ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದಲ್ಲಿ ಆಂತರಿಕ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ: ಆರ್‌ಟಿಐ ಬಹಿರಂಗ | Internal Rift in Election Commission of India

1. ಪೂರ್ಣ ವಿಷಯದ ಸಾರಾಂಶ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷಾ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ (Comprehensive Summary & Exam Analysis):

ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಚಲಿತ ಘಟನೆಗಳು (Core Current Affairs Summary):

• ನಿವೃತ್ತ ನೌಕಾಪಡೆ ಅಧಿಕಾರಿ ಮತ್ತು ಆರ್‌ಟಿಐ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ ಕಮೋಡೋರ್ ಲೋಕೇಶ್ ಕೆ. ಬಾತ್ರಾ ಅವರು ಮಾಹಿತಿ ಹಕ್ಕು ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ (RTI Act) ಪಡೆದ ದಾಖಲೆಗಳಿಂದ ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದಲ್ಲಿನ (ECI) ಆಂತರಿಕ ಭಿನ್ನಮತ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿದೆ / Documents obtained under RTI by activist Commodore Lokesh Batra (Retd.) brought internal governance fissures within the Election Commission of India into the spotlight.
• ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರಾದ ಸುಖ್‌ಬೀರ್ ಸಿಂಗ್ ಸಂಧು (Sukhbir Singh Sandhu) ಮತ್ತು ವಿವೇಕ್ ಜೋಶಿ (Vivek Joshi) ಅವರು ಹಿರಿಯ ಉಪ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತ (Senior DEC) ಮನೀಶ್ ಗರ್ಗ್ ಅವರ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿ ವಿರುದ್ಧ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ದೂರು ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು / Election Commissioners Sukhbir Singh Sandhu and Vivek Joshi formally raised objections against Senior Deputy Election Commissioner Manish Garg to the Cabinet Secretary.
• ರಾಜ್ಯಮಟ್ಟದ ಚುನಾವಣಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡುವ ಬದಲು, ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಹೆಸರು ಸೇರ್ಪಡೆ, ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಇಸಿಐಎನ್‌ಇಟಿ (ECINET) ಪೋರ್ಟಲ್ ಮೂಲಕ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರ (CEC) ಏಕಪಕ್ಷೀಯ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಅವರು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದರು / Commissioners voiced concerns over bypassing state officials and centralizing voter deletion/addition via the newly introduced ECINET platform.
• ಕೇಂದ್ರ ಸಂಪುಟ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಟಿ. ವಿ. ಸೋಮನಾಥನ್ (T.V. Somanathan) ಅವರು ಈ ಸಂವಹನಗಳು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿ ನಡೆದಿದ್ದು, ಆಯೋಗದಿಂದ ಅಧಿಕೃತ ಒಮ್ಮತದ ನಿರ್ಧಾರ ಬಾರದ ಕಾರಣ ಯಾವುದೇ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ / Cabinet Secretary T.V. Somanathan clarified that no formal intervention was warranted as the communications were made in individual capacities rather than an institutional referral.
• ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರು ಮತ್ತು ಇತರ ಆಯುಕ್ತರು ಸಂವಿಧಾನದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮತ್ತು ವೇತನ ಭತ್ಯೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಬಹುಮತದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಚರ್ಚೆ ಇದರಿಂದ ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ಬಂದಿದೆ / The incident highlights the multi-member constitutional collegiality wherein the CEC and other Election Commissioners share equal voting authority under Article 324.

ಸ್ಥಿರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನದ ಜೋಡಣೆ (Static GS Linkage):

• ಸಂವಿಧಾನದ ಅನುಚ್ಛೇದ 324: ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ರಚನೆ, ಅಧಿಕಾರಗಳು ಹಾಗೂ ಚುನಾವಣೆಗಳ ಅಧೀಕ್ಷಣೆ, ನಿರ್ದೇಶನ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣದ ಸ್ವತಂತ್ರ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ / Constitutional mandate of Article 324 establishing superintendence, direction, and control of elections in an independent Election Commission.
• ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರು ಮತ್ತು ಇತರ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರ (ನೇಮಕಾತಿ ಮತ್ತು ಸೇವಾ ಷರತ್ತುಗಳು) ಕಾಯ್ದೆ, 2023 / The Chief Election Commissioner and other Election Commissioners (Appointment, Conditions of Service and Term of Office) Act, 2023.
• ಟಿ.ಎನ್. ಶೇಷನ್ ವರ್ಸಸ್ ಯೂನಿಯನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (1995) ಪ್ರಕರಣ: ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರು ಇತರ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠರಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ‘ಸಮಾನರ ನಡುವೆ ಪ್ರಥಮರು’ (Primus Inter Pares) ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ / Landmark ruling in T.N. Seshan v. Union of India (1995) establishing that CEC is primus inter pares and decisions must be taken by consensus or majority.
• ಮಾಹಿತಿ ಹಕ್ಕು ಕಾಯ್ದೆ, 2005 (RTI Act, 2005) ರ ಸೆಕ್ಷನ್ 6 ಮತ್ತು ಸೆಕ್ಷನ್ 8 (ವಿನಾಯಿತಿಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿ) / Public accountability framework under the Right to Information Act, 2005.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು (High-Yield Exam Highlights):

• ಸಂವಿಧಾನದ ಭಾಗ: ಭಾಗ XV (ಅನುಚ್ಛೇದ 324 ರಿಂದ 329) / Constitutional Part: Part XV (Elections - Articles 324 to 329).
• ಆಯೋಗದ ಸ್ವರೂಪ: 1 ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರು + 2 ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರು (1993 ರಿಂದ ಬಹುಸದಸ್ಯ ಆಯೋಗ) / Composition: 1 CEC + 2 ECs (multi-member body since October 1993).
• ನೇಮಕಾತಿ ಸಮಿತಿ (2023 ಕಾಯ್ದೆಯಂತೆ): ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ (ಅಧ್ಯಕ್ಷರು), ಒಬ್ಬ ಕೇಂದ್ರ ಸಂಪುಟ ಸಚಿವರು, ಮತ್ತು ಲೋಕಸಭೆಯ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕ / Selection Committee: PM (Chair), a Union Cabinet Minister, and Leader of Opposition in Lok Sabha.
• ಪದಚ್ಯುತಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ: ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ ಸಂಸತ್ತಿನ ವಿಶೇಷ ಬಹುಮತದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಸಿಇಸಿ ಪದಚ್ಯುತಿ ಸಾಧ್ಯ / Removal: CEC can be removed only in like manner and on like grounds as a Supreme Court judge.

2. ಈ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬಹುಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQs):

ಪ್ರಶ್ನೆ 1: ಭಾರತದ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗಕ್ಕೆ (ECI) ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ನಿಬಂಧನೆಗಳು ಸಂವಿಧಾನದ ಯಾವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ? / In which Part of the Indian Constitution are the provisions relating to elections and ECI located?

A) ಭಾಗ XII / Part XII
B) ಭಾಗ XIV / Part XIV
C) ಭಾಗ XV / Part XV
D) ಭಾಗ XVIII / Part XVIII

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ ಭಾಗ XV (Part XV) ರ ಅನುಚ್ಛೇದ 324 ರಿಂದ 329 ರವರೆಗೆ ಚುನಾವಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ವಿವರಗಳಿವೆ. / Part XV (Articles 324 to 329) governs Elections in India.

ಪ್ರಶ್ನೆ 2: ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರು ಮತ್ತು ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರ ನಡುವೆ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭೇದ ಉಂಟಾದಾಗ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ಕಾನೂನು ಹೇಳುತ್ತದೆ? / In case of difference of opinion between CEC and Election Commissioners, how are decisions resolved?

A) ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರ ವಿಟೋ ಅಧಿಕಾರದ ಮೂಲಕ / Veto power of the CEC
B) ಬಹುಮತದ ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ (Majority Decision)
C) ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳ ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಮಾನದ ಮೂಲಕ / By President’s final decision
D) ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳ ಶಿಫಾರಸಿನಿಂದ / By CJI recommendation

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): 1995ರ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಆಯೋಗದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯವಿದ್ದಲ್ಲಿ ಬಹುಮತದ (Majority opinion) ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. / Decisions in ECI are taken unanimously or based on majority opinion.

ಪ್ರಶ್ನೆ 3: 2023ರ ನೂತನ ಕಾಯ್ದೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರು ಮತ್ತು ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವ ತ್ರಿಸದಸ್ಯ ಆಯ್ಕೆ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಯಾರು? / Who chairs the 3-member selection committee for appointing CEC and ECs under the 2023 Act?

A) ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ / Chief Justice of India
B) ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ (Prime Minister of India)
C) ಲೋಕಸಭೆಯ ಸ್ಪೀಕರ್ / Speaker of Lok Sabha
D) ಕೇಂದ್ರ ಕಾನೂನು ಸಚಿವರು / Union Law Minister

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): 2023ರ ಕಾಯ್ದೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳು ನೇಮಕಾತಿ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. / The Prime Minister of India heads the selection committee under the 2023 Act.

ಪ್ರಶ್ನೆ 4: ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಕುರಿತಾದ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ: 1. ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ 1989 ರಲ್ಲಿ ಬಹುಸದಸ್ಯ ಆಯೋಗವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. 2. ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರ ವೇತನ ಮತ್ತು ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. / Consider statements: 1. ECI was first made a multi-member body in 1989. 2. CEC draws salary and perks equivalent to a Supreme Court judge. Which is correct?

A) 1 ಮಾತ್ರ ಸರಿ / 1 only
B) 2 ಮಾತ್ರ ಸರಿ / 2 only
C) 1 ಮತ್ತು 2 ಎರಡೂ ಸರಿ / Both 1 and 2
D) ಎರಡೂ ತಪ್ಪು / Neither 1 nor 2

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): 1989ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಆಯುಕ್ತರನ್ನು ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು (1993 ರಿಂದ ನಿರಂತರ) ಹಾಗೂ ಇವರ ವೇತನ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಂತೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ; ಎರಡೂ ಸರಿ. / Both statements are historically and constitutionally accurate.

ಪ್ರಶ್ನೆ 5: ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರನ್ನು (CEC) ಅವರ ಹುದ್ದೆಯಿಂದ ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಯಾರಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ? / The procedure to remove the Chief Election Commissioner (CEC) is identical to that of which constitutional office?

A) ಭಾರತದ ಅಟಾರ್ನಿ ಜನರಲ್ / Attorney General of India
B) ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು (Judge of the Supreme Court)
C) ಕೇಂದ್ರ ಲೋಕಸೇವಾ ಆಯೋಗದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು / UPSC Chairman
D) ರಾಜ್ಯಪಾಲರು / Governor

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಅನುಚ್ಛೇದ 324(5) ರ ಪ್ರಕಾರ, ಸಿಇಸಿ ಅವರನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಆಧಾರ ಮತ್ತು ವಿಧಾನದಲ್ಲೇ (ಸಂಸತ್ತಿನ ದೋಷಾರೋಪಣೆ) ಮಾತ್ರ ತೆಗೆದುಹಾಕಬಹುದು. / The CEC can only be removed in like manner and grounds as a Supreme Court judge.

ಪ್ರಶ್ನೆ 6: ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು (ECI) ಯಾವ ದಿನಾಂಕದಂದು ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು? / On which date was the Election Commission of India established?

A) ಜನವರಿ 26, 1950 / January 26, 1950
B) ಜನವರಿ 25, 1950 / January 25, 1950
C) ಆಗಸ್ಟ್ 15, 1947 / August 15, 1947
D) ನವೆಂಬರ್ 26, 1949 / November 26, 1949

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): 1950ರ ಜನವರಿ 25 ರಂದು ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು; ಈ ದಿನವನ್ನು ‘ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತದಾರರ ದಿನ’ (National Voters Day) ಎಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. / ECI was established on January 25, 1950, celebrated as National Voters’ Day.

ಪ್ರಶ್ನೆ 7: ಮತದಾನದ ವಯಸ್ಸನ್ನು 21 ವರ್ಷದಿಂದ 18 ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಿದ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆ ಯಾವುದು? / Which Constitutional Amendment lowered the voting age from 21 years to 18 years?

A) 44ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆ / 44th Amendment Act
B) 61ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆ, 1988 / 61st Amendment Act, 1988
C) 73ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆ / 73rd Amendment Act
D) 86ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆ / 86th Amendment Act

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): 1988ರ 61ನೇ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆಯ ಮೂಲಕ (1989 ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿ) ಮತದಾನದ ವಯಸ್ಸನ್ನು 18ಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಲಾಯಿತು. / The 61st Amendment Act, 1988 reduced the voting age from 21 to 18 years.

ಪ್ರಶ್ನೆ 8: ಕೇಂದ್ರ ಸಂಪುಟ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ (Cabinet Secretary) ಹುದ್ದೆಯ ಕುರಿತ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ: 1. ಇದು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಶ್ರೇಣಿಯ ನಾಗರಿಕ ಸೇವಾ ಹುದ್ದೆಯಾಗಿದೆ. 2. ಸಂಪುಟ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯು ಸಿವಿಲ್ ಸರ್ವಿಸಸ್ ಮಂಡಳಿಯ ಪದನಿಮಿತ್ತ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. / Consider statements on Cabinet Secretary: 1. It is the senior-most civil servant in Government of India. 2. Serves as ex-officio Chairman of Civil Services Board. Which is correct?

A) 1 ಮಾತ್ರ ಸರಿ / 1 only
B) 2 ಮಾತ್ರ ಸರಿ / 2 only
C) 1 ಮತ್ತು 2 ಎರಡೂ ಸರಿ / Both 1 and 2
D) ಎರಡೂ ತಪ್ಪು / Neither 1 nor 2

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯು ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದು, ಸಿವಿಲ್ ಸರ್ವಿಸಸ್ ಬೋರ್ಡ್ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ; ಎರಡೂ ಸರಿ. / Both statements are administrative facts regarding the Cabinet Secretary.

ಪ್ರಶ್ನೆ 9: ಭಾರತದ ಸ್ವತಂತ್ರ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಯಾವ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವುದಿಲ್ಲ? / Elections to which of the following institutions are NOT conducted by the Election Commission of India (ECI)?

A) ಸಂಸತ್ತು (ಲೋಕಸಭೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಸಭೆ) / Parliament
B) ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಮಂಡಲಗಳು / State Legislatures
C) ಪಂಚಾಯತ್ ಮತ್ತು ಮುನ್ಸಿಪಾಲಿಟಿಗಳು (ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು) / Panchayats and Municipalities
D) ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಮತ್ತು ಉಪರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಹುದ್ದೆಗಳು / President and Vice-President

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಸ್ಥಳೀಯ ಪಂಚಾಯತ್ ಮತ್ತು ಮುನ್ಸಿಪಾಲಿಟಿಗಳ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ಸಂವಿಧಾನದ 243K ಮತ್ತು 243ZA ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗಗಳು (SEC) ನಡೆಸುತ್ತವೆ. / Local body elections are conducted exclusively by State Election Commissions under Article 243K/243ZA.

ಪ್ರಶ್ನೆ 10: ಇತರ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರನ್ನು (Election Commissioners) ಅವರ ಹುದ್ದೆಯಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾದ ಷರತ್ತು ಏನು? / What is the constitutional prerequisite for removing an Election Commissioner other than the CEC?

A) ಕೇವಲ ಸಂಸತ್ತಿನ ಸರಳ ಬಹುಮತ / Simple majority of Parliament
B) ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರ ಶಿಫಾರಸಿನ ಮೇರೆಗೆ ಮಾತ್ರ (On recommendation of CEC)
C) ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳ ಅನುಮೋದನೆ / CJI approval
D) ಕೇಂದ್ರ ಗೃಹ ಸಚಿವರ ಆದೇಶ / Home Minister order

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಸಂವಿಧಾನದ ಅನುಚ್ಛೇದ 324(5) ರ ಅನ್ವಯ ಇತರ ಆಯುಕ್ತರನ್ನು ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರ ಶಿಫಾರಸು ಇಲ್ಲದೆ ಹುದ್ದೆಯಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕುವಂತಿಲ್ಲ. / Other Commissioners cannot be removed except on the recommendation of the CEC.