ಕ್ಲರ್ಕ್ ಹುದ್ದೆಯಿಂದ ಐಎಎಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ: ಮಿನ್ನು ಪಿ.ಎಂ. ಜೋಶಿ ಅವರ ಯಶೋಗಾಥೆ | From Police Clerk to IAS Officer: Minnu PM Joshi Success Story

1. ಪೂರ್ಣ ವಿಷಯದ ಸಾರಾಂಶ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷಾ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ (Comprehensive Summary & Exam Analysis):

ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಚಲಿತ ಘಟನೆಗಳು (Core Current Affairs Summary):

• ಕೇರಳದ ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಮಿನ್ನು ಪಿ.ಎಂ. ಜೋಶಿ (Minnu P.M. Joshi) ಅವರು ಪೊಲೀಸ್ ಇಲಾಖೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕ್ಲರ್ಕ್ ಹುದ್ದೆಯಿಂದ ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತ ಸೇವೆಗೆ (IAS) ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಯುವಜನರಿಗೆ ಮಾದರಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.
• ಪದವಿ ಓದುತ್ತಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೇ ತಂದೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಇವರು, ಕುಟುಂಬದ ಆರ್ಥಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲು ಅನುಕಂಪದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪೊಲೀಸ್ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ಲರ್ಕ್ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಂಡರು.
• ಉದ್ಯೋಗ, ಮದುವೆ, ಮಗುವಿನ ಆರೈಕೆ ಮತ್ತು ಮನೆಗೆಲಸಗಳ ನಡುವೆಯೂ ತಮ್ಮ ತಂದೆಯ ಕನಸಾಗಿದ್ದ ನಾಗರಿಕ ಸೇವಾ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಕೈಬಿಡದೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು.
• ಮೊದಲ ಎರಡು ಪ್ರಯತ್ನಗಳಲ್ಲಿ ವಿಫಲರಾದರೂ ಧೃತಿಗೆಡದೆ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿಕೊಂಡು, ತಮ್ಮ 32ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಯುಪಿಎಸ್‌ಸಿ ಸಿವಿಲ್ ಸೇವಾ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ 150ನೇ ರ‍್ಯಾಂಕ್ (AIR 150) ಪಡೆದು ಐಎಎಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು.
• ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಕೆಡರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಇವರ ಯಶೋಗಾಥೆಯು, ಸಂಕಷ್ಟ ಮತ್ತು ಕೌಟುಂಬಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಲಾರವು ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿದೆ.

ಸ್ಥಿರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನದ ಜೋಡಣೆ (Static GS Linkage):

• ಸಂವಿಧಾನದ 312ನೇ ವಿಧಿ (Article 312 - ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಸೇವೆಗಳು): ರಾಜ್ಯಸಭೆಯು ಹಾಜರಿದ್ದು ಮತ ಚಲಾಯಿಸುವ ಮೂರನೇ ಎರಡರಷ್ಟು (2/3rd) ಬಹುಮತದಿಂದ ನಿರ್ಣಯ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದರೆ, ಸಂಸತ್ತು ನೂತನ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಬಹುದು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಸೇವೆಗಳಿವೆ: IAS, IPS, ಮತ್ತು IFS (1966 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆ).
• ಕೇಂದ್ರ ಲೋಕಸೇವಾ ಆಯೋಗ (UPSC - Articles 315 to 323): ಸಂವಿಧಾನದ 315ನೇ ವಿಧಿಯನ್ವಯ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ. 316ನೇ ವಿಧಿಯನ್ವಯ ಯುಪಿಎಸ್‌ಸಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು ನೇಮಿಸುತ್ತಾರೆ.
• ಲೀ ಆಯೋಗ (Lee Commission, 1924): ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕ ಸೇವೆಗಳ ಸುಧಾರಣೆ ಹಾಗೂ 1926 ರಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವಾ ಆಯೋಗದ (Public Service Commission) ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿತು.
• ಸರ್ದಾರ್ ವಲ್ಲಭಭಾಯಿ ಪಟೇಲ್ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ಸೇವೆಗಳು: ಭಾರತೀಯ ಸಿವಿಲ್ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿ ಬಲಪಡಿಸಿದ ಸರ್ದಾರ್ ಪಟೇಲರನ್ನು ‘ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕ ಸೇವೆಗಳ ಪಿತಾಮಹ’ (Patron Saint of Indian Civil Services) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ಸಿವಿಲ್ ಸೇವಕರನ್ನು ‘ಸ್ಟೀಲ್ ಫ್ರೇಮ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ’ (Steel Frame of India) ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದರು.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು (High-Yield Exam Highlights):

• ಸಾಧಕಿ / Personality: ಮಿನ್ನು ಪಿ.ಎಂ. ಜೋಶಿ (Minnu P.M. Joshi, IAS).
• ತವರು ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ / State: ಎರ್ನಾಕುಲಂ, ಕೇರಳ (Ernakulam, Kerala).
• ಯುಪಿಎಸ್‌ಸಿ ಶ್ರೇಯಾಂಕ / UPSC Rank: ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ 150ನೇ ರ‍್ಯಾಂಕ್ (AIR 150).
• ನಿಯೋಜಿತ ಕೆಡರ್ / Cadre: ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಕೆಡರ್ (Maharashtra Cadre).
• ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಸೇವೆಗಳ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ವಿಧಿ / All India Services Article: ವಿಧಿ 312 (Article 312).
• ಯುಪಿಎಸ್‌ಸಿ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ವಿಧಿಗಳು / UPSC Articles: ವಿಧಿ 315 ರಿಂದ 323 (ಭಾಗ XIV).
• ನಾಗರಿಕ ಸೇವೆಗಳ ಪಿತಾಮಹ / Steel Frame Architect: ಸರ್ದಾರ್ ವಲ್ಲಭಭಾಯಿ ಪಟೇಲ್.

2. ಈ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬಹುಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQs):

ಪ್ರಶ್ನೆ 1: ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಪೊಲೀಸ್ ಇಲಾಖೆಯ ಕ್ಲರ್ಕ್ ಹುದ್ದೆಯಿಂದ ಯುಪಿಎಸ್‌ಸಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ 150ನೇ ರ‍್ಯಾಂಕ್ ಗಳಿಸಿ ಐಎಎಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ ಸಾಧಕಿ ಯಾರು? / Who is the inspiring achiever who cracked UPSC with AIR 150 to become an IAS officer while working as a police clerk?
A) ಅನ್ಸಾರ್ ಶೇಖ್
B) ಮಿನ್ನು ಪಿ.ಎಂ. ಜೋಶಿ / Minnu P.M. Joshi
C) ಸುರಭಿ ಗೌತಮ್
D) ಸಿ. ವನಮತಿ

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಕೇರಳದ ಪೊಲೀಸ್ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ಲರ್ಕ್ ಆಗಿದ್ದ ಮಿನ್ನು ಪಿ.ಎಂ. ಜೋಶಿ ತಮ್ಮ 32ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ 150ನೇ ರ‍್ಯಾಂಕ್ ಗಳಿಸಿ ಐಎಎಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಯಾದರು.

ಪ್ರಶ್ನೆ 2: ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ಯಾವ ವಿಧಿಯು ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಸೇವೆಗಳನ್ನು (All India Services) ರಚಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ? / Which Article of the Indian Constitution empowers Parliament to create new All India Services?
A) ವಿಧಿ 310 / Article 310
B) ವಿಧಿ 312 / Article 312
C) ವಿಧಿ 315 / Article 315
D) ವಿಧಿ 320 / Article 320

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಸಂವಿಧಾನದ 312ನೇ ವಿಧಿಯು ರಾಜ್ಯಸಭೆಯ ವಿಶೇಷ ನಿರ್ಣಯದ ಮೂಲಕ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 3: ಕೇಂದ್ರ ಲೋಕಸೇವಾ ಆಯೋಗದ (UPSC) ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕವಾಗಿ ಯಾರು ನೇಮಕ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ? / Who appoints the Chairman and members of the Union Public Service Commission (UPSC)?
A) ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ
B) ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು / President of India
C) ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳು
D) ಕೇಂದ್ರ ಗೃಹ ಸಚಿವರು

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 316 ರ ಅನ್ವಯ ಯುಪಿಎಸ್‌ಸಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು ನೇಮಕ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 4: ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ‘ಭಾರತದ ಉಕ್ಕಿನ ಚೌಕಟ್ಟು’ (Steel Frame of India) ಎಂದು ಕರೆದು ಆಧುನಿಕ ನಾಗರಿಕ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಭದ್ರ ಬುನಾದಿ ಹಾಕಿದ ನಾಯಕರು ಯಾರು? / Who famously referred to the civil services as the ‘Steel Frame of India’?
A) ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು
B) ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್
C) ಸರ್ದಾರ್ ವಲ್ಲಭಭಾಯಿ ಪಟೇಲ್ / Sardar Vallabhbhai Patel
D) ಸಿ. ರಾಜಗೋಪಾಲಾಚಾರಿ

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಗೃಹ ಸಚಿವ ಸರ್ದಾರ್ ವಲ್ಲಭಭಾಯಿ ಪಟೇಲರು ನಾಗರಿಕ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ‘ಸ್ಟೀಲ್ ಫ್ರೇಮ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ’ ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದರು.

ಪ್ರಶ್ನೆ 5: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವಾ ಆಯೋಗದ (Public Service Commission) ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದ ಆಯೋಗ ಯಾವುದು? / Which commission recommended the establishment of the Public Service Commission in India in 1924?
A) ಹಂಟರ್ ಆಯೋಗ
B) ಸೈಮನ್ ಕಮಿಷನ್
C) ಲೀ ಆಯೋಗ (Lee Commission)
D) ಸ್ಯಾಡ್ಲರ್ ಆಯೋಗ

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಲಾರ್ಡ್ ಲೀ ನೇತೃತ್ವದ ಲೀ ಆಯೋಗದ (1924) ಶಿಫಾರಸಿನ ಮೇರೆಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ 1926 ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1 ರಂದು ಮೊದಲ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸರ್ವಿಸ್ ಕಮಿಷನ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.

ಪ್ರಶ್ನೆ 6: ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಅರಣ್ಯ ಸೇವೆಯನ್ನು (IFS - Indian Forest Service) ಯಾವ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಸೇವೆಯಾಗಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು? / In which year was the Indian Forest Service (IFS) created as the third All India Service?
A) 1950
B) 1956
C) 1966
D) 1976

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಐಎಎಸ್ ಮತ್ತು ಐಪಿಎಸ್ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, 1966 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಅರಣ್ಯ ಸೇವೆಯನ್ನು (IFS) ಮೂರನೇ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಸೇವೆಯನ್ನಾಗಿ ರಚಿಸಲಾಯಿತು.

ಪ್ರಶ್ನೆ 7: ಕೇಂದ್ರ ಲೋಕಸೇವಾ ಆಯೋಗದ (UPSC) ಸದಸ್ಯರ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ ಮತ್ತು ವಯಸ್ಸಿನ ಮಿತಿ ಎಷ್ಟು? / What is the tenure and upper age limit for members of the UPSC?
A) 5 ವರ್ಷಗಳು ಅಥವಾ 62 ವರ್ಷಗಳು
B) 6 ವರ್ಷಗಳು ಅಥವಾ 65 ವರ್ಷಗಳು (ಯಾವುದು ಮೊದಲೋ ಅದು)
C) 5 ವರ್ಷಗಳು ಅಥವಾ 65 ವರ್ಷಗಳು
D) 6 ವರ್ಷಗಳು ಅಥವಾ 62 ವರ್ಷಗಳು

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಯುಪಿಎಸ್‌ಸಿ ಸದಸ್ಯರು 6 ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿ ಅಥವಾ 65 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವರೆಗೆ (ಯಾವುದು ಮೊದಲೋ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ) ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 8: ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಸೇವೆಗಳು ಮತ್ತು ಯುಪಿಎಸ್‌ಸಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಳಗಿನ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ: 1. ಸಂವಿಧಾನದ ಭಾಗ XIV ರಲ್ಲಿ ಲೋಕಸೇವಾ ಆಯೋಗಗಳ ಕುರಿತು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. 2. ಹೊಸ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುವ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಧಿಕಾರ ರಾಜ್ಯಸಭೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಇದೆ. / Consider statements: 1. Part XIV of the Constitution deals with Public Service Commissions. 2. Exclusive power to initiate creation of All India Services rests with the Rajya Sabha.
A) 1 ಮಾತ್ರ / 1 only
B) 2 ಮಾತ್ರ / 2 only
C) 1 ಮತ್ತು 2 ಎರಡೂ / Both 1 and 2
D) ಯಾವುದೂ ಅಲ್ಲ / Neither 1 nor 2

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಸಂವಿಧಾನದ ಭಾಗ XIV ರಲ್ಲಿ ವಿಧಿ 315-323 ರವರೆಗೆ ಲೋಕಸೇವಾ ಆಯೋಗಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ವಿಧಿ 312 ರಡಿ ರಾಜ್ಯಸಭೆಗೆ ಹೊಸ ಸೇವೆ ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಧಿಕಾರವಿದೆ. ಎರಡೂ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಸರಿಯಾಗಿವೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 9: ಐಎಎಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ‘ಲಾಲ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಡಳಿತ ಅಕಾಡೆಮಿ’ (LBSNAA) ಎಲ್ಲಿದೆ? / Where is the Lal Bahadur Shastri National Academy of Administration (LBSNAA) located?
A) ಡೆಹ್ರಾಡೂನ್
B) ಮಸ್ಸೂರಿಯಲ್ಲಿ (ಉತ್ತರಾಖಂಡ) / Mussoorie
C) ನವದೆಹಲಿ
D) ಶಿಮ್ಲಾ

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಐಎಎಸ್ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವ ಅಪೆಕ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆ LBSNAA ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಮಸ್ಸೂರಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 10: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ‘ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಾಗರಿಕ ಸೇವಾ ದಿನ’ವನ್ನು (National Civil Services Day) ಯಾವ ದಿನಾಂಕದಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ? / On which date is National Civil Services Day celebrated annually in India?
A) ಜನವರಿ 26
B) ಏಪ್ರಿಲ್ 21 / April 21
C) ಆಗಸ್ಟ್ 15
D) ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): 1947 ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 21 ರಂದು ಸರ್ದಾರ್ ಪಟೇಲರು ಆಡಳಿತ ಪ್ರೊಬೇಷನರ್‌ಗಳನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಭಾಷಣ ಮಾಡಿದ್ದರ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಏಪ್ರಿಲ್ 21 ರಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಾಗರಿಕ ಸೇವಾ ದಿನ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.