ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಗವಿಕಲರಿಗೆ ಸುಲಭ ಪ್ರವೇಶಾತಿ: ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಸುಪ್ರೀಂ ನೋಟಿಸ್ | Supreme Court Notice on Barrier-Free Access for Persons with Disabilities

1. ಪೂರ್ಣ ವಿಷಯದ ಸಾರಾಂಶ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷಾ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ (Comprehensive Summary & Exam Analysis):

ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಚಲಿತ ಘಟನೆಗಳು (Core Current Affairs Summary):

• ಸರ್ಕಾರಿ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ರೈಲ್ವೆ ಮತ್ತು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಬಸ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ವಸತಿ ಸಮುಚ್ಛಯಗಳಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯಾಂಗರಿಗೆ (ಅಂಗವಿಕಲರಿಗೆ) ಯಾವುದೇ ಅಡಚಣೆಯಾಗದಂತೆ ಸುಲಲಿತ ಪ್ರವೇಶಾವಕಾಶ (Barrier-Free Accessibility) ಕಲ್ಪಿಸುವ ಶಾಸನಬದ್ಧ ನಿಯಮಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನದ ಕುರಿತು ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ನೋಟಿಸ್ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದೆ. / The Supreme Court issued formal notice to the Central Government seeking compliance details regarding the statutory enforcement of barrier-free accessibility for persons with disabilities across public buildings, rail terminals, airports, and transport networks.
• ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳಾದ ವಿಕ್ರಂ ನಾಥ್ ಮತ್ತು ರಾಜೇಶ್ ಬಿಂದಾಲ್ ಅವರನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪೀಠವು ಈ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಅರ್ಜಿಯ (PIL) ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿ, ಈ ಸಂಬಂಧ 2005 ರಿಂದ ಬಾಕಿ ಇರುವ ಅರ್ಜಿಯನ್ನೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಲಗತ್ತಿಸಿ ಸಮಗ್ರ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದೆ. / A bench comprising Justices Vikram Nath and Rajesh Bindal tagged the PIL with a long-pending 2005 petition on universal accessibility and directed comprehensive status appraisals.
• ಅಂಗವಿಕಲರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಾಯ್ದೆ, 2016 (RPwD Act, 2016) ರ ಸೆಕ್ಷನ್ 44, 45 ಮತ್ತು 46 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಿಗದಿತ ಕಾಲಮಿತಿಯೊಳಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಶಾಸನಬದ್ಧವಾಗಿ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅರ್ಜಿದಾರರು ವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ. / Petitioners underscored that Sections 44, 45, and 46 of the Rights of Persons with Disabilities Act, 2016 mandatorily require all public facilities and infrastructure to adopt universal accessibility standards.
• ಸರ್ಕಾರವು 2015 ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿದ್ದ ‘ಸುಗಮ್ಯ ಭಾರತ ಅಭಿಯಾನ’ (Accessible India Campaign) ದ ಗಡುವುಗಳು ಪದೇಪದೇ ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಶೇ 50 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸರ್ಕಾರಿ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ರ‌್ಯಾಂಪ್, ಲಿಫ್ಟ್ ಮತ್ತು ಬ್ರೈಲ್ ಲಿಪಿಯ ಸಂಕೇತಗಳ ಕೊರತೆ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಗಮನಕ್ಕೆ ತರಲಾಯಿತು. / The Court was apprised that despite repeated deadline extensions under the flagship Accessible India Campaign (Sugamya Bharat Abhiyan), over 50% of public institutions still lack ramps, tactile paths, and accessible elevators.
• ಅಂಗವಿಕಲರಿಗೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ಪ್ರವೇಶ ನೀಡುವುದು ಸಂವಿಧಾನದ 14 ಮತ್ತು 21 ನೇ ವಿಧಿಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಗೌರವಯುತ ಜೀವನದ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕಿನ ಭಾಗವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪೀಠವು ಪುನರುಚ್ಚರಿಸಿದೆ. / The proceedings emphasized that providing barrier-free access is an indispensable facet of the fundamental rights to equality (Article 14) and dignified life (Article 21).

ಸ್ಥಿರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನದ ಜೋಡಣೆ (Static GS Linkage):

• ಅಂಗವಿಕಲರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಾಯ್ದೆ, 2016 (RPwD Act, 2016): ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಯುಎನ್‌ಸಿಆರ್‌ಪಿಡಿ (UNCRPD) ಸಮಾವೇಶಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ 1995 ರ ಕಾಯ್ದೆಯ ಬದಲಿಗೆ 2016 ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು; ಇದು ಅಂಗವೈಕಲ್ಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು 7 ರಿಂದ 21 ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಉದ್ಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಶೇ 3 ರಿಂದ ಶೇ 4 ಕ್ಕೆ ಏರಿಸಿತು. / Enacted in 2016 to replace the 1995 Act and align with the UNCRPD, the RPwD Act expanded recognized disabilities from 7 to 21 types and hiked public employment reservation from 3% to 4%.
• ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಯುಎನ್‌ಸಿಆರ್‌ಪಿಡಿ ಸಮಾವೇಶ (2006): ಅಂಗವಿಕಲರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕುರಿತ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಮಾವೇಶಕ್ಕೆ (UN Convention on the Rights of Persons with Disabilities) ಭಾರತವು 2007 ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಅನುಮೋದನೆ (Ratification) ನೀಡಿತು. / India ratified the United Nations Convention on the Rights of Persons with Disabilities (UNCRPD) in October 2007, assuming binding treaty obligations.
• ಸಂವಿಧಾನದ 41 ನೇ ವಿಧಿ: ರಾಜ್ಯ ನಿರ್ದೇಶಕ ತತ್ವಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವು ತನ್ನ ಆರ್ಥಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಮಿತಿಯೊಳಗೆ ಅಂಗವಿಕಲರಿಗೆ ಮತ್ತು ವೃದ್ಧರಿಗೆ ಕೆಲಸ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೆರವು ಒದಗಿಸಲು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತದೆ. / Article 41 in Part IV (DPSP) directs the State to make effective provision for securing public assistance in cases of disablement, sickness, and old age.
• ಸುಗಮ್ಯ ಭಾರತ ಅಭಿಯಾನ: ಕೇಂದ್ರ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಸಬಲೀಕರಣ ಸಚಿವಾಲಯವು ಡಿಸೆಂಬರ್ 3, 2015 ರಂದು (ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಿವ್ಯಾಂಗರ ದಿನ) ಈ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಭಿಯಾನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. / Launched on International Day of Persons with Disabilities (December 3, 2015), the Accessible India Campaign focuses on the built environment, transport systems, and ICT accessibility.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು (High-Yield Exam Highlights):

• ಕಾಯ್ದೆ: ಅಂಗವಿಕಲರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಾಯ್ದೆ, 2016 (RPwD Act, 2016)
• ಗುರುತಿಸಲಾದ ದಿವ್ಯಾಂಗತೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ: 21 ವಿಧಗಳು (21 types of disabilities)
• ಸರ್ಕಾರಿ ಉದ್ಯೋಗ ಮೀಸಲಾತಿ ಪ್ರಮಾಣ: ಶೇ 4 (4% reservation)
• ಸುಗಮ್ಯ ಭಾರತ ಅಭಿಯಾನ ಆರಂಭ: ಡಿಸೆಂಬರ್ 3, 2015 (Accessible India Campaign)
• ನೋಡಲ್ ಸಚಿವಾಲಯ: ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಸಬಲೀಕರಣ ಸಚಿವಾಲಯ (MoSJE)
• ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಿವ್ಯಾಂಗರ ದಿನ: ಡಿಸೆಂಬರ್ 3 (December 3)
• ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಮಾವೇಶ ಅನುಮೋದನೆ ವರ್ಷ: 2007 (UNCRPD Ratification)

2. ಈ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬಹುಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQs):

ಪ್ರಶ್ನೆ 1: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ‘ಅಂಗವಿಕಲರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಾಯ್ದೆ’ (RPwD Act) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಎಷ್ಟು ಬಗೆಯ ದಿವ್ಯಾಂಗತೆಗಳನ್ನು ಶಾಸನಬದ್ಧವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ? / Under the Rights of Persons with Disabilities (RPwD) Act, 2016, how many distinct types of disabilities are recognized?

A) 7 ವಿಧಗಳು / 7 types
B) 14 ವಿಧಗಳು / 14 types
C) 21 ವಿಧಗಳು / 21 types
D) 28 ವಿಧಗಳು / 28 types

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): 2016 ರ ಕಾಯ್ದೆಯು ಹಿಂದಿನ 1995 ರ ಕಾಯ್ದೆಯಲ್ಲಿದ್ದ 7 ಬಗೆಯ ಅಂಗವೈಕಲ್ಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು 21 ಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ (ಉದಾ: ಆಸಿಡ್ ದಾಳಿ ಸಂತ್ರಸ್ತರು, ಆಟಿಸಂ, ಪಾರ್ಕಿನ್ಸನ್). / The RPwD Act 2016 expanded the schedule of recognized disabilities from 7 to 21 conditions.

ಪ್ರಶ್ನೆ 2: ಸರ್ಕಾರಿ ನೌಕರಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಗವಿಕಲರಿಗೆ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿರುವ ಕಡ್ಡಾಯ ಮೀಸಲಾತಿ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು RPwD ಕಾಯ್ದೆ 2016 ರ ಪ್ರಕಾರ ಎಷ್ಟು ಶೇಕಡಾಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ? / What percentage of reservation in government employment is mandated for persons with benchmark disabilities under the RPwD Act, 2016?

A) ಶೇ 2 / 2%
B) ಶೇ 3 / 3%
C) ಶೇ 4 / 4%
D) ಶೇ 5 / 5%

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): 2016 ರ ಕಾಯ್ದೆಯು ಸರ್ಕಾರಿ ಉದ್ಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಗವಿಕಲರ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಹಿಂದಿನ ಶೇ 3 ರಿಂದ ಶೇ 4 ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ (ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ಶೇ 5). / Section 34 of the RPwD Act 2016 raised the reservation quota in government employment from 3% to 4%.

ಪ್ರಶ್ನೆ 3: ‘ಸುಗಮ್ಯ ಭಾರತ ಅಭಿಯಾನ’ಕ್ಕೆ (Accessible India Campaign) ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕೆಳಗಿನ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ: 1. ಇದನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಸಬಲೀಕರಣ ಸಚಿವಾಲಯವು 2015 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. 2. ಇದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಐಸಿಟಿ ಜಾಲಗಳಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯಾಂಗರಿಗೆ ಸುಗಮ ಪ್ರವೇಶ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಯಾವುದು ಸರಿ? / Consider statements on Accessible India Campaign: 1. Launched in 2015 by the Ministry of Social Justice and Empowerment. 2. Aims to achieve universal accessibility in built environment, transport, and ICT. Which is correct?

A) ಕೇವಲ 1 / 1 only
B) ಕೇವಲ 2 / 2 only
C) ಎರಡೂ ತಪ್ಪಾಗಿವೆ / Neither is correct
D) 1 ಮತ್ತು 2 ಎರಡೂ ಸರಿಯಾಗಿವೆ / Both 1 and 2 are correct

ಉತ್ತರ: D / Answer: D

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಎರಡೂ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಸರಿಯಾಗಿವೆ; ಡಿಸೆಂಬರ್ 3, 2015 ರಂದು ಸುಗಮ್ಯ ಭಾರತ ಅಭಿಯಾನವನ್ನು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಪ್ರವೇಶಾವಕಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು. / Both statements are correct: Sugamya Bharat Abhiyan was launched on Dec 3, 2015 to create a universally barrier-free ecosystem.

ಪ್ರಶ್ನೆ 4: ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ‘ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಂಗವಿಕಲರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಮಾವೇಶ’ವನ್ನು (UNCRPD) ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಯಾವ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅನುಮೋದಿಸಿತು (Ratified)? / In which year did India officially ratify the United Nations Convention on the Rights of Persons with Disabilities (UNCRPD)?

A) 2006
B) 2007
C) 2010
D) 2016

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಭಾರತವು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1, 2007 ರಂದು ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಯುಎನ್‌ಸಿಆರ್‌ಪಿಡಿ ಸಮಾವೇಶವನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿತು. / India ratified the UNCRPD on October 1, 2007, committing to enforce disability rights through domestic legislation.

ಪ್ರಶ್ನೆ 5: ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ‘ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಿವ್ಯಾಂಗರ ದಿನ’ವನ್ನು (International Day of Persons with Disabilities) ಯಾವ ದಿನಾಂಕದಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ? / On which date is the International Day of Persons with Disabilities observed globally each year?

A) ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2
B) ನವೆಂಬರ್ 14
C) ಡಿಸೆಂಬರ್ 3 / December 3
D) ಡಿಸೆಂಬರ್ 10

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ನಿರ್ದೇಶನದಂತೆ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಡಿಸೆಂಬರ್ 3 ರಂದು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಿವ್ಯಾಂಗರ ದಿನವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. / International Day of Persons with Disabilities is observed globally on December 3.

ಪ್ರಶ್ನೆ 6: ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ ಯಾವ ನಿರ್ದೇಶಕ ತತ್ವವು ಅಂಗವಿಕಲತೆ (Disablement) ಮತ್ತು ನಿರುದ್ಯೋಗದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೆರವು ಒದಗಿಸಲು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತದೆ? / Which Directive Principle under Part IV directs the State to secure public assistance in cases of disablement?

A) Article 39A
B) Article 41
C) Article 44
D) Article 47

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಸಂವಿಧಾನದ 41 ನೇ ವಿಧಿಯು ಕೆಲಸ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಅಂಗವೈಕಲ್ಯದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ನೆರವು ಒದಗಿಸಲು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. / Article 41 mandates that the State shall make effective provision for securing public assistance in cases of unemployment, old age, sickness, and disablement.

ಪ್ರಶ್ನೆ 7: RPwD ಕಾಯ್ದೆ 2016 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ‘ಬೆಂಚ್‌ಮಾರ್ಕ್ ಅಂಗವೈಕಲ್ಯ’ (Benchmark Disability) ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲು ಕನಿಷ್ಠ ಎಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದ ಅಂಗವೈಕಲ್ಯ ಇರಬೇಕು? / Under the RPwD Act 2016, what minimum percentage of a specified disability is required to qualify as a ‘person with benchmark disability’?

A) ಕನಿಷ್ಠ ಶೇ 25 / At least 25%
B) ಕನಿಷ್ಠ ಶೇ 40 / Not less than 40%
C) ಕನಿಷ್ಠ ಶೇ 50 / Not less than 50%
D) ಕನಿಷ್ಠ ಶೇ 60 / Not less than 60%

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಅಧಿಕೃತ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದಿಂದ ಕನಿಷ್ಠ ಶೇ 40 ರಷ್ಟು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅಂಗವೈಕಲ್ಯ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ ಹೊಂದಿರುವವರನ್ನು ಬೆಂಚ್‌ಮಾರ್ಕ್ ಅಂಗವಿಕಲರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. / Section 2(r) defines a person with benchmark disability as one with not less than 40% of a specified disability.

ಪ್ರಶ್ನೆ 8: ಕೇಂದ್ರ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅಂಗವಿಕಲರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯ ದೂರುಗಳನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಲು RPwD ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಕ್ವಾಸಿ-ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ ಯಾವುದು? / Which quasi-judicial authority is mandated under the RPwD Act at the Union level to look into grievances regarding deprivation of rights of disabled persons?

A) ಅಂಗವಿಕಲರ ಮುಖ್ಯ ಆಯುಕ್ತರ ಕಚೇರಿ (CCPD) / Office of Chief Commissioner for Persons with Disabilities
B) ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗ (NHRC) / NHRC
C) ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನು ಸೇವೆಗಳ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (NALSA) / NALSA
D) ಕೇಂದ್ರ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿ (CAT) / CAT

ಉತ್ತರ: A / Answer: A

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಅಂಗವಿಕಲರ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಸೆಕ್ಷನ್ 74 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ‘ಮುಖ್ಯ ಆಯುಕ್ತರ’ (CCPD) ಕಚೇರಿಯು ಕೇಂದ್ರ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. / The Chief Commissioner for Persons with Disabilities (CCPD) exercises civil court powers to investigate rights violations.

ಪ್ರಶ್ನೆ 9: RPwD ಕಾಯ್ದೆ 2016 ರ ಯಾವ ಸೆಕ್ಷನ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಅನುದಾನ ಪಡೆಯುವ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಗವಿಕಲರಿಗೆ ಕನಿಷ್ಠ ಶೇ 5 ರಷ್ಟು ಸೀಟುಗಳ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ? / Under which Section of the RPwD Act 2016 is not less than 5% reservation mandated for benchmark disabilities in government-aided higher education institutions?

A) Section 12
B) Section 21
C) Section 32
D) Section 45

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಸೆಕ್ಷನ್ 32 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ಶೇ 5 ರಷ್ಟು ಸೀಟುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ವಯೋಮಿತಿಯಲ್ಲಿ 5 ವರ್ಷಗಳ ಸಡಿಲಿಕೆಯನ್ನು ದಿವ್ಯಾಂಗರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. / Section 32 mandates that all government institutions of higher education shall reserve not less than 5% seats for persons with benchmark disabilities.

ಪ್ರಶ್ನೆ 10: ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ‘ದಿವ್ಯಾಂಗಜನ ಸಬಲೀಕರಣ ಇಲಾಖೆ’ಯು (DEPwD) ಯಾವ ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವಾಲಯದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ? / Under which Central Ministry does the Department of Empowerment of Persons with Disabilities (DEPwD) function?

A) ಕೇಂದ್ರ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಚಿವಾಲಯ / Ministry of Health and Family Welfare
B) ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಸಬಲೀಕರಣ ಸಚಿವಾಲಯ / Ministry of Social Justice and Empowerment
C) ಮಹಿಳಾ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಚಿವಾಲಯ / Ministry of Women and Child Development
D) ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವಾಲಯ / Ministry of Education

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ದಿವ್ಯಾಂಗಜನ ಸಬಲೀಕರಣ ಇಲಾಖೆಯು ಕೇಂದ್ರ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಸಬಲೀಕರಣ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. / DEPwD functions under the Ministry of Social Justice and Empowerment.