ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿ ನೀರು ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣಾ ಜಲ ವಿವಾದ | Malaprabha River Management and Krishna Water Disputes Tribunal

1. ಪೂರ್ಣ ವಿಷಯದ ಸಾರಾಂಶ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷಾ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ (Comprehensive Summary & Exam Analysis):

ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಚಲಿತ ಘಟನೆಗಳು (Core Current Affairs Summary):

• ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ರಾಮದುರ್ಗ, ಸವದತ್ತಿ ಮತ್ತು ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿಯ ಒಡಲು ಬತ್ತಿಹೋಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಕಾಲುವೆಗಳಿಂದ ನೀರು ಹರಿಸಬೇಕೆಂದು ರೈತ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಿವೆ.
• ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿಯ ಮೇಲಿರುವ ರೇಣುಕಾಶಾಗರ (ನವಿಲುತೀರ್ಥ ಜಲಾಶಯ) ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಬೆಳಗಾವಿ, ಧಾರವಾಡ, ಗದಗ ಮತ್ತು ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಪ್ರಮುಖ ಆಸರೆಯಾಗಿದೆ.
• ಕಳಸಾ-ಬಂಡೂರಿ ನಾಲಾ ತಿರುವು ಯೋಜನೆಯ ಮೂಲಕ ಮಹದಾಯಿ ನದಿಯ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ನೀರನ್ನು ಮಲಪ್ರಭಾ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸುವ ಕಾಮಗಾರಿಗಳ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ ಚರ್ಚೆಯಾಗಿದೆ.
• ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿಯು ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಬಲದಂಡೆ ಉಪನದಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಜಲಾನಯನ ಹಂಚಿಕೆಯು ಕೃಷ್ಣಾ ಜಲವಿವಾದ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣದ (KWDT) ತೀರ್ಪಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದೆ.
• ನದಿ ತೀರದ ಮಾಲಿನ್ಯ ತಡೆ ಮತ್ತು ಹೂಳೆತ್ತುವ ಮೂಲಕ ನೀರಿನ ಶೇಖರಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ನೀರಾವರಿ ಇಲಾಖೆಗೆ ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

ಸ್ಥಿರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನದ ಜೋಡಣೆ (Static GS Linkage):

• River Geography: ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿಯು ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಖಾನಾಪುರ ತಾಲೂಕಿನ ಕನಕುಂಬಿ ಬಳಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ, ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೂಡಲಸಂಗಮ ಸಮೀಪ ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯನ್ನು ಸಂಗಮಿಸುತ್ತದೆ.
• Constitutional Mandate: ಅಂತರರಾಜ್ಯ ನದಿ ನೀರು ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ಸಂವಿಧಾನದ Article 262 ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಶಾಸನ ರೂಪಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡಿದೆ. ಇದರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ Inter-State River Water Disputes Act, 1956 ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದೆ.
• Tributary Status: ಮಲಪ್ರಭೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಉಪನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಣ್ಣಿಹಳ್ಳ (Bennihalla) ಪ್ರಮುಖವಾದುದು.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು (High-Yield Exam Highlights):

• ಮಲಪ್ರಭಾ ಉಗಮ ಸ್ಥಾನ: ಕನಕುಂಬಿ (ಖಾನಾಪುರ, ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆ).
• ಸಂಗಮ ಸ್ಥಾನ: ಕೂಡಲಸಂಗಮ (ಬಾಗಲಕೋಟೆ - ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯೊಂದಿಗೆ).
• ಪ್ರಮುಖ ಅಣೆಕಟ್ಟು: ನವಿಲುತೀರ್ಥ ಅಣೆಕಟ್ಟು (ರೇಣುಕಾ ಸಾಗರ, ಸವದತ್ತಿ).
• ಕಳಸಾ-ಬಂಡೂರಿ ಯೋಜನೆ: ಮಹದಾಯಿ ನದಿಯಿಂದ ಮಲಪ್ರಭಾಗೆ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ತಿರುಗಿಸುವ ಯೋಜನೆ.
• ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ: Article 262 (ಅಂತರರಾಜ್ಯ ನದಿ ನೀರು ವ್ಯಾಜ್ಯ ನ್ಯಾಯನಿರ್ಣಯ).

2. ಈ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬಹುಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQs):

ಪ್ರಶ್ನೆ 1: ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿಯು ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಯಾವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಉಗಮಿಸುತ್ತದೆ? / At which place in Belagavi district does the Malaprabha River originate?

A) ತಲಕಾವೇರಿ
B) ಕನಕುಂಬಿ
C) ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರ
D) ಆಗುಂಬೆ

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿಯು ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಖಾನಾಪುರ ತಾಲೂಕಿನ ಕನಕುಂಬಿ (Kanakumbi) ಬಳಿ ಉಗಮಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 2: ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿರುವ ನವಿಲುತೀರ್ಥ ಜಲಾಶಯಕ್ಕೆ ಏನೆಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ? / What is the reservoir formed by the Naviluteertha Dam across Malaprabha river called?

A) ರೇಣುಕಾ ಸಾಗರ
B) ಬಸವ ಸಾಗರ
C) ಶಾಂತಿ ಸಾಗರ
D) ರಾಜಾ ಲಖಮಗೌಡ ಜಲಾಶಯ

ಉತ್ತರ: A / Answer: A

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಸವದತ್ತಿ ಬಳಿಯ ನವಿಲುತೀರ್ಥ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಜಲಾಶಯವನ್ನು ರೇಣುಕಾ ಸಾಗರ (Renuka Sagara) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 3: ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿಯು ಯಾವ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯನ್ನು ಸಂಗಮಿಸುತ್ತದೆ? / At which sacred pilgrimage center does Malaprabha join the Krishna River?

A) ಕೂಡಲಸಂಗಮ
B) ಶ್ರೀಶೈಲಂ
C) ಆಲಮಟ್ಟಿ
D) ನಿಪ್ಪಾಣಿ

ಉತ್ತರ: A / Answer: A

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶರಣ ಕ್ಷೇತ್ರ ಕೂಡಲಸಂಗಮದಲ್ಲಿ ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿಯು ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಗಮಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 4: ಅಂತರರಾಜ್ಯ ನದಿ ನೀರು ವಿವಾದಗಳ ನ್ಯಾಯತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ ಯಾವುದು? / Which Article deals with the adjudication of disputes relating to inter-state rivers or river valleys?

A) Article 260
B) Article 262
C) Article 263
D) Article 280

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಸಂವಿಧಾನದ Article 262 ಅಂತರರಾಜ್ಯ ನದಿ ನೀರು ಹಂಚಿಕೆ ವ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಲು ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣ ರಚಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 5: ಕಳಸಾ ಮತ್ತು ಬಂಡೂರಿ ನಾಲಾ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಯಾವ ನದಿಯ ನೀರನ್ನು ಮಲಪ್ರಭಾಗೆ ತಿರುಗಿಸಲು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ? / Water from which river basin is planned to be diverted into Malaprabha via Kalasa-Banduri nullahs?

A) ನೇತ್ರಾವತಿ
B) ಮಹದಾಯಿ
C) ಕಾಳಿ
D) ತುಂಗಭದ್ರಾ

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಪೂರೈಸಲು ಮಹದಾಯಿ (ಮಾಂಡೋವಿ) ನದಿಯ ನೀರನ್ನು ಮಲಪ್ರಭಾಗೆ ತಿರುಗಿಸಲು ಕಳಸಾ-ಬಂಡೂರಿ ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 6: ಕೆಳಗಿನವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಉಪನದಿಯಾಗಿದೆ? / Which of the following is a prominent tributary of the Malaprabha River?

A) ಬೆಣ್ಣಿಹಳ್ಳ (Bennihalla)
B) ಘಟಪ್ರಭಾ
C) ಭೀಮಾ
D) ಹೇಮಾವತಿ

ಉತ್ತರ: A / Answer: A

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಬೆಣ್ಣಿಹಳ್ಳ ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಉಪನದಿಯಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 7: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಜ್ಯ ನದಿ ನೀರು ವಿವಾದಗಳ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಸಂಸತ್ತು ಯಾವ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು? / In which year was the Inter-State River Water Disputes Act passed by Parliament?

A) 1950
B) 1956
C) 1962
D) 1974

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಸಂವಿಧಾನದ 262 ನೇ ವಿಧಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಸತ್ತು 1956 ರಲ್ಲಿ Inter-State River Water Disputes Act ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು.

ಪ್ರಶ್ನೆ 8: ಕೃಷ್ಣಾ ಜಲ ವಿವಾದ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣ-I (KWDT-I) ರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸಿದ್ದ ನಿವೃತ್ತ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳು ಯಾರು? / Who was the Chairman of the first Krishna Water Disputes Tribunal (KWDT-I) established in 1969?

A) ಜಸ್ಟಿಸ್ ಆರ್.ಎಸ್. ಬಚಾವತ್
B) ಜಸ್ಟಿಸ್ ಬ್ರಿಜೇಶ್ ಕುಮಾರ್
C) ಜಸ್ಟಿಸ್ ಕೆ. ಸದಾಶಿವ ರಾವ್
D) ಜಸ್ಟಿಸ್ ಕೆ.ಎನ್. ಸಿಂಗ್

ಉತ್ತರ: A / Answer: A

ವಿವರಣೆ (Explanation): 1969 ರಲ್ಲಿ ರಚನೆಯಾದ ಮೊದಲ ಕೃಷ್ಣಾ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣದ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯನ್ನು Justice R.S. Bachawat ವಹಿಸಿದ್ದರು.

ಪ್ರಶ್ನೆ 9: ಐತಿಹಾಸಿಕ ಐಹೊಳೆ, ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಬಾದಾಮಿ ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಯಾವ ನದಿಯ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿವೆ? / The world-famous heritage monuments of Aihole, Pattadakal, and Badami lie along which river valley?

A) ಕಾವೇರಿ ಕಣಿವೆ
B) ಮಲಪ್ರಭಾ ಕಣಿವೆ
C) ತುಂಗಭದ್ರಾ ಕಣಿವೆ
D) ಪೆನ್ನಾರ್ ಕಣಿವೆ

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಶಿಲ್ಪಕಲಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಾದ ಐಹೊಳೆ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲು ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿವೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 10: ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ: 1. ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿಯು ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯ ಉಪನದಿಯಾಗಿದೆ. 2. ಅಂತರರಾಜ್ಯ ನದಿ ನೀರು ವಿವಾದಗಳಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಮೂಲ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಆರ್ಟಿಕಲ್ 262 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಸತ್ತು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಬಹುದು. / Consider statements: 1. Malaprabha is a tributary of Krishna. 2. Parliament may exclude Supreme Court jurisdiction under Article 262. Which is correct?

A) 1 ಮಾತ್ರ ಸರಿ / Only 1 is correct
B) 2 ಮಾತ್ರ ಸರಿ / Only 2 is correct
C) 1 ಮತ್ತು 2 ಎರಡೂ ಸರಿ / Both 1 and 2 are correct
D) ಎರಡೂ ತಪ್ಪು / Neither 1 nor 2 is correct

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಮಲಪ್ರಭಾ ಕೃಷ್ಣೆಯ ಉಪನದಿಯಾಗಿದ್ದು (ಹೇಳಿಕೆ 1 ಸರಿ), ಆರ್ಟಿಕಲ್ 262(2) ಪ್ರಕಾರ ಸಂಸತ್ತು ಇಂತಹ ವಿವಾದಗಳಿಂದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೊರಗಿಡಬಹುದು (ಹೇಳಿಕೆ 2 ಸರಿ).