ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮಗಳ ಬಸ್ ಪ್ರಯಾಣ ದರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ: ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ | KSRTC Bus Fare Hike

1. ಪೂರ್ಣ ವಿಷಯದ ಸಾರಾಂಶ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷಾ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ (Comprehensive Summary & Exam Analysis):

ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಚಲಿತ ಘಟನೆಗಳು (Core Current Affairs Summary):

• ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮಗಳಾದ ಕೆಎಸ್‌ಆರ್‌ಟಿಸಿ (KSRTC), ಬಿಎಂಟಿಸಿ (BMTC), ವಾಯವ್ಯ ಕರ್ನಾಟಕ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆ (NWKRTC) ಹಾಗೂ ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮಗಳ (KKRTC) ಬಸ್ ಪ್ರಯಾಣ ದರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮಗಳ ಉನ್ನತಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರಿಗೆ ಸಚಿವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಸಭೆ ನಡೆದಿದೆ.
• ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ದರ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಮಿತಿಯು ಸಲ್ಲಿಸಿರುವ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಎಂಟಿಸಿ ದರವನ್ನು ಶೇ. 40 ರಿಂದ 45 ರಷ್ಟು ಹಾಗೂ ಇತರ ನಿಗಮಗಳ ದರವನ್ನು ಶೇ. 25 ರಿಂದ 28 ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.
• ಆದರೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಮೇಲಿನ ಆರ್ಥಿಕ ಹೊರೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ಸರ್ಕಾರವು ಶೇ. 15 ರಿಂದ 20 ರಷ್ಟು ಮಿತವಾದ ದರ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಲು ಒಲವು ತೋರಿದೆ.
• ಡೀಸೆಲ್ ಮತ್ತು ಇಂಧನ ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆ, ಬಸ್ ಬಿಡಿಭಾಗಗಳ ವೆಚ್ಚ ಹೆಚ್ಚಳ ಹಾಗೂ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ವೇತನ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯಿಂದಾಗಿ ನಿಗಮಗಳು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ನಷ್ಟವನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸಲು ಈ ದರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಿಗಮಗಳು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ.
• ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ‘ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆ’ (Shakti Scheme) ಯಡಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಉಚಿತ ಪ್ರಯಾಣ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಸರ್ಕಾರವು ಟಿಕೆಟ್ ಮರುಪಾವತಿ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ನಿಗಮಗಳಿಗೆ ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಸ್ಥಿರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನದ ಜೋಡಣೆ (Static GS Linkage):

• ಶಾಸನಬದ್ಧ ಚೌಕಟ್ಟು: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮಗಳ ಕಾಯ್ದೆ 1950 (Road Transport Corporations Act, 1950) ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಮೋಟಾರು ವಾಹನಗಳ ಕಾಯ್ದೆ 1988 (Motor Vehicles Act, 1988): ಮೋಟಾರು ವಾಹನಗಳ ಸಂಚಾರ, ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಣ ದರ ನಿಗದಿ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.
• ಏಳನೇ ಅನುಸೂಚಿ (7th Schedule): ಯಾಂತ್ರಿಕೃತ ವಾಹನಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣವು ಸಂವಿಧಾನದ ಸಮವರ್ತಿ ಪಟ್ಟಿಯ ನಮೂದು 35 (Concurrent List Entry 35) ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.
• ಸುಸ್ಥಿರ ಸಾರಿಗೆ (SDG 11): ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಗುರಿ 11.2 ರ ಪ್ರಕಾರ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಕೈಗೆಟುಕುವ, ಸುರಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಲ್ಪಿಸುವುದು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಆದ್ಯತೆಯಾಗಿದೆ.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು (High-Yield Exam Highlights):

• ಕೆಎಸ್‌ಆರ್‌ಟಿಸಿ ಸ್ಥಾಪನೆ: ಮೈಸೂರು ಸರ್ಕಾರಿ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ಇಲಾಖೆಯಾಗಿ 1948 ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿ, ಆಗಸ್ಟ್ 1, 1961 ರಂದು ಸ್ವತಂತ್ರ ನಿಗಮವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು.
• ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆ: ಜೂನ್ 11, 2023 ರಂದು ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪಂಚ ಗ್ಯಾರಂಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಉಚಿತ ಸಾರಿಗೆ ಯೋಜನೆ.
• ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮಗಳ ವಿಭಜನೆ: 1997 ರಲ್ಲಿ ಬಿಎಂಟಿಸಿ ಮತ್ತು ನಂತರ ವಾಯವ್ಯ (ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ) ಹಾಗೂ ಈಶಾನ್ಯ/ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕ (ಕಲಬುರಗಿ) ನಿಗಮಗಳನ್ನು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.

2. ಈ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬಹುಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQs):

ಪ್ರಶ್ನೆ 1: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮಗಳನ್ನು (RTCs) ಯಾವ ಸಂಸದೀಯ ಕಾಯ್ದೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ? / Under which Parliamentary Act are State Road Transport Corporations established in India?

A) ಮೋಟಾರು ವಾಹನಗಳ ಕಾಯ್ದೆ 1939 / Motor Vehicles Act, 1939
B) ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮಗಳ ಕಾಯ್ದೆ 1950 / Road Transport Corporations Act, 1950
C) ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ ಕಾಯ್ದೆ 1988 / NHAI Act, 1988
D) ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉದ್ಯಮಗಳ ಕಾಯ್ದೆ 1956 / Public Enterprises Act, 1956

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು Road Transport Corporations Act, 1950 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 2: ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮವು (KSRTC) ಅಧಿಕೃತ ಶಾಸನಬದ್ಧ ನಿಗಮವಾಗಿ ಯಾವ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು? / In which year was KSRTC officially established as a statutory corporation?

A) 1948
B) 1956
C) 1961
D) 1973

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮವು ಆಗಸ್ಟ್ 1, 1961 ರಂದು ಶಾಸನಬದ್ಧ ನಿಗಮವಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು (ನಂತರ 1973 ರಲ್ಲಿ KSRTC ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣವಾಯಿತು).

ಪ್ರಶ್ನೆ 3: ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ರಾಜ್ಯ ಸಾರಿಗೆ ಬಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಉಚಿತ ಪ್ರಯಾಣ ಕಲ್ಪಿಸುವ ‘ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆ’ ಯಾವ ದಿನಾಂಕದಂದು ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು? / On which date was the ‘Shakti Scheme’ launched for free bus travel for women in Karnataka?

A) ಮೇ 20, 2023 / May 20, 2023
B) ಜೂನ್ 11, 2023 / June 11, 2023
C) ಆಗಸ್ಟ್ 15, 2023 / August 15, 2023
D) ನವೆಂಬರ್ 1, 2023 / November 1, 2023

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಐದು ಗ್ಯಾರಂಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದಾದ ಮಹಿಳೆಯರ ಉಚಿತ ಬಸ್ ಪ್ರಯಾಣದ ‘ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆ’ ಜೂನ್ 11, 2023 ರಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು.

ಪ್ರಶ್ನೆ 4: ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ 7ನೇ ಅನುಸೂಚಿಯ ಪ್ರಕಾರ ‘ಯಾಂತ್ರಿಕೃತ ವಾಹನಗಳು’ (Mechanically propelled vehicles) ಯಾವ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿವೆ? / Under which list of the 7th Schedule do ‘Mechanically propelled vehicles’ fall?

A) ಕೇಂದ್ರ ಪಟ್ಟಿ / Union List
B) ರಾಜ್ಯ ಪಟ್ಟಿ / State List
C) ಸಮವರ್ತಿ ಪಟ್ಟಿ / Concurrent List
D) ಶೇಷಾಧಿಕಾರಗಳು / Residuary Powers

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಸಂವಿಧಾನದ 7ನೇ ಅನುಸೂಚಿಯ ಸಮವರ್ತಿ ಪಟ್ಟಿಯ ನಮೂದು 35 (Concurrent List Entry 35) ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಯಾಂತ್ರಿಕೃತ ವಾಹನಗಳ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳು ಬರುತ್ತವೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 5: ಕರ್ನಾಟಕದ ‘ವಾಯವ್ಯ ಕರ್ನಾಟಕ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆ’ಯ (NWKRTC) ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ ಯಾವ ನಗರದಲ್ಲಿದೆ? / Where is the headquarters of North Western Karnataka Road Transport Corporation (NWKRTC) located?

A) ಬೆಳಗಾವಿ / Belagavi
B) ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ / Hubballi
C) ಧಾರವಾಡ / Dharwad
D) ವಿಜಯಪುರ / Vijayapura

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): NWKRTC ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯು ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ (Hubballi) ನಗರದಲ್ಲಿದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 6: ‘ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮ’ದ (KKRTC) ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ ಎಲ್ಲಿದೆ? / Where is the headquarters of Kalyana Karnataka Road Transport Corporation (KKRTC) located?

A) ಬಳ್ಳಾರಿ / Ballari
B) ರಾಯಚೂರು / Raichur
C) ಕಲಬುರಗಿ / Kalaburagi
D) ಬೀದರ್ / Bidar

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮದ (ಹಿಂದಿನ ಈಶಾನ್ಯ ಕರ್ನಾಟಕ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆ - NEKRTC) ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯು ಕಲಬುರಗಿಯಲ್ಲಿದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 7: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೋಟಾರು ವಾಹನಗಳ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು (Motor Vehicles Act) ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಿ ರಸ್ತೆ ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ದಂಡದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಕಠಿಣಗೊಳಿಸಿದ ವರ್ಷ ಯಾವುದು? / In which year was the Motor Vehicles Act substantially amended to enhance road safety penalties?

A) 2014
B) 2016
C) 2019
D) 2022

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಸಂಸತ್ತು Motor Vehicles (Amendment) Act, 2019 ಅನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿ ಕಠಿಣ ಸಂಚಾರ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಭಾರೀ ದಂಡದ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ತಂದಿತು.

ಪ್ರಶ್ನೆ 8: ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ: 1. ಬೆಂಗಳೂರು ಮಹಾನಗರ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆಯು (BMTC) 1997 ರಲ್ಲಿ ಕೆಎಸ್‌ಆರ್‌ಟಿಸಿಯಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಂಡು ಸ್ವತಂತ್ರ ನಿಗಮವಾಯಿತು. 2. ಕರ್ನಾಟಕದ ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆಯು ಎಸಿ ಮತ್ತು ಐಷಾರಾಮಿ ಬಸ್‌ಗಳಿಗೂ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. / Consider the statements: 1. BMTC was bifurcated from KSRTC in 1997. 2. Shakti scheme is applicable to AC and luxury buses as well. Which statement is correct?

A) ಕೇವಲ 1 / 1 only
B) ಕೇವಲ 2 / 2 only
C) 1 ಮತ್ತು 2 ಎರಡೂ / Both 1 and 2
D) ಯಾವುದೂ ಅಲ್ಲ / Neither 1 nor 2

ಉತ್ತರ: A / Answer: A

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಹೇಳಿಕೆ 1 ಸರಿಯಾಗಿದೆ. ಹೇಳಿಕೆ 2 ತಪ್ಪಾಗಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆಯು ಕೇವಲ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮತ್ತು ವೇಗದೂತ (Non-AC) ಸಾಮಾನ್ಯ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ; ರಾಜಹಂಸ, ವಜ್ರ, ಐರಾವತ ಮುಂತಾದ ಐಷಾರಾಮಿ ಬಸ್‌ಗಳಿಗಲ್ಲ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 9: ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸುರಕ್ಷತೆಗಾಗಿ ಜಿಪಿಎಸ್ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾನಿಕ್ ಬಟನ್ ಅಳವಡಿಸಲು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಮೀಸಲು ನಿಧಿ ಯಾವುದು? / Which dedicated fund was created by the Centre for women’s safety in public transport?

A) ನಿರ್ಭಯ ನಿಧಿ / Nirbhaya Fund
B) ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಸುರಕ್ಷಾ ನಿಧಿ / PM Suraksha Fund
C) ಮಹಿಳಾ ಕಲ್ಯಾಣ ಕೋಶ / Mahila Kalyan Kosh
D) ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಸ್ತೆ ಸುರಕ್ಷತಾ ನಿಧಿ / National Road Safety Fund

ಉತ್ತರ: A / Answer: A

ವಿವರಣೆ (Explanation): 2013 ರಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಮಹಿಳೆಯರ ಭದ್ರತೆಗಾಗಿ ನಿರ್ಭಯ ನಿಧಿಯನ್ನು (Nirbhaya Fund) ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು.

ಪ್ರಶ್ನೆ 10: ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಗುರಿಗಳಲ್ಲಿ (SDG) ‘ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಕೈಗೆಟುಕುವ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಒದಗಿಸುವುದು’ ಯಾವ ಉಪ-ಗುರಿಯಾಗಿದೆ? / Providing access to safe, affordable, accessible and sustainable transport systems for all falls under which SDG target?

A) SDG 7.1
B) SDG 9.1
C) SDG 11.2
D) SDG 13.1

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ SDG 11.2 ಗುರಿಯು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆಯ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಮೂಲಕ ರಸ್ತೆ ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಸಾರಿಗೆ ಒದಗಿಸುವುದನ್ನು ಆದೇಶಿಸುತ್ತದೆ.