ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳ ಮೀಸಲಾತಿ ಮತ್ತು ಸುಪ್ರೀಂ ತೀರ್ಪು | Supreme Court Ruling on Local Bodies OBC Reservation

1. ಪೂರ್ಣ ವಿಷಯದ ಸಾರಾಂಶ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷಾ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ (Comprehensive Summary & Exam Analysis):

ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಚಲಿತ ಘಟನೆಗಳು (Core Current Affairs Summary):

• ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ (OBC) ನೀಡಲಾಗುವ ರಾಜಕೀಯ ಮೀಸಲಾತಿಯು ಒಟ್ಟಾರೆ ಶೇಕಡಾ 50ರ ಮಿತಿಯನ್ನು ಮೀರಬಾರದು ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮರುದೃಢಪಡಿಸಿದೆ. / The Supreme Court upheld that political reservation for OBCs in local bodies must not exceed the aggregate 50% limit.
• ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರವು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಬಿಸಿಗೆ ಶೇಕಡಾ 34ರಷ್ಟು ಮೀಸಲಾತಿ ನೀಡಲು ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ಮೇಲ್ಮನವಿಯನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದೆ. / The apex court dismissed Andhra Pradesh government’s plea seeking 34% reservation for Backward Classes in local polls.
• ಕೆ. ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ ಮತ್ತು ವಿಕಾಸ್ ಗವಳಿ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾದ ‘ತ್ರಿವಳಿ ಪರೀಕ್ಷೆ’ (Triple Test) ನಿಯಮವನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಪಾಲಿಸಬೇಕೆಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ. / The Court reiterated mandatory compliance with the ‘Triple Test’ formula laid down in K. Krishnamurthy and Vikas Gawali verdicts.
• ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯದ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಆಯೋಗದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ದತ್ತಾಂಶ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದೆ. / An empirical inquiry through a dedicated Commission is mandatory before determining local political quotas.
• ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ, ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡ ಮತ್ತು ಒಬಿಸಿ ಮೀಸಲಾತಿಗಳ ಒಟ್ಟು ಪ್ರಮಾಣವು ಶೇ. 50 ರ ಮಿತಿಯೊಳಗೆ ಇರಬೇಕು ಎಂದು ನ್ಯಾಯಪೀಠ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದೆ. / SC, ST, and OBC reservations combined must strictly conform to the 50 percent cap.

ಸ್ಥಿರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನದ ಜೋಡಣೆ (Static GS Linkage):

• Articles 243D & 243T: 73ನೇ ಮತ್ತು 74ನೇ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳ ಅನ್ವಯ ಪಂಚಾಯತ್ ಮತ್ತು ಪುರಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನಗಳ ಮೀಸಲಾತಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. / Articles 243D and 243T provide for reservations in Panchayats and Municipalities.
• Indra Sawhney Case (1992): 9 ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಪೀಠವು ಮೀಸಲಾತಿಯ ಗರಿಷ್ಠ ಮಿತಿಯನ್ನು ಶೇ. 50 ಕ್ಕೆ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿತು. / Landmark 1992 judgment capped total reservation at 50%.
• K. Krishnamurthy Case (2010): ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಹಿಂದುಳಿದಿರುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ-ಉದ್ಯೋಗದ ಹಿಂದುಳಿದಿರುವಿಕೆ ವಿಭಿನ್ನವೆಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿತು. / Distinguished political backwardness from educational and social backwardness.
• State Election Commission: ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 243K ಮತ್ತು 243ZA ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊಂದಿದೆ. / State Election Commission conducts local elections under Articles 243K and 243ZA.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು (High-Yield Exam Highlights):

• ಮೀಸಲಾತಿಯ ಗರಿಷ್ಠ ಮಿತಿ: ಶೇಕಡಾ 50 (Indra Sawhney & Vikas Gawali ಮಾರ್ಗಸೂಚಿ). / Ceiling Cap: 50 percent.
• ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳು: 73 ಮತ್ತು 74ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳು (1992). / Local Self-Govt Amendments: 73rd and 74th Amendments (1992).
• ರಾಜ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ ವಿಧಿ: 243K. / SEC Constitutional Provision: Article 243K.
• ಪಂಚಾಯತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಕನಿಷ್ಠ ಮೀಸಲಾತಿ: 1/3 (ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಶೇ. 50). / Constitutional minimum for women: 1/3rd (50% in Karnataka).

---

2. ಈ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬಹುಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQs):

ಪ್ರಶ್ನೆ 1: ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳ ಮೀಸಲಾತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಒಟ್ಟು ಮೀಸಲಾತಿ ಎಷ್ಟು ಮೀರಬಾರದು ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಆದೇಶಿಸಿದೆ? / What is the maximum aggregate reservation ceiling in local bodies reiterated by the Supreme Court?

A) 33%
B) 49%
C) 50%
D) 60%

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪುಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಮೀಸಲಾತಿ ಶೇಕಡಾ 50 ಮೀರಬಾರದು. / Total quota cannot breach the 50% ceiling.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 2: ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನಗಳ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಸಂವಿಧಾನದ ಯಾವ ವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಒದಗಿಸಲಾಗಿದೆ? / Which Article of the Indian Constitution provides for reservation of seats in Panchayats?

A) ವಿಧಿ 243C / Article 243C
B) ವಿಧಿ 243D / Article 243D
C) ವಿಧಿ 243E / Article 243E
D) ವಿಧಿ 243K / Article 243K

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 243D ಪಂಚಾಯತಿಗಳಲ್ಲಿ ಎಸ್‌ಸಿ, ಎಸ್‌ಟಿ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮೀಸಲಾತಿ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. / Article 243D governs reservation of seats in Panchayats.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 3: ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೀಸಲಾತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ‘ತ್ರಿವಳಿ ಪರೀಕ್ಷೆ’ (Triple Test) ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಯನ್ನು ಯಾವ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು? / In which landmark verdict did the Supreme Court establish the ‘Triple Test’ formula for local body OBC quotas?

A) ಇಂದಿರಾ ಸಾಹ್ನಿ ಪ್ರಕರಣ / Indra Sawhney Case
B) ಕೆ. ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ ಪ್ರಕರಣ / K. Krishnamurthy Case
C) ಕೇಶವಾನಂದ ಭಾರತಿ ಪ್ರಕರಣ / Kesavananda Bharati Case
D) ಮಿನರ್ವಾ ಮಿಲ್ಸ್ ಪ್ರಕರಣ / Minerva Mills Case

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಕೆ. ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ (2010) ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತ್ರಿವಳಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ನಿಯಮವನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿತು. / Formulated in K. Krishnamurthy (2010) and affirmed in Vikas Gawali (2021).

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 4: ಪೌರಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ (Municipalities) ಸ್ಥಾನಗಳ ಮೀಸಲಾತಿ ಕುರಿತು ತಿಳಿಸುವ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ವಿಧಿ ಯಾವುದು? / Which Article provides for reservation of seats in Urban Local Bodies (Municipalities)?

A) ವಿಧಿ 243P / Article 243P
B) ವಿಧಿ 243R / Article 243R
C) ವಿಧಿ 243T / Article 243T
D) ವಿಧಿ 243ZA / Article 243ZA

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 243T ಪೌರಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಖಾತರಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ. / Article 243T provides reservation in Municipalities.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 5: ರಾಜ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವನ್ನು (State Election Commission) ಯಾವ ವಿಧಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ? / Under which Article is the State Election Commission constituted?

A) ವಿಧಿ 324 / Article 324
B) ವಿಧಿ 243K / Article 243K
C) ವಿಧಿ 280 / Article 280
D) ವಿಧಿ 356 / Article 356

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ವಿಧಿ 243K ಪಂಚಾಯತ್ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು ರಾಜ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ರಚನೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. / Article 243K creates the State Election Commission.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 6: ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ: 1. 73ನೇ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿಯು ಪಂಚಾಯತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಕನಿಷ್ಠ 1/3 ಮೀಸಲಾತಿ ಕಲ್ಪಿಸಿದೆ. 2. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಶೇಕಡಾ 50 ಮೀಸಲಾತಿ ಇದೆ. / Consider the statements: 1. The 73rd Amendment mandates at least 1/3rd reservation for women in Panchayats. 2. Karnataka provides 50% reservation for women in local bodies. Which is correct?

A) 1 ಮಾತ್ರ / 1 only
B) 2 ಮಾತ್ರ / 2 only
C) 1 ಮತ್ತು 2 ಎರಡೂ / Both 1 and 2
D) ಯಾವುದೂ ಅಲ್ಲ / Neither 1 nor 2

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಎರಡೂ ಹೇಳಿಕೆಗಳೂ ಸರಿಯಾಗಿವೆ. ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ 1/3 ಕನಿಷ್ಠವಾಗಿದ್ದು, ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಶೇ. 50 ನೀಡಲಾಗಿದೆ. / Both statements are factually correct.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 7: 1992 ರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಇಂದಿರಾ ಸಾಹ್ನಿ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಪೀಠವು ಎಷ್ಟು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು? / How many judges comprised the Constitution Bench in the historic Indra Sawhney (1992) case?

A) 5
B) 7
C) 9
D) 11

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಇಂದಿರಾ ಸಾಹ್ನಿ ಪ್ರಕರಣದ ತೀರ್ಪನ್ನು 9 ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಪೀಠವು ನೀಡಿತು. / The verdict was delivered by a 9-judge Constitution Bench.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 8: ಭಾರತದಲ್ಲಿ 73ನೇ ಮತ್ತು 74ನೇ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳು ಯಾವ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯವರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದವು? / During the tenure of which Prime Minister were the 73rd and 74th Amendments enacted?

A) ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ / Rajiv Gandhi
B) ಪಿ. ವಿ. ನರಸಿಂಹ ರಾವ್ / P. V. Narasimha Rao
C) ಅಟಲ್ ಬಿಹಾರಿ ವಾಜಪೇಯಿ / Atal Bihari Vajpayee
D) ವಿ. ಪಿ. ಸಿಂಗ್ / V. P. Singh

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಪಿ. ವಿ. ನರಸಿಂಹ ರಾವ್ ಅವರ ಸರ್ಕಾರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ (1992) ಈ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳು ಅಂಗೀಕಾರವಾದವು. / Enacted in 1992 during the premiership of P. V. Narasimha Rao.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 9: ಭಾರತ ಸಂವಿಧಾನದ ಯಾವ ಶೆಡ್ಯೂಲ್ ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಅಧಿಕಾರಗಳು ಮತ್ತು 29 ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ? / Which Schedule of the Constitution lists the 29 functional matters of Panchayats?

A) 10ನೇ ಶೆಡ್ಯೂಲ್ / 10th Schedule
B) 11ನೇ ಶೆಡ್ಯೂಲ್ / 11th Schedule
C) 12ನೇ ಶೆಡ್ಯೂಲ್ / 12th Schedule
D) 9ನೇ ಶೆಡ್ಯೂಲ್ / 9th Schedule

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): 11ನೇ ಶೆಡ್ಯೂಲ್ ಪಂಚಾಯತಿಗಳ 29 ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. / The 11th Schedule contains 29 functional items for Panchayats.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 10: ನಗರ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ (ಪುರಸಭೆಗಳ) 18 ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಯಾವ ಶೆಡ್ಯೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ? / The 18 functional items of Municipalities are incorporated in which Schedule?

A) 8ನೇ ಶೆಡ್ಯೂಲ್ / 8th Schedule
B) 11ನೇ ಶೆಡ್ಯೂಲ್ / 11th Schedule
C) 12ನೇ ಶೆಡ್ಯೂಲ್ / 12th Schedule
D) 7ನೇ ಶೆಡ್ಯೂಲ್ / 7th Schedule

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): 74ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಮೂಲಕ ಸೇರಿಸಲಾದ 12ನೇ ಶೆಡ್ಯೂಲ್ ಪೌರಸಭೆಗಳ 18 ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. / The 12th Schedule lists 18 functional subjects for Municipalities.

---