ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತತ್ವಗಳು: ನ್ಯಾ. ಉಜ್ಜಲ್ ಭುಯಾನ್ ಅಭಿಮತ | Right to Vote and Constitutional Principles: Justice Ujjal Bhuyan

1. ಪೂರ್ಣ ವಿಷಯದ ಸಾರಾಂಶ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷಾ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ (Comprehensive Summary & Exam Analysis):

ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಚಲಿತ ಘಟನೆಗಳು (Core Current Affairs Summary):

• ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನ ನಾಲ್ಸಾರ್ (NALSAR) ಕಾನೂನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಿದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಉಜ್ಜಲ್ ಭುಯಾನ್ (Justice Ujjal Bhuyan) ಅವರು ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿನ ರಕ್ಷಣೆ ಕುರಿತು ಮಹತ್ವದ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.
• ದೇಶದ ಲಕ್ಷಾಂತರ ನಾಗರಿಕರ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 14 (ಸಮಾನತೆಯ ಹಕ್ಕು) ಮತ್ತು ವಿಧಿ 326 (ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ವಯಸ್ಕ ಮತದಾನ) ಗಳ ನೇರ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಎಚ್ಚರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
• ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನವು ಯಾವುದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೂ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಎರಡು ವರ್ಗದ ನಾಗರಿಕರನ್ನು (Two classes of citizens) ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು.
• ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಗಳ ವಿಶೇಷ ಸಮಗ್ರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ (SIR) ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ವೇಳೆ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಕೈಬಿಡುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಮತದಾರರ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆ ಕುರಿತ ಚರ್ಚೆಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಹೇಳಿಕೆ ಹೊರಬಿದ್ದಿದೆ.

ಸ್ಥಿರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನದ ಜೋಡಣೆ (Static GS Linkage):

• ಸಂವಿಧಾನದ ಭಾಗ XV (ಚುನಾವಣೆಗಳು): ವಿಧಿ 324 ರಿಂದ 329 ರವರೆಗೆ ಚುನಾವಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ (ECI) ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.
• ವಿಧಿ 326 (Article 326): ಲೋಕಸಭೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭೆಗಳಿಗೆ ಚುನಾವಣೆಗಳು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ವಯಸ್ಕ ಮತದಾನ ಪದ್ಧತಿಯ (Adult Suffrage) ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಡೆಯಬೇಕು ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
• 61ನೇ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆ 1988: ಮತದಾನದ ಕನಿಷ್ಠ ವಯಸ್ಸನ್ನು 21 ವರ್ಷಗಳಿಂದ 18 ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಇಳಿಕೆ ಮಾಡಿತು (1989 ರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು).
• ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿನ ಕಾನೂನು ಸ್ಥಾನಮಾನ: ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ತೀರ್ಪುಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ಒಂದು ಶಾಸನಬದ್ಧ ಅಥವಾ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಹಕ್ಕು (Statutory/Constitutional Right) ಆಗಿದೆ (ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿ ಕಾಯ್ದೆ 1951 ರ ಸೆಕ್ಷನ್ 62).
• ಮೂಲ ರಚನಾ ಸಿದ್ಧಾಂತ (Basic Structure Doctrine): ಮುಕ್ತ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಚುನಾವಣೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವು ಸಂವಿಧಾನದ ಮೂಲ ರಚನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ (ಇಂದಿರಾ ನೆಹರು ಗಾಂಧಿ ವರ್ಸಸ್ ರಾಜ್ ನಾರಾಯಣ್, 1975).

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು (High-Yield Exam Highlights):

• ಪ್ರಸ್ತಾಪಿತ ವಿಧಿಗಳು: ವಿಧಿ 14 (ಸಮಾನತೆ), ವಿಧಿ 326 (ವಯಸ್ಕ ಮತದಾನ ಪದ್ಧತಿ).
• ಉಲ್ಲೇಖಿತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ: NALSAR ಕಾನೂನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಹೈದರಾಬಾದ್.
• ಮತದಾನದ ವಯಸ್ಸು ಇಳಿಕೆ ತಿದ್ದುಪಡಿ: 61ನೇ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆ, 1988.
• ಭಾರತದ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ ಸ್ಥಾಪನೆ: ಜನವರಿ 25, 1950 (ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತದಾರರ ದಿನ).

2. ಈ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬಹುಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQs):

ಪ್ರಶ್ನೆ 1: ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ ಯಾವ ವಿಧಿಯು ಲೋಕಸಭೆ ಮತ್ತು ವಿಧಾನಸಭೆಗಳಿಗೆ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ವಯಸ್ಕ ಮತದಾನ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಖಾತರಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ? / Which article of the Constitution guarantees adult suffrage for elections to Lok Sabha and Legislative Assemblies?

A) ವಿಧಿ 324 / Article 324
B) ವಿಧಿ 325 / Article 325
C) ವಿಧಿ 326 / Article 326
D) ವಿಧಿ 328 / Article 328

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 326 ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ವಯಸ್ಕ ಮತದಾನ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 2: ಮತದಾನದ ವಯಸ್ಸನ್ನು 21 ವರ್ಷದಿಂದ 18 ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಿದ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಯಾವುದು? / Which constitutional amendment lowered the voting age from 21 to 18 years?

A) 42ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ / 42nd Amendment
B) 44ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ / 44th Amendment
C) 61ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ / 61st Amendment
D) 73ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ / 73rd Amendment

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): 1988 ರ 61ನೇ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆಯು ಮತದಾನದ ವಯಸ್ಸನ್ನು 21 ರಿಂದ 18 ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಿತು.

ಪ್ರಶ್ನೆ 3: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು (Right to Vote) ಯಾವ ಪ್ರಕಾರದ ಹಕ್ಕಾಗಿದೆ? / What type of right is the Right to Vote in India?

A) ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕು / Fundamental Right
B) ನೈಸರ್ಗಿಕ ಹಕ್ಕು / Natural Right
C) ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ / ಶಾಸನಬದ್ಧ ಹಕ್ಕು / Constitutional / Statutory Right
D) ನೈತಿಕ ಹಕ್ಕು ಮಾತ್ರ / Moral Right only

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪುಗಳನ್ವಯ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 326 ಮತ್ತು ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿ ಕಾಯ್ದೆ 1951 ರ ಸೆಕ್ಷನ್ 62 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಒದಗಿಸಲಾದ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ / ಶಾಸನಬದ್ಧ ಹಕ್ಕಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 4: ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ಯಾವ ಭಾಗವು ಚುನಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ? / Which Part of the Indian Constitution deals with Elections?

A) ಭಾಗ XII / Part XII
B) ಭಾಗ XIV / Part XIV
C) ಭಾಗ XV / Part XV
D) ಭಾಗ XX / Part XX

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಸಂವಿಧಾನದ ಭಾಗ XV (ವಿಧಿ 324 ರಿಂದ 329) ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಚುನಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 5: ಧರ್ಮ, ಜನಾಂಗ, ಜಾತಿ ಅಥವಾ ಲಿಂಗದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆ ನಿರಾಕರಿಸಲಾಗದು ಎಂದು ಹೇಳುವ ವಿಧಿ ಯಾವುದು? / Which article prohibits discrimination in electoral rolls based on religion, race, caste or sex?

A) ವಿಧಿ 324 / Article 324
B) ವಿಧಿ 325 / Article 325
C) ವಿಧಿ 326 / Article 326
D) ವಿಧಿ 327 / Article 327

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ವಿಧಿ 325 ರ ಪ್ರಕಾರ ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಧರ್ಮ, ಜಾತಿ, ಲಿಂಗದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಹೊರಗಿಡುವಂತಿಲ್ಲ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 6: ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಜನವರಿ 25 ರಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತದಾರರ ದಿನವನ್ನು ಆಚರಿಸಲು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾರಣವೇನು? / What is the reason for celebrating National Voters’ Day on January 25?

A) ಸಂವಿಧಾನ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ದಿನ / Day Constitution was enforced
B) ಮೊದಲ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ ಮುಕ್ತಾಯವಾದ ದಿನ / End of first general election
C) ಭಾರತ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ದಿನ (1950) / Establishment of Election Commission of India (1950)
D) ಮತದಾನ ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸಿದ ದಿನ / Day voting was made compulsory

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು 1950 ರ ಜನವರಿ 25 ರಂದು ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಸವಿನೆನಪಿಗಾಗಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ‘ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತದಾರರ ದಿನ’ವನ್ನಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 7: ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತ-ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಚುನಾವಣೆ ಸಂವಿಧಾನದ ‘ಮೂಲ ರಚನೆ’ಯ ಭಾಗವೆಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಯಾವ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಿತು? / In which case did the Supreme Court hold free and fair elections as part of the Basic Structure?

A) ಇಂದಿರಾ ನೆಹರು ಗಾಂಧಿ ವರ್ಸಸ್ ರಾಜ್ ನಾರಾಯಣ್ (1975) / Indira Nehru Gandhi vs Raj Narain (1975)
B) ಗೋಲಕನಾಥ್ ಕೇಸ್ / Golaknath Case
C) ಎ.ಕೆ. ಗೋಪಾಲನ್ ಕೇಸ್ / A.K. Gopalan Case
D) ಎಸ್.ಆರ್. ಬೊಮ್ಮಾಯಿ ಕೇಸ್ / S.R. Bommai Case

ಉತ್ತರ: A / Answer: A

ವಿವರಣೆ (Explanation): 1975 ರ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ವರ್ಸಸ್ ರಾಜ್ ನಾರಾಯಣ್ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಹಾಗೂ ಮುಕ್ತ-ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಚುನಾವಣೆಗಳು ಸಂವಿಧಾನದ ಮೂಲ ರಚನೆ ಎಂದು ತೀರ್ಪು ನೀಡಲಾಯಿತು.

ಪ್ರಶ್ನೆ 8: ಕೆಳಗಿನ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ: 1. ನ್ಯಾ. ಉಜ್ಜಲ್ ಭುಯಾನ್ ಪ್ರಕಾರ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ವಿಧಿ 14 ಮತ್ತು 326 ರ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾಗಿದೆ. 2. ಭಾರತ ಸಂವಿಧಾನವು ಎರಡು ವರ್ಗದ ನಾಗರಿಕರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾವುದು ಸರಿ? / Consider statements: 1. According to Justice Ujjal Bhuyan, disenfranchisement violates Articles 14 and 326. 2. The Indian Constitution does not allow creation of two classes of citizens. Which is correct?

A) 1 ಮಾತ್ರ / 1 only
B) 2 ಮಾತ್ರ / 2 only
C) 1 ಮತ್ತು 2 ಎರಡೂ / Both 1 and 2
D) ಯಾವುದೂ ಅಲ್ಲ / Neither

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಎರಡೂ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಸರಿಯಾಗಿವೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಉಜ್ಜಲ್ ಭುಯಾನ್ ತಮ್ಮ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 9: ಮತದಾರರ ನೋಂದಣಿ ನಿಯಮಗಳು (Registration of Electors Rules) ಯಾವ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದವು? / In which year were the Registration of Electors Rules enacted?

A) 1950
B) 1951
C) 1960
D) 1961

ಉತ್ತರ: D / Answer: D

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಪರಿಷ್ಕರಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ Registration of Electors Rules, 1960 ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು.

ಪ್ರಶ್ನೆ 10: ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರನ್ನು (CEC) ಅವರ ಹುದ್ದೆಯಿಂದ ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಯಾರ ಪದಚ್ಯುತಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ? / The process of removal of the Chief Election Commissioner (CEC) is similar to that of?

A) ಭಾರತದ ಅಟಾರ್ನಿ ಜನರಲ್ / Attorney General of India
B) ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ / Supreme Court Judge
C) ಲೋಕಸಭಾ ಸ್ಪೀಕರ್ / Lok Sabha Speaker
D) ರಾಜ್ಯಪಾಲರು / Governor

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 324(5) ರ ಪ್ರಕಾರ ಸಿಇಸಿ ಅವರನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ ಸಂಸತ್ತಿನ ಉಭಯ ಸದನಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಬಹುಮತದ ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ ತೆಗೆದುಹಾಕಬಹುದು.