ವರ್ ಮೇಲಿನ ಹೊರೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು UPI Lite ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 4: ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ: 1. NPCI ಕಂಪನಿಗಳ ಕಾಯಿದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 8 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಲಾಭರಹಿತ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದೆ. 2. NPCI ಅನ್ನು ಆರ್‌ಬಿಐ ಮತ್ತು ಐಬಿಎ ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿವೆ. / Consider statements: 1. NPCI is a not-for-profit company registered under Section 8 of Companies Act. 2. It was promoted by RBI and IBA. Which is correct?

A) 1 ಮಾತ್ರ ಸರಿ / Only 1 is correct
B) 2 ಮಾತ್ರ ಸರಿ / Only 2 is correct
C) 1 ಮತ್ತು 2 ಎರಡೂ ಸರಿ / Both 1 and 2 are correct
D) ಎರಡೂ ತಪ್ಪು / Neither 1 nor 2 is correct

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): NPCI ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು RBI ಮತ್ತು IBA ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಲಾಭರಹಿತ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಎರಡೂ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಸರಿಯಾಗಿವೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 5: ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಸಂಪರ್ಕವಿಲ್ಲದ ಫೀಚರ್ ಫೋನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಯುಪಿಐ ಪಾವತಿ ಮಾಡಲು ಚಾಲನೆ ನೀಡಲಾದ ವೇದಿಕೆ ಯಾವುದು? / Which platform allows UPI transactions on feature phones without internet connectivity?

A) UPI 123PAY
B) DigiDhan Bharat
C) Bharat BillPay Offline
D) Gramin e-Pay

ಉತ್ತರ: A / Answer: A

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಫೀಚರ್ ಫೋನ್ ಬಳಕೆದಾರರಿಗಾಗಿ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ UPI 123PAY ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 6: ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪೇಮೆಂಟ್ಸ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (NPCI) ಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ ಎಲ್ಲಿದೆ? / Where is the headquarters of NPCI located?

A) ನವದೆಹಲಿ / New Delhi
B) ಬೆಂಗಳೂರು / Bengaluru
C) ಹೈದರಾಬಾದ್ / Hyderabad
D) ಮುಂಬೈ / Mumbai

ಉತ್ತರ: D / Answer: D

ವಿವರಣೆ (Explanation): NPCI ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯು ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 7: ಕೆಳಗಿನವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದು NPCI ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಉತ್ಪನ್ನವಲ್ಲ? / Which among the following is NOT a payment system product developed by NPCI?

A) RuPay
B) National Electronic Toll Collection (FASTag)
C) Aadhaar Enabled Payment System (AePS)
D) SWIFT

ಉತ್ತರ: D / Answer: D

ವಿವರಣೆ (Explanation): SWIFT ಜಾಗತಿಕ ಹಣಕಾಸು ಸಂದೇಶ ರವಾನೆ ಜಾಲವಾಗಿದ್ದು (ಬೆಲ್ಜಿಯಂ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ), ಉಳಿದ ಮೂರು NPCI ನ ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಾಗಿವೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 8: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಹಣಕಾಸು ಸೇರ್ಪಡೆಯನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಆರ್‌ಬಿಐ ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಯಾವುದು? / Which index is published by the RBI to measure the extent of financial inclusion across India?

A) Digital Payment Index (DPI)
B) Financial Inclusion Index (FI-Index)
C) Ease of Banking Index
D) Inclusive Bharat Index

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಆರ್‌ಬಿಐ ಹಣಕಾಸು ಸೇರ್ಪಡೆಯ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಅಳೆಯಲು Financial Inclusion Index (FI-Index) ಅನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 9: ಯುಪಿಐ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ತತ್ಕ್ಷಣದ ಪಾವತಿ ಇಂಟರ್ಫೇಸ್ ಮೂಲತಃ ಯಾವ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್ ಆಧರಿಸಿದೆ? / UPI technology is architectured on top of which foundational immediate fund transfer network?

A) RTGS
B) IMPS
C) NEFT
D) NACH

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಯುಪಿಐ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಎನ್‌ಪಿಸಿಐನ Immediate Payment Service (IMPS) ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 10: ಹೊಂದಿಸಿ ಬರೆಯಿರಿ: 1. RuPay - i. ಹೆದ್ದಾರಿ ಟೋಲ್ ಪಾವತಿ, 2. FASTag - ii. ದೇಶೀಯ ಕಾರ್ಡ್ ಜಾಲ, 3. AePS - iii. ಬಯೋಮೆಟ್ರಿಕ್ ಆಧಾರಿತ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ / Match: 1. RuPay, 2. FASTag, 3. AePS with their respective primary functions.

A) 1-ii, 2-i, 3-iii
B) 1-i, 2-ii, 3-iii
C) 1-iii, 2-ii, 3-i
D) 1-ii, 2-iii, 3-i

ಉತ್ತರ: A / Answer: A

ವಿವರಣೆ (Explanation): RuPay ದೇಶೀಯ ಕಾರ್ಡ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಆಗಿದೆ, FASTag ಟೋಲ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆಗೆ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು AePS ಆಧಾರ್ ಆಧಾರಿತ ಬಯೋಮೆಟ್ರಿಕ್ ಪಾವತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.