135 ವರ್ಷ ಹಳೆಯ ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವಾಲಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಸ್ಥಳಾಂತರ: ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ವಿಚಾರಣೆ | SC Hearing on 135-Year-Old CSL Shifting

1. ಪೂರ್ಣ ವಿಷಯದ ಸಾರಾಂಶ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷಾ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ (Comprehensive Summary & Exam Analysis):

ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಚಲಿತ ಘಟನೆಗಳು (Core Current Affairs Summary):

• ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ 135 ವರ್ಷಗಳ ಹಳೆಯ ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವಾಲಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು (Central Secretariat Library - CSL) ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತ (Suo Motu) ವಿಚಾರಣೆ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡಿದೆ.
• ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಸೂರ್ಯಕಾಂತ್ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಸಂಜೀವ್ ಸಚ್‌ದೇವ್ ಅವರನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪೀಠವು ಈ ಮಹತ್ವದ ಪ್ರಕರಣದ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ.
• ಸುಮಾರು 8.5 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಅಮೂಲ್ಯ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಗ್ರಂಥಾಲಯವು 1969 ರಿಂದ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಭವನದ ನಾಲ್ಕು ಮಹಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ.
• ಸೆಂಟ್ರಲ್ ವಿಸ್ತಾ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಕರ್ತವ್ಯ ಭವನ-2 ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯಕ್ಕೆ ಕೇವಲ ಎರಡು ಕೊಠಡಿಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ವರದಿಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧಕರ ಆತಂಕಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ.
• ಕೇಂದ್ರ ವಸತಿ ಮತ್ತು ನಗರ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯವು ಕರ್ತವ್ಯ ಪಥ ಪುನರಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯಕ್ಕೆ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶ ನೀಡಲಾಗುವುದು ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟನೆ ನೀಡಿದೆ.

ಸ್ಥಿರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನದ ಜೋಡಣೆ (Static GS Linkage):

• ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ಇತಿಹಾಸ: ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವಾಲಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯವು 1891 ರಲ್ಲಿ ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಸೆಕ್ರೆಟರಿಯೇಟ್ ಲೈಬ್ರರಿ ಆಗಿ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು; ನಂತರ ರಾಜಧಾನಿ ಬದಲಾವಣೆಯೊಂದಿಗೆ ದೆಹಲಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿತು.
• ವಿಧಿ 49 (DPSP): ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಸ್ಮಾರಕಗಳು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು ಸರ್ಕಾರದ ಕರ್ತವ್ಯವೆಂದು ರಾಜ್ಯ ನಿರ್ದೇಶಕ ತತ್ವಗಳ ವಿಧಿ 49 ಹೇಳುತ್ತದೆ.
• ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಕಾಯ್ದೆ: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಮದ್ರಾಸ್ ರಾಜ್ಯವು 1948 ರಲ್ಲಿ (Madras Public Libraries Act) ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು; ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಕಾಯ್ದೆ 1965 ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಯಾಯಿತು.
• ಸೆಂಟ್ರಲ್ ವಿಸ್ತಾ ಯೋಜನೆ: ನವದೆಹಲಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಭವನದಿಂದ ಇಂಡಿಯಾ ಗೇಟ್‌ವರೆಗಿನ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಪವರ್ ಕಾರಿಡಾರ್ ಅನ್ನು ನವೀಕರಿಸುವ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು (High-Yield Exam Highlights):

• ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ಹೆಸರು: ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವಾಲಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯ (Central Secretariat Library).
• ಪುಸ್ತಕಗಳ ಸಂಗ್ರಹ: 8.5 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕೃತಿಗಳು.
• ಸ್ಥಾಪನೆ: 1891 (ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ).
• ಹಾಲಿ ಇರುವ ಸ್ಥಳ: ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಭವನ, ನವದೆಹಲಿ.
• ಸಂಬಂಧಿತ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ವಿಧಿ: ವಿಧಿ 49 (DPSP).

2. ಈ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬಹುಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQs):

ಪ್ರಶ್ನೆ 1: ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವಾಲಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯವು (CSL) ಮೂಲತಃ ಯಾವ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು? / In which year was the Central Secretariat Library (CSL) originally established?

A) 1857
B) 1891
C) 1911
D) 1947

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವಾಲಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯವು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಡಳಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ 1891 ರಲ್ಲಿ ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಸೆಕ್ರೆಟರಿಯೇಟ್ ಲೈಬ್ರರಿಯಾಗಿ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು.

ಪ್ರಶ್ನೆ 2: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಸ್ಮಾರಕಗಳು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು ನಿರ್ದೇಶಿಸುವ ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ ಯಾವುದು? / Which constitutional article directs the State to protect monuments and places of national importance?

A) ವಿಧಿ 44 / Article 44
B) ವಿಧಿ 48A / Article 48A
C) ವಿಧಿ 49 / Article 49
D) ವಿಧಿ 51 / Article 51

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ರಾಜ್ಯ ನಿರ್ದೇಶಕ ತತ್ವಗಳ ವಿಧಿ 49 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹತ್ವವುಳ್ಳ ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳ ರಕ್ಷಣೆ ಸರ್ಕಾರದ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 3: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದ ರಾಜ್ಯ ಯಾವುದು? / Which state enacted the first Public Libraries Act in India?

A) ಮದ್ರಾಸ್ (1948) / Madras (1948)
B) ಕರ್ನಾಟಕ (1965) / Karnataka (1965)
C) ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ (1967) / Maharashtra (1967)
D) ಕೇರಳ (1989) / Kerala (1989)

ಉತ್ತರ: A / Answer: A

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಡಾ. ಎಸ್.ಆರ್. ರಂಗನಾಥನ್ ಅವರ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ 1948 ರಲ್ಲಿ ಮದ್ರಾಸ್ ರಾಜ್ಯವು ಮೊದಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು.

ಪ್ರಶ್ನೆ 4: ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವಾಲಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯವು ನವದೆಹಲಿಯ ಯಾವ ಸರ್ಕಾರಿ ಭವನದಲ್ಲಿ ಹಲವು ದಶಕಗಳಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ? / In which government building in New Delhi has the CSL been operating for decades?

A) ನಿರ್ಮಾಣ್ ಭವನ / Nirman Bhawan
B) ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಭವನ / Shastri Bhawan
C) ಕೃಷಿ ಭವನ / Krishi Bhawan
D) ಶ್ರಮ ಶಕ್ತಿ ಭವನ / Shram Shakti Bhawan

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಈ ಗ್ರಂಥಾಲಯವು 1969 ರಿಂದ ನವದೆಹಲಿಯ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಭವನದ ನಾಲ್ಕು ಮಹಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುಸಜ್ಜಿತವಾಗಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 5: ಭಾರತೀಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ವಿಜ್ಞಾನದ ಪಿತಾಮಹ (Father of Library Science in India) ಎಂದು ಯಾರನ್ನು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ? / Who is revered as the Father of Library Science in India?

A) ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ / Dr. B.R. Ambedkar
B) ಡಾ. ಎಸ್.ಆರ್. ರಂಗನಾಥನ್ / Dr. S.R. Ranganathan
C) ವಿಲಿಯಂ ಜೋನ್ಸ್ / William Jones
D) ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್ / S. Radhakrishnan

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ವಿಜ್ಞಾನದ ಐದು ನಿಯಮಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ ಡಾ. ಎಸ್.ಆರ್. ರಂಗನಾಥನ್ ಅವರನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ವಿಜ್ಞಾನದ ಪಿತಾಮಹ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 6: ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು (Karnataka Public Libraries Act) ಯಾವ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು? / In which year was the Karnataka Public Libraries Act enacted?

A) 1956
B) 1965
C) 1972
D) 1983

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಜಾಲ ಮತ್ತು ಗ್ರಂಥಾಲಯ ತೆರಿಗೆ (Cess) ಸಂಗ್ರಹಣೆಗೆ 1965 ರಲ್ಲಿ ಕಾಯ್ದೆ ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು.

ಪ್ರಶ್ನೆ 7: ಕೆಳಗಿನ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ: 1. ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವಾಲಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯವು 8.5 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 2. ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಸ್ಥಳಾಂತರದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತ (Suo Motu) ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ಯಾವುದು ಸರಿ? / Consider statements: 1. The Central Secretariat Library holds over 8.5 lakh books. 2. The Supreme Court took suo motu cognizance of the library shifting. Which is correct?

A) 1 ಮಾತ್ರ / 1 only
B) 2 ಮಾತ್ರ / 2 only
C) 1 ಮತ್ತು 2 ಎರಡೂ / Both 1 and 2
D) ಯಾವುದೂ ಅಲ್ಲ / Neither

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಗ್ರಂಥಾಲಯದಲ್ಲಿ 8.5 ಲಕ್ಷ ಪುಸ್ತಕಗಳಿದ್ದು, ಸ್ಥಳಾಂತರ ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತ ಕೇಸ್ ದಾಖಲಿಸಿದೆ; ಎರಡೂ ಸರಿ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 8: ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯ (National Library of India) ಯಾವ ನಗರದಲ್ಲಿದೆ? / Where is the National Library of India located?

A) ನವದೆಹಲಿ / New Delhi
B) ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ / Kolkata
C) ಮುಂಬೈ / Mumbai
D) ಚೆನ್ನೈ / Chennai

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ದಾಖಲೆಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯವು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿದೆ (ಬೆಲ್ವೆಡೆರೆ ಎಸ್ಟೇಟ್).

ಪ್ರಶ್ನೆ 9: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಂಥಪಾಲಕರ ದಿನವನ್ನು (National Librarians Day) ಯಾವ ದಿನಾಂಕದಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ? / On which date is National Librarians’ Day celebrated in India?

A) ಆಗಸ್ಟ್ 12 / August 12
B) ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 5 / September 5
C) ನವೆಂಬರ್ 14 / November 14
D) ಡಿಸೆಂಬರ್ 25 / December 25

ಉತ್ತರ: A / Answer: A

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಡಾ. ಎಸ್.ಆರ್. ರಂಗನಾಥನ್ ಅವರ ಜನ್ಮದಿನದ ಸವಿನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಆಗಸ್ಟ್ 12 ರಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಂಥಪಾಲಕರ ದಿನ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 10: ಸೆಂಟ್ರಲ್ ವಿಸ್ತಾ ಪುನರಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಯನ್ನು (Central Vista Redevelopment) ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುತ್ತಿರುವ ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವಾಲಯ ಯಾವುದು? / Which Union Ministry is the nodal authority executing the Central Vista Redevelopment Project?

A) ಗೃಹ ಸಚಿವಾಲಯ / Ministry of Home Affairs
B) ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸಚಿವಾಲಯ / Ministry of Culture
C) ವಸತಿ ಮತ್ತು ನಗರ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ / Ministry of Housing and Urban Affairs
D) ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ / Ministry of Defence

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಕೇಂದ್ರ ವಸತಿ ಮತ್ತು ನಗರ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯವು (MoHUA) ಸೆಂಟ್ರಲ್ ವಿಸ್ತಾ ಯೋಜನೆಯ ನೋಡಲ್ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವಾಗಿದೆ.