ಮೇಕೆದಾಟು ಸಮತೋಲನಾ ಜಲಾಶಯ: ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಗೆ 2,500 ಎಕರೆ ಪರ್ಯಾಯ ಭೂಮಿ | Mekedatu Balancing Reservoir 2500 Acres Land Allocated

1. ಪೂರ್ಣ ವಿಷಯದ ಸಾರಾಂಶ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷಾ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ (Comprehensive Summary & Exam Analysis):

ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಚಲಿತ ಘಟನೆಗಳು (Core Current Affairs Summary):

• ಕಾವೇರಿ ನದಿ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಷ್ಟದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಹಾಗೂ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾದ ಮೇಕೆದಾಟು ಸಮತೋಲನಾ ಜಲಾಶಯ ಯೋಜನೆಗೆ (Mekedatu Balancing Reservoir Project) ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ನೀಡಲು 2,500 ಎಕರೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಒದಗಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ ತಿಳಿಸಿದೆ. / The Karnataka Government announced that 2,500 acres of alternative land have been identified and provided to the Forest Department to expedite clearances for the Mekedatu Balancing Reservoir Project.
• ಮಂಡ್ಯದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾಮಗಾರಿಗಳ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಿದ ಜಲಸಂಪನ್ಮೂಲ ಸಚಿವರು, ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿಗಳ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಸಮಿತಿ ರಚಿಸಿ ಪರ್ಯಾಯ ಭೂಮಿ ಹಸ್ತಾಂತರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದರು. / A committee headed by the Deputy Commissioner is executing the transfer of compensatory afforestation land.
• ಯೋಜನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಪೋರ್ಟಲ್‌ನಲ್ಲಿ (ಪರಿವೇಶ್ - Parivesh Portal) ಎಲ್ಲಾ ಪರ್ಯಾಯ ಜಮೀನಿನ ವಿವರಗಳನ್ನು ಅಪ್‌ಲೋಡ್ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು, ಕೇಂದ್ರ ಪರಿಸರ, ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಸಚಿವಾಲಯವು (MoEFCC) ಶೀಘ್ರವೇ ಅರಣ್ಯ ಅನುಮತಿ ನೀಡಬೇಕೆಂದು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಮನವಿ ಮಾಡಿದೆ. / Details of compensatory lands are registered on the Parivesh portal, urging the Ministry of Environment, Forest and Climate Change (MoEFCC) to fast-track statutory clearances.
• ಮೇಕೆದಾಟು ಜಲಾಶಯವು ಒಟ್ಟು 67.16 ಟಿಎಂಸಿ (TMC) ನೀರು ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ 4.75 ಟಿಎಂಸಿ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಒದಗಿಸುವುದು ಹಾಗೂ 400 ಮೆಗಾವಾಟ್ (MW) ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದು ಇದರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. / The planned multi-purpose reservoir features an estimated storage capacity of 67.16 TMC, supplying 4.75 TMC drinking water to Bengaluru and generating 400 MW hydroelectric power.
• ಕಾವೇರಿ ನೀರು ನಿರ್ವಹಣಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (CWMA) ಮತ್ತು ಕಾವೇರಿ ನೀರು ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಮಿತಿ (CWRC) ಆದೇಶಗಳ ಅನ್ವಯ ಸಂಕಷ್ಟದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ತಮಿಳುನಾಡಿಗೆ ನಿಗದಿತ ನೀರು ಹರಿಸಲು ಮೇಕೆದಾಟು ಅಣೆಕಟ್ಟು ಸಹಕಾರಿಯಾಗಲಿದೆ. / The balancing reservoir assists in regulated release of water to downstream Tamil Nadu during distress deficit water years as prescribed by the Cauvery Water Management Authority (CWMA).

ಸ್ಥಿರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನದ ಜೋಡಣೆ (Static GS Linkage):

• ಅರಣ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯ್ದೆ 1980 (ಮತ್ತು 2023ರ ತಿದ್ದುಪಡಿ): ಅರಣ್ಯ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅರಣ್ಯೇತರ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗೆ (ಜಲಾಶಯ, ರಸ್ತೆ ಇತ್ಯಾದಿ) ಬಳಸುವಾಗ ಅಷ್ಟೇ ಪ್ರಮಾಣದ ಕಂದಾಯ ಭೂಮಿಯನ್ನು ‘ಪರ್ಯಾಯ ಅರಣ್ಯೀಕರಣ’ಕ್ಕಾಗಿ (Compensatory Afforestation - CA) ಒದಗಿಸುವುದು ಶಾಸನಬದ್ಧ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯಾಗಿದೆ. / Under the Forest (Conservation) Act, 1980, diverting forest land for non-forest infrastructure mandates providing equivalent non-forest land for Compensatory Afforestation.
• ಕ್ಯಾಂಪಾ ಕಾಯ್ದೆ 2016 (CAMPA Act): ಪರ್ಯಾಯ ಅರಣ್ಯೀಕರಣ ನಿಧಿ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಯೋಜನಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವು (Compensatory Afforestation Fund Management and Planning Authority) ಪರಿಸರ ಹಾನಿ ಸರಿದೂಗಿಸಲು ಸಂಗ್ರಹವಾಗುವ ನಿಧಿಯನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. / The CAMPA Act, 2016 manages the statutory funds realized against diverted forest lands.
• ಅಂತರರಾಜ್ಯ ನದಿ ನೀರು ವಿವಾದ ಕಾಯ್ದೆ 1956 (IRWD Act): ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 262 ರ ಅನ್ವಯ ಸಂಸತ್ತು ಈ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದು, ಕಾವೇರಿ ಜಲ ವಿವಾದ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣ (CWDT) 2007 ರಲ್ಲಿ ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿತು ಮತ್ತು 2018 ರಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಇದನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸಿ ಅಂತಿಮಗೊಳಿಸಿತು. / Inter-State River Water Disputes Act, 1956 was enacted under Article 262; Cauvery disputes were adjudicated by CWDT and finalized by the Supreme Court in 2018.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು (High-Yield Exam Highlights):

• ಸ್ಥಳ: ರಾಮನಗರ/ಕನಕಪುರ ಬಳಿ, ಅರ್ಕಾವತಿ ಮತ್ತು ಕಾವೇರಿ ನದಿಗಳ ಸಂಗಮ ಸ್ಥಳ (ಮೇಕೆದಾಟು).
• ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಜಲಾಶಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ: ಸುಮಾರು 66 ರಿಂದ 67.16 ಟಿಎಂಸಿ.
• ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ: 400 ಮೆಗಾವಾಟ್ (MW).
• ಜಲ ವಿವಾದ ಸಂವಿಧಾನ ವಿಧಿ: ವಿಧಿ 262 (ಕೇಂದ್ರ ಪಟ್ಟಿಯ ಪ್ರವೇಶ 56 ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಪಟ್ಟಿಯ ಪ್ರವೇಶ 17).

---

2. ಈ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬಹುಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQs):

ಪ್ರಶ್ನೆ 1: ಮೇಕೆದಾಟು ಸಮತೋಲನಾ ಜಲಾಶಯ ಯೋಜನೆಯ ಅರಣ್ಯ ಅನುಮತಿಗಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರವು ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಗೆ ಎಷ್ಟು ಎಕರೆ ಪರ್ಯಾಯ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಒದಗಿಸಿದೆ? / How many acres of alternative land has the Karnataka Government allocated to the Forest Department for the Mekedatu project?

A) 1,000 ಎಕರೆ / 1,000 acres
B) 1,500 ಎಕರೆ / 1,500 acres
C) 2,500 ಎಕರೆ / 2,500 acres
D) 5,000 ಎಕರೆ / 5,000 acres

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಮೇಕೆದಾಟು ಅಣೆಕಟ್ಟು ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ 2,500 ಎಕರೆ ಜಮೀನನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಒದಗಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸರ್ಕಾರ ಘೋಷಿಸಿದೆ.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 2: ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಮೇಕೆದಾಟು ಸಮತೋಲನಾ ಜಲಾಶಯವು ಕಾವೇರಿ ನದಿಯೊಂದಿಗೆ ಯಾವ ಉಪನದಿಯ ಸಂಗಮ ಸ್ಥಳದ ಬಳಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಲಿದೆ? / Near the confluence of the Cauvery with which tributary is the proposed Mekedatu reservoir situated?

A) ಕಬಿನಿ / Kabini
B) ಹೇಮಾವತಿ / Hemavati
C) ಅರ್ಕಾವತಿ / Arkavathi
D) ಲಕ್ಷ್ಮಣತೀರ್ಥ / Lakshmanatirtha

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಕನಕಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಮೇಕೆದಾಟು ಪ್ರದೇಶವು ಕಾವೇರಿ ಮತ್ತು ಅರ್ಕಾವತಿ ನದಿಗಳ ಸಂಗಮ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 3: ಮೇಕೆದಾಟು ಸಮತೋಲನಾ ಜಲಾಶಯ ಯೋಜನೆಯ ಅಂದಾಜು ಒಟ್ಟು ನೀರು ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಎಷ್ಟು? / What is the estimated total gross water storage capacity of the proposed Mekedatu reservoir?

A) 35 ಟಿಎಂಸಿ / 35 TMC
B) 45 ಟಿಎಂಸಿ / 45 TMC
C) 67.16 ಟಿಎಂಸಿ / 67.16 TMC
D) 105 ಟಿಎಂಸಿ / 105 TMC

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಮೇಕೆದಾಟು ಸಮತೋಲನಾ ಜಲಾಶಯದ ಯೋಜನಾ ವರದಿಯಂತೆ (DPR) ಇದರ ಒಟ್ಟು ಸಂಗ್ರಹ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಸುಮಾರು 66 ರಿಂದ 67.16 ಟಿಎಂಸಿ ಆಗಿದೆ.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 4: ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ಯಾವ ವಿಧಿಯು ಅಂತರರಾಜ್ಯ ನದಿಗಳು ಅಥವಾ ನದಿ ಕಣಿವೆಗಳ ನೀರಿನ ವಿವಾದಗಳ ತೀರ್ಪಿಗೆ ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡುತ್ತದೆ? / Which Article of the Indian Constitution empowers Parliament to adjudicate disputes relating to waters of inter-state rivers?

A) ವಿಧಿ 260 / Article 260
B) ವಿಧಿ 262 / Article 262
C) ವಿಧಿ 263 / Article 263
D) ವಿಧಿ 280 / Article 280

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 262 ಅಂತರರಾಜ್ಯ ನದಿ ನೀರು ವಿವಾದಗಳ ಇತ್ಯರ್ಥಕ್ಕೆ ಶಾಸನ ರೂಪಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 5: ಪರ್ಯಾಯ ಅರಣ್ಯೀಕರಣ ನಿಧಿ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಯೋಜನಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ ಕಾಯ್ದೆ (CAMPA Act) ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಯಾವ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕಾರವಾಯಿತು? / In which year was the Compensatory Afforestation Fund Act (CAMPA Act) enacted in India?

A) 2002
B) 2006
C) 2016 / 2016
D) 2021

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಅರಣ್ಯ ಭೂಮಿ ಪರಿಹಾರ ನಿಧಿಯ ಸದ್ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಸಂಸತ್ತು 2016 ರಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಂಪಾ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು (CAMPA Act) ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 6: ಕೆಳಗಿನ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ:
1. ಮೇಕೆದಾಟು ಯೋಜನೆಯು ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರಕ್ಕೆ 4.75 ಟಿಎಂಸಿ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಪೂರೈಸುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದೆ.
2. ಈ ಯೋಜನೆಯಿಂದ ಸುಮಾರು 400 ಮೆಗಾವಾಟ್ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯಿದೆ.
ಮೇಲಿನ ಹೇಳಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಸರಿಯಾಗಿದೆ? / Consider the statements: 1. Mekedatu project aims to supply 4.75 TMC drinking water to Bengaluru city. 2. It proposes generating approximately 400 MW of hydroelectric power. Which is correct?

A) 1 ಮಾತ್ರ / 1 only
B) 2 ಮಾತ್ರ / 2 only
C) 1 ಮತ್ತು 2 ಎರಡೂ / Both 1 and 2
D) ಯಾವುದೂ ಅಲ್ಲ / Neither 1 nor 2

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಮೇಕೆದಾಟು ಯೋಜನೆಯು ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಪೂರೈಕೆ ಮತ್ತು 400 ಮೆಗಾವಾಟ್ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಬಹುಪಯೋಗಿ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 7: ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ 2018ರ ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಪಿನ ಪ್ರಕಾರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜಲವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕವು ಬಿಳಿಗುಂಡ್ಲು ಮಾಪನ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ತಮಿಳುನಾಡಿಗೆ ಹರಿಸಬೇಕಾದ ಒಟ್ಟು ನೀರಿನ ಪ್ರಮಾಣ ಎಷ್ಟು? / As per the 2018 Supreme Court verdict, how much Cauvery water is Karnataka required to release to Tamil Nadu at Biligundlu in a normal year?

A) 192 ಟಿಎಂಸಿ
B) 177.25 ಟಿಎಂಸಿ / 177.25 TMC
C) 205 ಟಿಎಂಸಿ
D) 150 ಟಿಎಂಸಿ

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): 2018 ರ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪಿನನ್ವಯ ಕರ್ನಾಟಕವು ತಮಿಳುನಾಡಿಗೆ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ 177.25 ಟಿಎಂಸಿ ನೀರನ್ನು ಬಿಡಬೇಕಿದೆ (ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣ ಈ ಹಿಂದೆ 192 ಟಿಎಂಸಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿತ್ತು).

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 8: ಕೇಂದ್ರ ಪರಿಸರ ಸಚಿವಾಲಯದ ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಅನುಮತಿಗಳನ್ನು ಆನ್‌ಲೈನ್ ಮೂಲಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೊಳಿಸುವ ಏಕಗವಾಕ್ಷಿ ಪೋರ್ಟಲ್ ಹೆಸರೇನು? / What is the name of the MoEFCC single-window online portal for green clearances?

A) ಪ್ರಗತಿ (PRAGATI)
B) ಪರಿವೇಶ್ (PARIVESH) / PARIVESH
C) ಸುವಿಧಾ (SUVIDHA)
D) ಸಮರ್ಥ್ (SAMARTH)

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): PARIVESH (Pro-Active and Responsive facilitation by Interactive, Virtuous and Environmental Single-window Hub) ಕೇಂದ್ರ ಪರಿಸರ ಅನುಮತಿ ಪೋರ್ಟಲ್ ಆಗಿದೆ.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 9: ಕಾವೇರಿ ನದಿಯು ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟ ಶ್ರೇಣಿಯ ಯಾವ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಉಗಮಿಸುತ್ತದೆ? / At which specific location in the Brahmagiri range does the Cauvery river originate?

A) ತಲಕಾವೇರಿ / Talakaveri
B) ಭಾಗಮಂಡಲ / Bhagamandala
C) ಕುಶಾಲನಗರ / Kushalnagar
D) ಮಡಿಕೇರಿ / Madikeri

ಉತ್ತರ: A / Answer: A

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಕಾವೇರಿ ನದಿಯು ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ತಲಕಾವೇರಿಯಲ್ಲಿ ಉಗಮ ಹೊಂದುತ್ತದೆ.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 10: ಕಾವೇರಿ ನೀರು ನಿರ್ವಹಣಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವನ್ನು (CWMA) ಕೇಂದ್ರ ಜಲಶಕ್ತಿ ಸಚಿವಾಲಯವು ಯಾವ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಅಧಿಸೂಚಿಸಿತು? / In which year was the Cauvery Water Management Authority (CWMA) officially constituted by the Union Government?

A) 2014
B) 2016
C) 2018 / 2018
D) 2020

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಆದೇಶದ ಅನ್ವಯ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು 2018 ರ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾವೇರಿ ನೀರು ನಿರ್ವಹಣಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವನ್ನು (CWMA) ರಚಿಸಿತು.

---