ಇಸ್ರೋದಿಂದ ಎನ್‌ವಿಎಸ್-03 ಉಪಗ್ರಹ ಯಶಸ್ವಿ ಉಡ್ಡಯನ: ನಾವಿಕ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಪುನರಾರಂಭ | ISRO Launches NVS-03 Satellite Reactivating NavIC

1. ಪೂರ್ಣ ವಿಷಯದ ಸಾರಾಂಶ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷಾ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ (Comprehensive Summary & Exam Analysis):

ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಚಲಿತ ಘಟನೆಗಳು (Core Current Affairs Summary):

• ಭಾರತೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ (ಇಸ್ರೋ) ನಿರ್ಮಿತ ಎನ್‌ವಿಎಸ್-03 (NVS-03) ಉಪಗ್ರಹವನ್ನು ಶ್ರೀಹರಿಕೋಟಾದ ಸತೀಶ್ ಧವನ್ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಜಿಎಸ್‌ಎಲ್‌ವಿ (GSLV) ರಾಕೆಟ್ ಮೂಲಕ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನಿರ್ದೇಶಿತ ಕಕ್ಷೆಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. / The Indian Space Research Organisation (ISRO) successfully launched the NVS-03 satellite into its designated orbit using a GSLV rocket from Sriharikota.
• ಈ ಉಡ್ಡಯನದೊಂದಿಗೆ ಅಮೆರಿಕದ ಜಿಪಿಎಸ್ (GPS) ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಸ್ವದೇಶಿಯಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿರುವ ನಾವಿಕ್ (NavIC - Navigation with Indian Constellation) ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪಥದರ್ಶಕ ಉಪಗ್ರಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಪುನಃ ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯಗೊಂಡಿದೆ. / With this successful launch, India’s indigenous regional navigation satellite system NavIC, akin to the US GPS, has resumed operational capabilities.
• ಕಳೆದ ವರ್ಷ ಉಡ್ಡಯನ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದ ಎನ್‌ವಿಎಸ್-02 ಉಪಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ದೋಷಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಯ ಉಂಟಾಗಿತ್ತು. / The mission restores continuity after technical snags affected the previously launched NVS-02 satellite.
• ನಾವಿಕ್ ಸಮೂಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಕನಿಷ್ಠ 4 ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಸಕ್ರಿಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ನಿಖರ ಸ್ಥಾನಿಕ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡಲು ಶಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ; ಒಟ್ಟು 7 ಉಪಗ್ರಹಗಳು ಕಕ್ಷೆ ತಲುಪಿದ ಬಳಿಕವಷ್ಟೇ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನಾಗರಿಕ ಬಳಕೆಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಲಿದೆ. / The NavIC constellation requires a minimum of 4 satellites to function, while civil operational availability will expand fully once all 7 satellites are deployed.
• ಈ ಉಪಗ್ರಹವು ಭಾರತದ ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಆಚೆಗೆ ಸುಮಾರು 1,500 ಕಿ.ಮೀ ವರೆಗೆ ನಿಖರ ಸಂಚರಣೆ ಮತ್ತು ಪಥದರ್ಶನ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ. / The navigational footprint covers mainland India and an extended coverage area up to 1,500 km beyond its territorial boundaries.
• ಉಪಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಅತಿ ನಿಖರ ಕಾಲಮಾಪನಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ವದೇಶಿ ಹಾಗೂ ವಿದೇಶಿ ನಿರ್ಮಿತ ಸುಧಾರಿತ ಪರಮಾಣು ಗಡಿಯಾರಗಳನ್ನು (Atomic Clocks - Rubidium Standard) ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. / High-precision timekeeping is ensured by integrating indigenous and imported space-grade Atomic Clocks.

ಸ್ಥಿರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನದ ಜೋಡಣೆ (Static GS Linkage):

• IRNSS / NavIC ಪರಿಕಲ್ಪನೆ: ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಉಪಗ್ರಹ ಪಥದರ್ಶನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು (IRNSS) ಭೂಸ್ಥಿರ (GEO) ಮತ್ತು ಭೂಸಮಕಾಲಿಕ (GSO) ಕಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಉಪಗ್ರಹ ಜಾಲವಾಗಿದೆ. / IRNSS/NavIC comprises space vehicles positioned in Geostationary (GEO) and Geosynchronous (GSO) orbits.
• ಸೇವಾ ವಿಭಾಗಗಳು: ನಾವಿಕ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಎಲ್ಲಾ ನಾಗರಿಕ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಪೊಸಿಷನಿಂಗ್ ಸರ್ವಿಸ್ (SPS) ಮತ್ತು ಸೇನಾ/ಭದ್ರತಾ ದಳಗಳಿಗೆ ನಿರ್ಬಂಧಿತ ಗೌಪ್ಯ ಸಂಕೇತ ಸೇವೆ (Restricted Service - RS) ನೀಡುತ್ತದೆ. / NavIC offers Standard Positioning Service (SPS) for civilian applications and encrypted Restricted Service (RS) for defense forces.
• ಜಾಗತಿಕ ಪಥದರ್ಶನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು: ಯುಎಸ್‌ನ GPS, ರಷ್ಯಾದ GLONASS, ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದ Galileo, ಚೀನಾದ BeiDou ಮತ್ತು ಜಪಾನ್‌ನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾದ QZSS ನೊಂದಿಗೆ ನಾವಿಕ್ ಹೋಲಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. / NavIC aligns with global constellations like US GPS, Russian GLONASS, EU Galileo, China BeiDou, and Japan’s QZSS.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು (High-Yield Exam Highlights):

• ಸಂಸ್ಥೆ & ಕೇಂದ್ರ: ಇಸ್ರೋ (ISRO) ಕೇಂದ್ರ ಕಚೇರಿ - ಬೆಂಗಳೂರು; ಉಡ್ಡಯನ ಕೇಂದ್ರ - ಸತೀಶ್ ಧವನ್ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕೇಂದ್ರ (SDSC-SHAR), ಶ್ರೀಹರಿಕೋಟಾ, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ.
• ಉಡಾವಣಾ ವಾಹನ: ಜಿಎಸ್‌ಎಲ್‌ವಿ (Geosynchronous Satellite Launch Vehicle) - ಮೂರು ಹಂತದ ಉಡಾವಣಾ ನೌಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಮೂರನೇ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಸ್ವದೇಶಿ ಕ್ರಯೋಜೆನಿಕ್ ಎಂಜಿನ್ (CE-7.5 / CE-20) ಬಳಸುತ್ತದೆ.
• ತಾಂತ್ರಿಕ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ: ಎನ್‌ವಿಎಸ್ ಸರಣಿಯು ಎಲ್-1 (L1), ಎಲ್-5 (L5) ಮತ್ತು ಎಸ್ (S) ಬ್ಯಾಂಡ್ ತರಂಗಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಗ್ನಲ್ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

---

2. ಈ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬಹುಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQs):

ಪ್ರಶ್ನೆ 1: ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಜಿಎಸ್‌ಎಲ್‌ವಿ ರಾಕೆಟ್ ಮೂಲಕ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಉಡ್ಡಯನ ಮಾಡಲಾದ ಇಸ್ರೋದ ಯಾವ ಉಪಗ್ರಹವು ‘ನಾವಿಕ್’ ಪಥದರ್ಶಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪುನರಾರಂಭಿಸಿದೆ? / Which satellite launched by ISRO via GSLV successfully reactivated India’s indigenous NavIC navigation system?

A) ಎನ್‌ವಿಎಸ್-01 / NVS-01
B) ಎನ್‌ವಿಎಸ್-03 / NVS-03
C) ಕಾರ್ಟೊಸ್ಯಾಟ್-3 / Cartosat-3
D) ಜಿಸ್ಯಾಟ್-24 / GSAT-24

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಶ್ರೀಹರಿಕೋಟಾದಿಂದ ಜಿಎಸ್‌ಎಲ್‌ವಿ ಮೂಲಕ ಎನ್‌ವಿಎಸ್-03 (NVS-03) ಉಪಗ್ರಹವನ್ನು ಉಡ್ಡಯನ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಇಸ್ರೋ ನಾವಿಕ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪುನರ್ ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದೆ.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 2: ಭಾರತದ ‘ನಾವಿಕ್’ (NavIC) ಉಪಗ್ರಹ ಸಮೂಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕಾರ್ಯವ್ಯಾಪ್ತಿ (Coverage Area) ಭಾರತದ ಗಡಿಗಳಿಂದ ಎಷ್ಟು ದೂರದವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ? / What is the primary operational coverage distance of India’s NavIC system beyond its national borders?

A) 1,000 ಕಿ.ಮೀ / 1,000 km
B) 1,500 ಕಿ.ಮೀ / 1,500 km
C) 2,500 ಕಿ.ಮೀ / 2,500 km
D) 5,000 ಕಿ.ಮೀ / 5,000 km

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ನಾವಿಕ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗ ಮತ್ತು ಗಡಿಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಸುಮಾರು 1,500 ಕಿ.ಮೀ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನಿಕ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 3: ನಾವಿಕ್ (NavIC) ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕೆಳಗಿನ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ:
1. ನಾವಿಕ್ ಕನಿಷ್ಠ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಕನಿಷ್ಠ 4 ಉಪಗ್ರಹಗಳ ನೆರವು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.
2. ಉಪಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ನಿಖರ ಸಮಯ ಸಂಕೇತಗಳಿಗಾಗಿ ರುಬಿಡಿಯಮ್ ಪರಮಾಣು ಗಡಿಯಾರಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಮೇಲಿನ ಹೇಳಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಸರಿಯಾಗಿದೆ? / Consider the statements regarding NavIC: 1. It requires a minimum of 4 satellites for operational positioning. 2. It utilizes Rubidium atomic clocks for precise timing. Which is correct?

A) 1 ಮಾತ್ರ / 1 only
B) 2 ಮಾತ್ರ / 2 only
C) 1 ಮತ್ತು 2 ಎರಡೂ / Both 1 and 2
D) ಯಾವುದೂ ಅಲ್ಲ / Neither 1 nor 2

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ತ್ರಿದಿಗ್ಭ್ರಮೆ (Trilateration) ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಕನಿಷ್ಠ 4 ಉಪಗ್ರಹಗಳು ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿದ್ದು, ನಿಖರ ಕಾಲಮಾಪನಕ್ಕಾಗಿ ಅಣು ಗಡಿಯಾರಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 4: ನಾವಿಕ್ (IRNSS) ಯೋಜನೆಯ ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದ ನಾಗರಿಕ ಬಳಕೆಗೆ ಒಟ್ಟು ಎಷ್ಟು ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಸಮೂಹ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳಬೇಕು? / How many satellites constitute the complete baseline constellation for full civil deployment of NavIC?

A) 4 ಉಪಗ್ರಹಗಳು / 4 satellites
B) 5 ಉಪಗ್ರಹಗಳು / 5 satellites
C) 7 ಉಪಗ್ರಹಗಳು / 7 satellites
D) 12 ಉಪಗ್ರಹಗಳು / 12 satellites

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ನಾವಿಕ್ ಮೂಲ ಸಮೂಹವು 7 ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ (3 ಭೂಸ್ಥಿರ - GEO ಮತ್ತು 4 ಭೂಸಮಕಾಲಿಕ - GSO).

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 5: ಕೆಳಗಿನ ಯಾವ ಜಾಗತಿಕ ಸಂಚರಣೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ರಷ್ಯಾ ದೇಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ? / Which global navigation satellite system belongs to Russia?

A) ಗೆಲಿಲಿಯೋ / Galileo
B) ಬೈಡೂ / BeiDou
C) ಗ್ಲೋನಾಸ್ / GLONASS
D) ಕ್ಯುಜೆಡ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್ / QZSS

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): GLONASS ರಷ್ಯಾದ ಜಾಗತಿಕ ಸಂಚರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ; ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದ್ದು ಮತ್ತು ಬೈಡೂ ಚೀನಾದ್ದಾಗಿದೆ.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 6: ಇಸ್ರೋದ ಜಿಎಸ್‌ಎಲ್‌ವಿ (GSLV) ರಾಕೆಟ್‌ನ ಮೂರನೇ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಇಂಧನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಯಾವುದು? / What propulsion technology is employed in the third stage of ISRO’s GSLV rocket?

A) ಘನ ಪ್ರೊಪೆಲ್ಲಂಟ್ / Solid propellant
B) ಅರೆ-ಕ್ರಯೋಜೆನಿಕ್ ಇಂಜಿನ್ / Semi-cryogenic engine
C) ಕ್ರಯೋಜೆನಿಕ್ ಇಂಜಿನ್ (ದ್ರವ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಮತ್ತು ದ್ರವ ಆಮ್ಲಜನಕ) / Cryogenic Upper Stage (LH2 + LOX)
D) ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರೊಪಲ್ಷನ್ / Electric propulsion

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): GSLV ಮೂರನೇ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಸ್ವದೇಶಿ ಕ್ರಯೋಜೆನಿಕ್ ಹಂತ (CUS) ದ್ರವ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಮತ್ತು ದ್ರವ ಆಮ್ಲಜನಕವನ್ನು ಇಂಧನವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತದೆ.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 7: ನಾವಿಕ್ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಒದಗಿಸುವ ಮುಕ್ತ ಸಿಗ್ನಲ್ ಸೇವೆಯನ್ನು ಏನೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ? / What is the civilian open signal service provided by NavIC called?

A) ರೆಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟೆಡ್ ಸರ್ವಿಸ್ (RS) / Restricted Service
B) ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಪೊಸಿಷನಿಂಗ್ ಸರ್ವಿಸ್ (SPS) / Standard Positioning Service
C) ಗ್ಲೋಬಲ್ ಸಿವಿಲ್ ಸಿಗ್ನಲ್ (GCS) / Global Civil Signal
D) ಓಪನ್ ಟ್ರ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಸರ್ವಿಸ್ (OTS) / Open Tracking Service

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ನಾವಿಕ್ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿ Standard Positioning Service (SPS) ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭದ್ರತಾ ಪಡೆಗಳಿಗೆ ಎನ್‌ಕ್ರಿಪ್ಟ್ ಆದ Restricted Service (RS) ನೀಡುತ್ತದೆ.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 8: ಭಾರತೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ (ಇಸ್ರೋ) ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ವರ್ಷ ಯಾವುದು? / In which year was the Indian Space Research Organisation (ISRO) founded?

A) 1958
B) 1969
C) 1972
D) 1975

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಇಸ್ರೋವನ್ನು 1969ರ ಆಗಸ್ಟ್ 15 ರಂದು ಡಾ. ವಿಕ್ರಮ್ ಸಾರಾಭಾಯಿ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 9: ನಾವಿಕ್ ಉಪಗ್ರಹಗಳು ಯಾವ ಕಕ್ಷಾ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ? / In which types of orbital configurations are NavIC satellites positioned?

A) ಕೇವಲ ಧ್ರುವೀಯ ಕಕ್ಷೆ (Polar Orbit)
B) ಕೇವಲ ಕೆಳ ಭೂ ಕಕ್ಷೆ (LEO)
C) ಭೂಸ್ಥಿರ (GEO) ಮತ್ತು ಭೂಸಮಕಾಲಿಕ (GSO) ಕಕ್ಷೆಗಳು / Geostationary and Geosynchronous orbits
D) ಸೂರ್ಯ ಸಮಕಾಲಿಕ ಕಕ್ಷೆ (SSO) / Sun-synchronous orbit

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ನಾವಿಕ್ ಸಮೂಹವು ಜಿಯೋಸ್ಟೇಷನರಿ (GEO) ಮತ್ತು ಜಿಯೋಸಿಂಕ್ರೋನಸ್ (GSO) ಕಕ್ಷೆಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 10: ಸತೀಶ್ ಧವನ್ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕೇಂದ್ರ (SDSC-SHAR) ಭಾರತದ ಯಾವ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದೆ? / In which Indian state is the Satish Dhawan Space Centre (SDSC-SHAR) located?

A) ತಮಿಳುನಾಡು / Tamil Nadu
B) ಕೇರಳ / Kerala
C) ಒಡಿಶಾ / Odisha
D) ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ / Andhra Pradesh

ಉತ್ತರ: D / Answer: D

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಶ್ರೀಹರಿಕೋಟಾ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಸತೀಶ್ ಧವನ್ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕೇಂದ್ರವು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ತಿರುಪತಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ.

---