ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನಿಂದ ಶೇ 56 ಮೀಸಲಾತಿ ಹೆಚ್ಚಳ ರದ್ದು: ಇಂದಿರಾ ಸಾಹ್ನಿ ತೀರ್ಪಿನ ಪುನರುಚ್ಚಾರ | Karnataka HC Reservation Quashed

1. ಪೂರ್ಣ ವಿಷಯದ ಸಾರಾಂಶ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷಾ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ (Comprehensive Summary & Exam Analysis):

ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಚಲಿತ ಘಟನೆಗಳು (Core Current Affairs Summary):

• ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರವು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ (SC) ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳ (ST) ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಮೂಲಕ ಒಟ್ಟು ಮೀಸಲಾತಿ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಶೇ 50 ರಿಂದ ಶೇ 56ಕ್ಕೆ ಏರಿಸಿದ್ದ ಆದೇಶವನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದೆ.
• ಹಿಂದಿನ ಕಾಯ್ದೆ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಮೂಲಕ ಎಸ್‌ಸಿ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಶೇ 15ರಿಂದ ಶೇ 17ಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ ಎಸ್‌ಟಿ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಶೇ 3ರಿಂದ ಶೇ 7ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
• ಒಟ್ಟು ಮೀಸಲಾತಿ ಪ್ರಮಾಣವು ಶೇ 50ರ ಮಿತಿಯನ್ನು ಮೀರಿರುವುದು ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 14 (ಸಮಾನತೆಯ ಹಕ್ಕು) ಮತ್ತು ವಿಧಿ 15 (ತಾರತಮ್ಯ ನಿಷೇಧ)ಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ವಿಭಾಗೀಯ ಪೀಠ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದೆ.
• ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಪರವಾಗಿ ಅಡ್ವೊಕೇಟ್ ಜನರಲ್ ಕೆ. ಶಶಿಕಿರಣ ಶೆಟ್ಟಿ ಅವರು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಕುರಿತು ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಗುವುದು ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಸ್ಥಿರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನದ ಜೋಡಣೆ (Static GS Linkage):

• ಇಂದಿರಾ ಸಾಹ್ನಿ ಪ್ರಕರಣ (1992): ಒಂಬತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಪೀಠವು ಮೀಸಲಾತಿಯ ಗರಿಷ್ಠ ಮಿತಿಯನ್ನು ಅಸಾಧಾರಣ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಶೇ 50ಕ್ಕೆ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿತು.
• ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 16(4): ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಹುದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಸಾಲದಿದ್ದಾಗ ಮೀಸಲಾತಿ ಕಲ್ಪಿಸಲು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡುತ್ತದೆ.
• ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 15(4) ಮತ್ತು 15(5): ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಉಪಬಂಧಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ.
• ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಎಚ್.ಎನ್. ನಾಗಮೋಹನ್ ದಾಸ್ ಸಮಿತಿ: ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಎಸ್‌ಸಿ/ಎಸ್‌ಟಿ ಮೀಸಲಾತಿ ಹೆಚ್ಚಳ ಕುರಿತು ವರದಿ ನೀಡಿದ ಸಮಿತಿ.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು (High-Yield Exam Highlights):

• ಮೀಸಲಾತಿಯ 50% ಮಿತಿ ಸಂವಿಧಾನದ ಮೂಲ ಚೌಕಟ್ಟಿನ (Basic Structure) ಭಾಗವೆಂದು ಇಂದಿರಾ ಸಾಹ್ನಿ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ.
• 103ನೇ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತಿದ್ದುಪಡಿ (EWS 10% ಮೀಸಲಾತಿ) ಈ 50% ಮಿತಿಯನ್ನು ಮೀರಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಎತ್ತಿಹಿಡಿದಿದೆ.
• ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯವು 69% ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಸಂವಿಧಾನದ 9ನೇ ಅನುಸೂಚಿಯಲ್ಲಿ (9th Schedule) ಸೇರಿಸಿ ರಕ್ಷಣೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ.

2. ಈ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬಹುಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQs):

ಪ್ರಶ್ನೆ 1: ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ಎಷ್ಟು ಶೇಕಡಾಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದ್ದ ಒಟ್ಟು ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿತು? / Recently, the Karnataka High Court struck down the reservation hike that raised the total quota to what percentage?

A) ಶೇ 52 / 52%
B) ಶೇ 56 / 56%
C) ಶೇ 60 / 60%
D) ಶೇ 65 / 65%

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರವು ಸರ್ಕಾರಿ ನೇಮಕಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಶೇ 50 ರಿಂದ ಶೇ 56ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದ್ದ ಕ್ರಮವನ್ನು ಸಂವಿಧಾನದ 14 ಮತ್ತು 15ನೇ ವಿಧಿಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆ ಎಂದು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ರದ್ದುಪಡಿಸಿದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 2: ಮೀಸಲಾತಿಯ ಗರಿಷ್ಠ ಮಿತಿಯನ್ನು ಶೇ 50ಕ್ಕೆ ಮಿತಿಗೊಳಿಸಿದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಮಹತ್ವದ ತೀರ್ಪು ಯಾವುದು? / In which landmark judgment did the Supreme Court cap reservation at 50%?

A) ಕೇಶವಾನಂದ ಭಾರತಿ ಪ್ರಕರಣ (1973) / Kesavananda Bharati case (1973)
B) ಇಂದಿರಾ ಸಾಹ್ನಿ ವರ್ಸಸ್ ಯೂನಿಯನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (1992) / Indra Sawhney v. Union of India (1992)
C) ಮಿನರ್ವಾ ಮಿಲ್ಸ್ ಪ್ರಕರಣ (1980) / Minerva Mills case (1980)
D) ಮೇನಕಾ ಗಾಂಧಿ ಪ್ರಕರಣ (1978) / Maneka Gandhi case (1978)

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): 1992ರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಇಂದಿರಾ ಸಾಹ್ನಿ (ಮಂಡಲ್ ಕೇಸ್) ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಅಸಾಧಾರಣ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಮೀಸಲಾತಿಯು ಶೇ 50ರ ಮಿತಿಯನ್ನು ಮೀರಬಾರದು ಎಂದು ತೀರ್ಪು ನೀಡಿತು.

ಪ್ರಶ್ನೆ 3: ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಎಸ್‌ಸಿ ಮತ್ತು ಎಸ್‌ಟಿ ಸಮುದಾಯಗಳ ಮೀಸಲಾತಿ ಹೆಚ್ಚಳದ ಕುರಿತು ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿ ವರದಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಆಯೋಗದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಯಾರು? / Who headed the commission that recommended increasing SC/ST reservation in Karnataka?

A) ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಎಚ್.ಎನ್. ನಾಗಮೋಹನ್ ದಾಸ್ / Justice H.N. Nagamohan Das
B) ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಎ.ಜೆ. ಸದಾಶಿವ / Justice A.J. Sadashiva
C) ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಶಿವರಾಜ್ ಪಾಟೀಲ್ / Justice Shivaraj Patil
D) ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಎಂ. ರಾಮ ಜೋಯಿಸ್ / Justice M. Rama Jois

ಉತ್ತರ: A / Answer: A

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಎಸ್‌ಸಿ ಕೋಟಾವನ್ನು 15% ರಿಂದ 17% ಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಎಸ್‌ಟಿ ಕೋಟಾವನ್ನು 3% ರಿಂದ 7% ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಎಚ್.ಎನ್. ನಾಗಮೋಹನ್ ದಾಸ್ ಸಮಿತಿ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿತ್ತು.

ಪ್ರಶ್ನೆ 4: ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾತಿ ಕಲ್ಪಿಸಲು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡುವ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ವಿಧಿ ಯಾವುದು? / Which Constitutional Article empowers the State to make provision for reservation in public employment for backward classes?

A) ವಿಧಿ 14 / Article 14
B) ವಿಧಿ 16(4) / Article 16(4)
C) ವಿಧಿ 19(1) / Article 19(1)
D) ವಿಧಿ 21 / Article 21

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 16(4) ರ ಪ್ರಕಾರ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹುದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಪಕ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಹೊಂದಿಲ್ಲದ ಹಿಂದುಳಿದ ನಾಗರಿಕರ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ನೇಮಕಾತಿಯಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾತಿ ನೀಡಲು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಅಧಿಕಾರವಿದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 5: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ (EWS) ಶೇ 10ರಷ್ಟು ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಯಾವ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಮೂಲಕ ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು? / Through which Constitutional Amendment was 10% EWS quota introduced in India?

A) 101ನೇ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆ / 101st Constitutional Amendment Act
B) 102ನೇ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆ / 102nd Constitutional Amendment Act
C) 103ನೇ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆ / 103rd Constitutional Amendment Act
D) 104ನೇ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆ / 104th Constitutional Amendment Act

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): 2019ರ 103ನೇ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆಯು ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 15(6) ಮತ್ತು 16(6) ಅನ್ನು ಸೇರಿಸಿ EWS ವರ್ಗಕ್ಕೆ 10% ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು.

ಪ್ರಶ್ನೆ 6: ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯದ ಶೇ 69ರಷ್ಟು ಮೀಸಲಾತಿ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಪರಿಶೀಲನೆಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲು ಸಂವಿಧಾನದ ಯಾವ ಅನುಸೂಚಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ? / Under which Schedule of the Constitution is Tamil Nadu’s 69% reservation Act placed?

A) 7ನೇ ಅನುಸೂಚಿ / 7th Schedule
B) 8ನೇ ಅನುಸೂಚಿ / 8th Schedule
C) 9ನೇ ಅನುಸೂಚಿ / 9th Schedule
D) 10ನೇ ಅನುಸೂಚಿ / 10th Schedule

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳ ಕಾಯ್ದೆ 1993 ಅನ್ನು 76ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಮೂಲಕ 9ನೇ ಅನುಸೂಚಿಯಲ್ಲಿ (Ninth Schedule) ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.

ಪ್ರಶ್ನೆ 7: ಕೆಳಗಿನ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ: 1. ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 14 ಕಾನೂನಿನ ಮುಂದೆ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಖಾತರಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ. 2. ವರ್ಗೀಕರಣವು ಸಮಂಜಸವಾದ ಮಾನದಂಡವನ್ನು ಆಧರಿಸಿರಬೇಕು (Reasonable Classification). / Consider the statements: 1. Article 14 guarantees equality before law. 2. State classification must be founded on an intelligible differentia. Which is correct?

A) 1 ಮಾತ್ರ ಸರಿ / 1 only
B) 2 ಮಾತ್ರ ಸರಿ / 2 only
C) 1 ಮತ್ತು 2 ಎರಡೂ ಸರಿ / Both 1 and 2
D) ಎರಡೂ ತಪ್ಪು / Neither 1 nor 2

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 14 ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಮಾನತೆ ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಮಂಜಸ ವರ್ಗೀಕರಣಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ಮೀಸಲಾತಿ ಹೆಚ್ಚಳವು ವಿಧಿ 14ರ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 8: ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಖ್ಯ ಕಾನೂನು ಸಲಹೆಗಾರರಾಗಿರುವ ಅಡ್ವೊಕೇಟ್ ಜನರಲ್ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಸಂವಿಧಾನದ ಯಾವ ವಿಧಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸೃಜಿಸಲಾಗಿದೆ? / Under which Constitutional Article is the Advocate General of a State appointed?

A) ವಿಧಿ 76 / Article 76
B) ವಿಧಿ 165 / Article 165
C) ವಿಧಿ 148 / Article 148
D) ವಿಧಿ 324 / Article 324

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 165 ರ ಪ್ರಕಾರ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾಗಲು ಅರ್ಹತೆ ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ರಾಜ್ಯದ ಅಡ್ವೊಕೇಟ್ ಜನರಲ್ ಆಗಿ ನೇಮಕ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 9: ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳ (SC) ಒಳಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ವರ್ಗೀಕರಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ ರಾಜ್ಯ ಶಾಸಕಾಂಗಗಳಿಗೆ ಇದೆ ಎಂದು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಯಾವ ವರ್ಷದ ಮಹತ್ವದ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಿತು? / In which year did the Supreme Court uphold the power of States to sub-classify Scheduled Castes?

A) 2020
B) 2022
C) 2024
D) 2018

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಆಗಸ್ಟ್ 2024 ರಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ 7 ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಪೀಠವು ರಾಜ್ಯಗಳು ಎಸ್‌ಸಿ ಪಟ್ಟಿಯೊಳಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಹಿಂದುಳಿದ ಉಪಜಾತಿಗಳಿಗೆ ಒಳಮೀಸಲಾತಿ ಕಲ್ಪಿಸಬಹುದು ಎಂದು ತೀರ್ಪು ನೀಡಿತು.

ಪ್ರಶ್ನೆ 10: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳ ಆಯೋಗಕ್ಕೆ (NCBC) ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ನೀಡಿದ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಯಾವುದು? / Which Constitutional Amendment granted constitutional status to NCBC?

A) 100ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ / 100th Amendment
B) 102ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ / 102nd Amendment
C) 104ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ / 104th Amendment
D) 105ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ / 105th Amendment

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): 2018ರ 102ನೇ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಮೂಲಕ ಸಂವಿಧಾನಕ್ಕೆ ವಿಧಿ 338B ಅನ್ನು ಸೇರಿಸಿ NCBC ಗೆ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನ ನೀಡಲಾಯಿತು.