ದೆಹಲಿ ಸೀಮಾಪುರಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡ ಕುಸಿತ ದುರಂತ: ನಗರ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಸುರಕ್ಷತೆ ಚರ್ಚೆ | Delhi Seemapuri Building Collapse and Urban Safety

1. ಪೂರ್ಣ ವಿಷಯದ ಸಾರಾಂಶ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷಾ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ (Comprehensive Summary & Exam Analysis):

ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಚಲಿತ ಘಟನೆಗಳು (Core Current Affairs Summary):

• ಈಶಾನ್ಯ ದೆಹಲಿಯ ಸೀಮಾಪುರಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಅಂತಸ್ತಿನ ಹಳೆಯ ಕಟ್ಟಡವೊಂದು ಕುಸಿದುಬಿದ್ದ ಪರಿಣಾಮ ಗರ್ಭಿಣಿ ಮತ್ತು ಮಗು ಸೇರಿದಂತೆ ಮೂವರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದ್ದು, ಹಲವರು ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
• ಅಗ್ನಿಶಾಮಕ ದಳ, ದೆಹಲಿ ಪೊಲೀಸ್ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಪಡೆ (NDRF) ತಂಡಗಳು ಜಂಟಿ ರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಸಿ ಅವಶೇಷಗಳಡಿಯಿಂದ ಜನರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿವೆ.
• ಅನಧಿಕೃತ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣ, ಕಳಪೆ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ನಗರ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಕಟ್ಟಡ ಉಪನಿಯಮಗಳ (Building Bye-laws) ಉಲ್ಲಂಘನೆಯು ಇಂತಹ ನಗರ ದುರಂತಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ ಎಂದು ತಜ್ಞರು ಆತಂಕ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.
• ಈ ಘಟನೆಯು ಭಾರತೀಯ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸ್ಥಿರತೆ (Structural Stability Audit) ಪರಿಶೀಲನೆಯ ತುರ್ತು ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ತಂದಿದೆ.

ಸ್ಥಿರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನದ ಜೋಡಣೆ (Static GS Linkage):

• 74ನೇ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆ, 1992 (74th CAA 1992): ನಗರ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನ ನೀಡಿದ್ದು, 12ನೇ ಅನುಸೂಚಿಯಲ್ಲಿ 18 ಕಾರ್ಯಾತ್ಮಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು (ನಗರ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಭೂ ಬಳಕೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸೇರಿದಂತೆ) ನೀಡಿದೆ.
• ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಟ್ಟಡ ಸಂಹಿತೆ (National Building Code - NBC 2016): ಭಾರತೀಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಬ್ಯೂರೋ (BIS) ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಈ ಸಂಹಿತೆಯು ಕಟ್ಟಡ ವಿನ್ಯಾಸ, ರಚನಾತ್ಮಕ ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಶಾಮಕ ಮಾನದಂಡಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಯಾಗಿದೆ.
• ಎನ್‌ಡಿಆರ್‌ಎಫ್ (NDRF): ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಕಾಯ್ದೆ 2005 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಚನೆಯಾದ ವಿಶೇಷ ವಿಪತ್ತು ಸ್ಪಂದನಾ ಪಡೆಯಾಗಿದ್ದು, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ದುರಂತಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
• ಸುಸ್ಥಿರ ನಗರಗಳು (SDG 11): ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಗುರಿ 11 ನಗರಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡ, ಸುರಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ನಗರಗಳನ್ನಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಕರೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು (High-Yield Exam Highlights):

• ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಟ್ಟಡ ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು (NBC) ರೂಪಿಸುವ ಸಂಸ್ಥೆ: ಭಾರತೀಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಬ್ಯೂರೋ (BIS).
• ಎನ್‌ಡಿಆರ್‌ಎಫ್ (NDRF) ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ವರ್ಷ: 2006 (ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಕಾಯ್ದೆ 2005 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ).
• ದೆಹಲಿ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್: MCD (ಮೂರು ಮುನ್ಸಿಪಾಲಿಟಿಗಳನ್ನು 2022 ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು).

2. ಈ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬಹುಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQs):

ಪ್ರಶ್ನೆ 1: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಟ್ಟಡ ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು (National Building Code - NBC) ರೂಪಿಸಿ ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಸಂಸ್ಥೆ ಯಾವುದು? / Which organization formulates the National Building Code (NBC) of India?

A) ಕೇಂದ್ರ ಲೋಕೋಪಯೋಗಿ ಇಲಾಖೆ (CPWD) / CPWD
B) ಭಾರತೀಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಬ್ಯೂರೋ (BIS) / Bureau of Indian Standards (BIS)
C) ನೀತಿ ಆಯೋಗ / NITI Aayog
D) ನಗರ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ / MoHUA

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಭಾರತೀಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಬ್ಯೂರೋ (BIS) ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಟ್ಟಡ ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು (NBC 2016) ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿ ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 2: ನಗರ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನ ನೀಡಿದ 74ನೇ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆಯು ಸಂವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟನೇ ಅನುಸೂಚಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿತು? / Which Schedule was added to the Constitution by the 74th Constitutional Amendment Act?

A) 9ನೇ ಅನುಸೂಚಿ / 9th Schedule
B) 10ನೇ ಅನುಸೂಚಿ / 10th Schedule
C) 11ನೇ ಅನುಸೂಚಿ / 11th Schedule
D) 12ನೇ ಅನುಸೂಚಿ / 12th Schedule

ಉತ್ತರ: D / Answer: D

ವಿವರಣೆ (Explanation): 74ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿಯು ನಗರ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗಾಗಿ 12ನೇ ಅನುಸೂಚಿಯನ್ನು (18 ಕಾರ್ಯಾತ್ಮಕ ವಿಷಯಗಳು) ಸಂವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿತು.

ಪ್ರಶ್ನೆ 3: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಪಡೆ (NDRF) ಯಾವ ಕಾಯ್ದೆಯ ನಿಬಂಧನೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ? / Under the provisions of which Act was the National Disaster Response Force (NDRF) constituted?

A) ಗೃಹರಕ್ಷಕ ದಳ ಕಾಯ್ದೆ 1946 / Home Guards Act
B) ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಕಾಯ್ದೆ, 2005 / Disaster Management Act, 2005
C) ಸಿಆರ್‌ಪಿಸಿ 1973 / CrPC 1973
D) ಪೊಲೀಸ್ ಕಾಯ್ದೆ 1861 / Police Act 1861

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಕಾಯ್ದೆ 2005 ರ ಸೆಕ್ಷನ್ 44 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಎನ್‌ಡಿಆರ್‌ಎಫ್ ಪಡೆಯನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 4: ಸಂವಿಧಾನದ 12ನೇ ಅನುಸೂಚಿಯಲ್ಲಿ ನಗರ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ (ಮುನ್ಸಿಪಾಲಿಟಿಗಳು) ಒಟ್ಟು ಎಷ್ಟು ಕಾರ್ಯಾತ್ಮಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ? / How many functional items are listed in the Twelfth Schedule of the Indian Constitution?

A) 29 ವಿಷಯಗಳು / 29 items
B) 18 ವಿಷಯಗಳು / 18 items
C) 21 ವಿಷಯಗಳು / 21 items
D) 12 ವಿಷಯಗಳು / 12 items

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): 12ನೇ ಅನುಸೂಚಿಯಲ್ಲಿ ನಗರ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ 18 ವಿಷಯಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ (11ನೇ ಅನುಸೂಚಿಯಲ್ಲಿ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳಿಗೆ 29 ವಿಷಯಗಳಿವೆ).

ಪ್ರಶ್ನೆ 5: ಭೂಕಂಪ ವಲಯಗಳ ನಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ (Seismic Zonation Map), ಭಾರತದ ರಾಜಧಾನಿ ನವದೆಹಲಿ ಯಾವ ಭೂಕಂಪ ವಲಯದಲ್ಲಿದೆ? / According to India’s Seismic Zonation Map, which seismic zone does New Delhi fall under?

A) ವಲಯ II / Zone II
B) ವಲಯ III / Zone III
C) ವಲಯ IV / Zone IV
D) ವಲಯ V / Zone V

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ದೆಹಲಿಯು ಹೆಚ್ಚಿನ ತೀವ್ರತೆಯ ಭೂಕಂಪ ಅಪಾಯವಿರುವ ವಲಯ IV (Zone IV) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 6: ಭಾರತೀಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಬ್ಯೂರೋ (BIS) ಯಾವ ಸಚಿವಾಲಯದ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ? / Under which Ministry does the Bureau of Indian Standards (BIS) operate?

A) ಗ್ರಾಹಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳು, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿತರಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ / Ministry of Consumer Affairs
B) ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಚಿವಾಲಯ / Ministry of Commerce
C) ಭಾರೀ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ / Ministry of Heavy Industries
D) ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಚಿವಾಲಯ / Ministry of Science and Technology

ಉತ್ತರ: A / Answer: A

ವಿವರಣೆ (Explanation): BIS ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಗ್ರಾಹಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನದಂಡ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 7: ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಗುರಿಗಳಲ್ಲಿ ‘ಸುಸ್ಥಿರ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯಗಳು’ ಯಾವ ಗುರಿಗೆ ಸೇರಿದೆ? / Which UN Sustainable Development Goal focuses on ‘Sustainable Cities and Communities’?

A) SDG 9
B) SDG 11
C) SDG 13
D) SDG 15

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): SDG 11 ಸುರಕ್ಷಿತ, ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ನಗರಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 8: ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ: 1. ಎನ್‌ಡಿಆರ್‌ಎಫ್ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯು ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿದೆ. 2. ಕಟ್ಟಡ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳು ರಾಜ್ಯ ಪಟ್ಟಿಯ ವಿಷಯವಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ. / Consider: 1. NDRF HQ is in New Delhi. 2. Building regulations come under local government in State List. Which is correct?

A) 1 ಮಾತ್ರ ಸರಿ / 1 only
B) 2 ಮಾತ್ರ ಸರಿ / 2 only
C) 1 ಮತ್ತು 2 ಎರಡೂ ಸರಿ / Both 1 and 2
D) ಎರಡೂ ತಪ್ಪು / Neither 1 nor 2

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಎನ್‌ಡಿಆರ್‌ಎಫ್ ಕೇಂದ್ರ ಕಚೇರಿ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ನಗರ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ ರಾಜ್ಯ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಎರಡೂ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಸರಿ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 9: ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆಗಳ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕಮಿಷನರ್ (ಆಯುಕ್ತರು) ಅವರನ್ನು ಯಾರು ನೇಮಕ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ? / Who appoints the Municipal Commissioner of a Municipal Corporation?

A) ಮೇಯರ್ / Mayor
B) ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ / State Government
C) ಕೇಂದ್ರ ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಚಿವಾಲಯ / Union Urban Ministry
D) ಕಾರ್ಪೊರೇಟರ್‌ಗಳು / Corporators

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆಯ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕರಾದ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕಮಿಷನರ್ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐಎಎಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ) ಅವರನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ನೇಮಕ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 10: 1888 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಬಾಂಬೆ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಆಕ್ಟ್ ಅನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸುಧಾರಕ ಯಾರು? / Who was the architect of the Bombay Municipal Corporation Act, 1888?

A) ಫಿರೋಜ್ ಶಾ ಮೆಹ್ತಾ / Pherozeshah Mehta
B) ಗೋಪಾಲ ಕೃಷ್ಣ ಗೋಖಲೆ / Gopal Krishna Gokhale
C) ದಾದಾಭಾಯಿ ನೌರೋಜಿ / Dadabhai Naoroji
D) ಬಾಲ ಗಂಗಾಧರ ತಿಲಕ್ / Bal Gangadhar Tilak

ಉತ್ತರ: A / Answer: A

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಸರ್ ಫಿರೋಜ್ ಶಾ ಮೆಹ್ತಾ ಅವರನ್ನು ಬಾಂಬೆ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್‌ನ ಪಿತಾಮಹ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.