ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಗಳ ವಿಶೇಷ ತೀವ್ರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ (SIR) ಮತ್ತು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ | ECI Special Intensive Revision SIR

1. ಪೂರ್ಣ ವಿಷಯದ ಸಾರಾಂಶ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷಾ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ (Comprehensive Summary & Exam Analysis):

ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಚಲಿತ ಘಟನೆಗಳು (Core Current Affairs Summary):

• ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಗಳ ವಿಶೇಷ ತೀವ್ರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ (Special Intensive Revision - SIR) ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ರಾಜಕೀಯ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ಚರ್ಚೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದು, ಸಂಸತ್ತಿನ ವಿಶೇಷ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಲು ಸಿದ್ಧವಿರುವುದಾಗಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ತಿಳಿಸಿದೆ.
• ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರ 1952 ರಿಂದ ಇದುವರೆಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ತೀವ್ರ ಪರಿಷ್ಕರಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು 12 ಬಾರಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನಡೆದಿದೆ ಎಂದು ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿವೆ.
• ಮತಗಟ್ಟೆ ಮಟ್ಟದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು (Booth Level Officers - BLO) ಮನೆ ಮನೆಗೆ ತೆರಳಿ ಪರಿಶೀಲನೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದು, ಮೃತ ಮತದಾರರು, ವಲಸೆ ಹೋದವರು ಹಾಗೂ ನಕಲಿ ನಮೂದುಗಳನ್ನು (Ghost / Duplicate Voters) ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಕಾರ್ಯ ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
• ಅರ್ಹ ಯುವ ಮತದಾರರನ್ನು (18 ವರ್ಷ ತುಂಬಿದವರು) ನೂತನವಾಗಿ ನೋಂದಾಯಿಸಲು ಫಾರಂ 6 (Form 6) ಮತ್ತು ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳಿಗಾಗಿ ಫಾರಂ 8 (Form 8) ಅನ್ನು ಆನ್‌ಲೈನ್ ಮತ್ತು ಆಫ್‌ಲೈನ್ ಮೂಲಕ ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
• ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು (ECI) ಮುಕ್ತ, ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಮತ್ತು ದೋಷಮುಕ್ತ ಚುನಾವಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ಈ ಆಂದೋಲನವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದೆ.

ಸ್ಥಿರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನದ ಜೋಡಣೆ (Static GS Linkage):

• ಸಂವಿಧಾನದ ಭಾಗ XV (ವಿಧಿ 324 ರಿಂದ 329): ಭಾರತದ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ರಚನೆ, ಅಧಿಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
• ವಿಧಿ 324: ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಗಳ ತಯಾರಿ, ನಿಯಂತ್ರಣ ಹಾಗೂ ಚುನಾವಣೆಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಪರಮಾಧಿಕಾರವನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗಕ್ಕೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.
• ವಿಧಿ 325: ಧರ್ಮ, ಜಾತಿ, ಲಿಂಗ ಅಥವಾ ಜನ್ಮಸ್ಥಳದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಹೊರಗಿಡುವಂತಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುವಂತಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸಾರುತ್ತದೆ.
• ವಿಧಿ 326: ಲೋಕಸಭೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭೆಗಳಿಗೆ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ವಯಸ್ಕ ಮತದಾನ ಪದ್ಧತಿ (Universal Adult Suffrage) ಯನ್ನು ಖಾತರಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ (61ನೇ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ 1988 ರ ಮೂಲಕ ಮತದಾನ ವಯಸ್ಸನ್ನು 21 ರಿಂದ 18 ಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಲಾಯಿತು).
• ಶಾಸನಬದ್ಧ ಚೌಕಟ್ಟು: ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿ ಕಾಯ್ದೆ 1950 (RPA 1950) ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಗಳ ಸಿದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಅರ್ಹತೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು (High-Yield Exam Highlights):

• ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತದಾರರ ದಿನ (NVD): ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಜನವರಿ 25 (1950 ರಲ್ಲಿ ECI ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ದಿನ).
• ಮತದಾರರ ನೋಂದಣಿ ಅರ್ಹತಾ ದಿನಾಂಕಗಳು: ಪ್ರಸ್ತುತ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 4 ಅರ್ಹತಾ ದಿನಾಂಕಗಳಿವೆ — ಜನವರಿ 1, ಏಪ್ರಿಲ್ 1, ಜುಲೈ 1 ಮತ್ತು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1.
• ನೋಡಲ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು: ಜಿಲ್ಲಾ ಚುನಾವಣಾಧಿಕಾರಿ (DEO - Deputy Commissioner) ಮತ್ತು ಚುನಾವಣಾ ನೋಂದಣಿ ಅಧಿಕಾರಿ (ERO).

2. ಈ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬಹುಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQs):

ಪ್ರಶ್ನೆ 1: ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ ಯಾವ ವಿಧಿಯು ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಗಳ ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಚುನಾವಣಾ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗಕ್ಕೆ ನೀಡಿದೆ? / Which Article of the Indian Constitution vests the superintendence, direction, and control of electoral rolls in the ECI?

A) ವಿಧಿ 320 / Article 320
B) ವಿಧಿ 324 / Article 324
C) ವಿಧಿ 326 / Article 326
D) ವಿಧಿ 330 / Article 330

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 324 ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗಕ್ಕೆ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವ ಮತ್ತು ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 2: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮತದಾನದ ವಯಸ್ಸನ್ನು 21 ವರ್ಷದಿಂದ 18 ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಿದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಯಾವುದು? / Which landmark Constitutional Amendment lowered the voting age in India from 21 to 18 years?

A) 42ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆ 1976 / 42nd Amendment Act 1976
B) 44ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆ 1978 / 44th Amendment Act 1978
C) 61ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆ 1988 / 61st Amendment Act 1988
D) 73ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆ 1992 / 73rd Amendment Act 1992

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): 61ನೇ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆ 1988 ರ ಮೂಲಕ ವಿಧಿ 326 ನ್ನು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಿ ಮತದಾನದ ವಯಸ್ಸನ್ನು 21 ರಿಂದ 18 ಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಲಾಯಿತು (1989 ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು).

ಪ್ರಶ್ನೆ 3: ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯ ಸಿದ್ಧತೆ, ಸಂಸದೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಹಂಚಿಕೆ ಮತ್ತು ಮತದಾರರ ನೋಂದಣಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಸಂಸತ್ತಿನ ಕಾಯ್ದೆ ಯಾವುದು? / Which Act of Parliament governs the preparation of electoral rolls and voter registration in India?

A) ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿ ಕಾಯ್ದೆ 1950 (RPA 1950) / Representation of the People Act, 1950
B) ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿ ಕಾಯ್ದೆ 1951 (RPA 1951) / Representation of the People Act, 1951
C) ಚುನಾವಣಾ ಚಿಹ್ನೆಗಳ ಆದೇಶ 1968 / Election Symbols Order 1968
D) ಸೀಮಾ ನಿರ್ಣಯ ಕಾಯ್ದೆ 2002 / Delimitation Act 2002

ಉತ್ತರ: A / Answer: A

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಗಳ ಸಿದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಅರ್ಹತೆಗಳು ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿ ಕಾಯ್ದೆ 1950 (RPA 1950) ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ; ಚುನಾವಣೆಗಳ ನಡಾವಳಿ RPA 1951 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 4: ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ (ECI) ನಿಯಮಾವಳಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಹೊಸ ಮತದಾರರ ನೋಂದಣಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಅರ್ಜಿ ನಮೂನೆ ಯಾವುದು? / Which application form is used for the registration of a new voter in electoral rolls?

A) ಫಾರಂ 6 / Form 6
B) ಫಾರಂ 7 / Form 7
C) ಫಾರಂ 8 / Form 8
D) ಫಾರಂ 8A / Form 8A

ಉತ್ತರ: A / Answer: A

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಹೊಸ ಮತದಾರರ ನೋಂದಣಿಗೆ ಫಾರಂ 6 (Form 6) ಅನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಫಾರಂ 7 ಹೆಸರನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಮತ್ತು ಫಾರಂ 8 ವಿವರಗಳ ತಿದ್ದುಪಡಿಗೆ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 5: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ‘ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತದಾರರ ದಿನ’ವನ್ನು (National Voters’ Day) ಯಾವ ದಿನಾಂಕದಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ? / On which date is the ‘National Voters’ Day’ celebrated every year in India?

A) ಜನವರಿ 15 / January 15
B) ಜನವರಿ 25 / January 25
C) ಜನವರಿ 26 / January 26
D) ನವೆಂಬರ್ 26 / November 26

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು 1950 ರ ಜನವರಿ 25 ರಂದು ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಸವಿನೆನಪಿಗಾಗಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಜನವರಿ 25 ರಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತದಾರರ ದಿನವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 6: ಸಂವಿಧಾನದ ಯಾವ ವಿಧಿಯು ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಧರ್ಮ, ಜಾತಿ ಅಥವಾ ಲಿಂಗದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವುದನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸಿದೆ? / Which Article prohibits discrimination in electoral rolls on grounds of religion, race, caste or sex?

A) ವಿಧಿ 324 / Article 324
B) ವಿಧಿ 325 / Article 325
C) ವಿಧಿ 326 / Article 326
D) ವಿಧಿ 328 / Article 328

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 325 ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಜಾತಿ, ಧರ್ಮ, ಲಿಂಗದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಶೇಷ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸುವುದಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಹೊರಗಿಡುವುದಾಗಲಿ ಮಾಡಬಾರದೆಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 7: ಪ್ರಸ್ತುತ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿರುವ ನಿಯಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಯುವ ಮತದಾರರಿಗೆ ನೋಂದಣಿಯಾಗಲು ಎಷ್ಟು ಅರ್ಹತಾ ದಿನಾಂಕಗಳು (Qualifying Dates) ಲಭ್ಯವಿವೆ? / Under amended rules, how many qualifying dates in a year are provided for citizen enrollment as voters?

A) ಕೇವಲ 1 (ಜನವರಿ 1) / Only 1
B) 2 (ಜನವರಿ 1 ಮತ್ತು ಜುಲೈ 1) / 2 dates
C) 4 (ಜನವರಿ 1, ಏಪ್ರಿಲ್ 1, ಜುಲೈ 1, ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1) / 4 dates
D) 12 (ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳ 1ನೇ ತಾರೀಖು) / 12 dates

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಚುನಾವಣಾ ಕಾನೂನು ತಿದ್ದುಪಡಿ ನಿಯಮಗಳ ಅನ್ವಯ ಯುವಕರಿಗೆ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 4 ಅರ್ಹತಾ ದಿನಾಂಕಗಳನ್ನು (ಜನವರಿ 1, ಏಪ್ರಿಲ್ 1, ಜುಲೈ 1 ಮತ್ತು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1) ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 8: ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಅಧಿಕಾರಿ ಯಾರು? / Who is the statutory authority at Assembly constituency level for preparation of electoral rolls?

A) ರಿಟರ್ನಿಂಗ್ ಅಧಿಕಾರಿ (RO) / Returning Officer
B) ಚುನಾವಣಾ ನೋಂದಣಿ ಅಧಿಕಾರಿ (ERO) / Electoral Registration Officer (ERO)
C) ತಹಶೀಲ್ದಾರ್ ಮಾತ್ರ / Tahsildar only
D) ಜಿಲ್ಲಾ ಪೊಲೀಸ್ ವರಿಷ್ಠಾಧಿಕಾರಿ / Superintendent of Police

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿ ಕಾಯ್ದೆ 1950 ರ ಪ್ರಕಾರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲು ಚುನಾವಣಾ ನೋಂದಣಿ ಅಧಿಕಾರಿ (ERO) ಜವಾಬ್ದಾರರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 9: ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಅಥವಾ ಆಕ್ಷೇಪಣೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಬಳಸುವ ಅರ್ಜಿ ನಮೂನೆ ಯಾವುದು? / Which form is prescribed by ECI for objecting to inclusion or seeking deletion of a name in electoral rolls?

A) ಫಾರಂ 6 / Form 6
B) ಫಾರಂ 6A / Form 6A
C) ಫಾರಂ 7 / Form 7
D) ಫಾರಂ 8 / Form 8

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಸರು ಅಳಿಸಿಹಾಕಲು ಅಥವಾ ಆಕ್ಷೇಪಣೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಫಾರಂ 7 (Form 7) ಅನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು.

ಪ್ರಶ್ನೆ 10: ಭಾರತದ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು (ECI) ಮೂಲತಃ ಏಕ-ಸದಸ್ಯ ಆಯೋಗವಾಗಿದ್ದು, ಯಾವ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬಹು-ಸದಸ್ಯ ಆಯೋಗವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು? / When did the Election Commission of India first become a multi-member commission?

A) 1989
B) 1993
C) 1977
D) 2000

ಉತ್ತರ: A / Answer: A

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1989 ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರನ್ನು ನೇಮಿಸಿ ಬಹು-ಸದಸ್ಯ ಆಯೋಗ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ನಂತರ, ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1993 ರಿಂದ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಮೂವರು ಸದಸ್ಯರ ಆಯೋಗವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ.