ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಸುಧಾರಣೆಗಳು, ಸಿಇಸಿ ನೇಮಕಾತಿ ಕಾಯ್ದೆ 2023 ಮತ್ತು ಎಸ್‌ಐಆರ್ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿ ವಿವಾದ | Election Commission Reforms, CEC Appointment Act 2023 & SIR Electoral Rolls

1. ಪೂರ್ಣ ವಿಷಯದ ಸಾರಾಂಶ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷಾ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ (Comprehensive Summary & Exam Analysis):

ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಚಲಿತ ಘಟನೆಗಳು (Core Current Affairs Summary):

• ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತ (CEC) ಜ್ಞಾನೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರ ರಾಜೀನಾಮೆಗೆ ಆಗ್ರಹಿಸಿ ನವದೆಹಲಿಯ ಜಂತರ್ ಮಂತರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ಸಿಜೆಪಿ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಬೃಹತ್ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಸಿದ್ದು, ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯ ಕುರಿತು ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ ಚರ್ಚೆ ಭುಗಿಲೆದ್ದಿದೆ. / Demonstrations in New Delhi demanding the resignation of Chief Election Commissioner Gyanesh Kumar sparked debate over the constitutional independence of the Election Commission of India.
• ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯ ವಿಶೇಷ ಸಮಗ್ರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ (Special Integrated Revision - SIR) ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಡಿ ಅರ್ಹ ಮತದಾರರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಾಗಿ ಕೈಬಿಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಕರ್ನಾಟಕ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಡಿ.ಕೆ. ಶಿವಕುಮಾರ್ ಮತ್ತು ಎಐಸಿಸಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಖರ್ಗೆ ಆರೋಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. / Karnataka Chief Minister D.K. Shivakumar and AICC President Mallikarjun Kharge alleged arbitrary disenfranchisement under the Special Integrated Revision (SIR) drive.
• ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯ ಆಕ್ಷೇಪಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅರ್ಜಿ ನಮೂನೆ-7 (Form-7) ಸಲ್ಲಿಸುವ ರಾಜಕೀಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರ ವಿರುದ್ಧ ಎಫ್‌ಐಆರ್ ದಾಖಲಿಸುವ ವಿಚಾರವು ರಾಜಕೀಯ ಸಂಘರ್ಷಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದು, ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಆದೇಶಗಳ ಉಲ್ಲೇಖದೊಂದಿಗೆ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಸಿವೆ. / Disputes erupted in Karnataka over the registration of police FIRs against party cadres submitting Form-7 objections for voter deletion, inviting High Court scrutiny.
• ಶಾಶ್ವತ ನಿವಾಸ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳನ್ನು (PRC) ತಹಶೀಲ್ದಾರ್ ಬದಲಿಗೆ ಪಂಚಾಯಿತಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು (PDO) ಮತ್ತು ನಗರಸಭೆ ಆಯುಕ್ತರು ವಿತರಿಸಲು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿರುವುದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾಧಿಕಾರಿಗೆ (CEO) ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದೆ. / Opposition parties submitted representations to the Chief Electoral Officer against rules permitting PDOs and municipal commissioners to issue Permanent Residence Certificates (PRC) for voter roll additions.
• ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು 2023 ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ತಂದ ನೂತನ ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರು ಮತ್ತು ಇತರ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರ (ನೇಮಕಾತಿ, ಸೇವಾ ಷರತ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ) ಕಾಯ್ದೆ, 2023 ರ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸಿಂಧುತ್ವ ಹಾಗೂ ಆಯುಕ್ತರಿಗೆ ಒದಗಿಸಲಾದ ಕಾನೂನು ರಕ್ಷಣೆಗಳ ಕುರಿತು ಸಂಸದೀಯ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಆಕ್ಷೇಪಗಳು ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿವೆ. / The statutory framework enacted under the Chief Election Commissioner and Other Election Commissioners Act, 2023, and the legal protections afforded to commission members face renewed scrutiny.

ಸ್ಥಿರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನದ ಜೋಡಣೆ (Static GS Linkage):

• ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 324 (Constitutional Article 324): ಭಾರತ ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 324 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಸತ್ತು, ರಾಜ್ಯ ಶಾಸನಸಭೆಗಳು, ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಮತ್ತು ಉಪರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಹುದ್ದೆಗಳ ಚುನಾವಣೆಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ, ನಿರ್ದೇಶನ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರ ‘ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗಕ್ಕೆ’ (ECI) ವಹಿಸಲಾಗಿದೆ. / Under Article 324, the superintendence, direction, and control of elections to Parliament, State Legislatures, and the offices of the President and Vice-President are vested in the Election Commission of India.
• ಅನೂಪ್ ಬರನ್‌ವಾಲ್ ತೀರ್ಪು ಮತ್ತು 2023ರ ಕಾಯ್ದೆ (Anoop Baranwal Case & 2023 Act): 2023ರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅನೂಪ್ ಬರನ್‌ವಾಲ್ ವರ್ಸಸ್ ಯೂನಿಯನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಸಂವಿಧಾನ ಪೀಠವು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ, ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು (CJI) ಒಳಗೊಂಡ ಸಮಿತಿಯು ಆಯುಕ್ತರನ್ನು ನೇಮಿಸಬೇಕೆಂದು ಆದೇಶಿಸಿತು. ಆದರೆ ಸಂಸತ್ತು ಜಾರಿಗೆ ತಂದ 2023ರ ಕಾಯ್ದೆಯಲ್ಲಿ CJI ಅವರನ್ನು ಹೊರಗಿಟ್ಟು, ಪ್ರಧಾನಿ ನೇತೃತ್ವದ ಮೂವರು ಸದಸ್ಯರ ಸಮಿತಿಗೆ (ಪ್ರಧಾನಿ, ಲೋಕಸಭೆಯ ವಿಪಕ್ಷ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡುವ ಒಬ್ಬ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಸಚಿವ) ಅಧಿಕಾರ ನೀಡಲಾಯಿತು. / In Anoop Baranwal (2023), the Supreme Court mandated a collegium including the CJI. However, Parliament subsequently enacted the CEC and Other ECs Act, 2023, replacing the CJI with a nominated Union Cabinet Minister alongside the PM and the Leader of Opposition.
• ಪದಚ್ಯುತಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ (Removal Mechanism - Article 324(5)): ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರನ್ನು (CEC) ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ (ಸಾಬೀತಾದ ದುರ್ನಡತೆ ಅಥವಾ ಅಸಮರ್ಥತೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸಂಸತ್ತಿನ ಉಭಯ ಸದನಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಬಹುಮತದಿಂದ) ಮಾತ್ರ ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಇತರ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರನ್ನು CEC ಶಿಫಾರಸಿನ ಮೇರೆಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು ವಜಾಗೊಳಿಸಬಹುದು. / Under Article 324(5), the CEC can be removed only like a Supreme Court Judge (proved misbehavior or incapacity via special majority in Parliament), whereas other Election Commissioners can be removed on the recommendation of the CEC.
• ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿ ಕಾಯ್ದೆ ಮತ್ತು ಮತದಾರರ ನಮೂನೆಗಳು (RPA 1950 & Registration Rules 1960): 1950ರ ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿ ಕಾಯ್ದೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಮೂನೆ-6 (Form 6): ಹೊಸ ಮತದಾರರ ಹೆಸರು ಸೇರ್ಪಡೆ; ನಮೂನೆ-7 (Form 7): ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಹೆಸರು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಅಥವಾ ಆಕ್ಷೇಪಣೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು; ನಮೂನೆ-8 (Form 8): ವಿಳಾಸ ಬದಲಾವಣೆ ಹಾಗೂ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳಿಗೆ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. / Under the Representation of the People Act, 1950 and the Registration of Electors Rules, 1960, Form 6 serves new voter enrollment, Form 7 handles objections and deletions, and Form 8 handles corrections.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು (High-Yield Exam Highlights):

• ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಸ್ಥಾಪನೆ: ಜನವರಿ 25, 1950 (ಈ ದಿನವನ್ನು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ‘ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತದಾರರ ದಿನ’ ಎಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ). / ECI Establishment: January 25, 1950 (celebrated annually as National Voters’ Day).
• ಬಹು-ಸದಸ್ಯ ಆಯೋಗದ ಇತಿಹಾಸ: 1989 ರವರೆಗೆ ಏಕ-ಸದಸ್ಯ ಆಯೋಗವಾಗಿದ್ದು, 1993 ರ ನಂತರ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ 1 CEC + 2 EC ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ತ್ರಿಸದಸ್ಯ ಆಯೋಗವಾಯಿತು. / Multimember Body: Transitioned permanently into a 3-member commission (1 CEC + 2 ECs) in 1993.
• ಆಯುಕ್ತರ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ: 6 ವರ್ಷಗಳು ಅಥವಾ 65 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸು (ಯಾವುದು ಮೊದಲೋ ಅದು). / Tenure: 6 years or until reaching 65 years of age.
• ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 329: ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪಕ್ಕೆ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತಡೆ (Bar to interference by courts in electoral matters). / Article 329: Bars courts from questioning election laws or delimitation orders once notification is issued.

---

2. ಈ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬಹುಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQs):

ಪ್ರಶ್ನೆ 1: ಸಂಸತ್ತು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ ‘ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರು ಮತ್ತು ಇತರ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರ ಕಾಯ್ದೆ, 2023’ ರ ಪ್ರಕಾರ, ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರ ನೇಮಕಾತಿಗೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುವ ಮೂವರು ಸದಸ್ಯರ ಆಯ್ಕೆ ಸಮಿತಿಯಲ್ಲಿ (Selection Committee) ಯಾರು ಇರುತ್ತಾರೆ? / As per the Chief Election Commissioner and Other Election Commissioners Act, 2023, who constitutes the three-member Selection Committee?

A) ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಮತ್ತು ಲೋಕಸಭಾ ಸ್ಪೀಕರ್ / PM, CJI, and Lok Sabha Speaker
B) ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ, ಕೇಂದ್ರ ಗೃಹ ಸಚಿವರು ಮತ್ತು ಲೋಕಸಭಾ ಸ್ಪೀಕರ್ / PM, Union Home Minister, and Lok Sabha Speaker
C) ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ, ಲೋಕಸಭೆಯ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡುವ ಒಬ್ಬ ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವ / PM, Leader of Opposition in Lok Sabha, and a Union Cabinet Minister nominated by the PM
D) ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ, ಉಪರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ / President, Vice-President, and Prime Minister

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): 2023ರ ನೂತನ ಕಾಯ್ದೆಯ ಅನ್ವಯ ಆಯ್ಕೆ ಸಮಿತಿಯು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ (ಅಧ್ಯಕ್ಷರು), ಲೋಕಸಭೆಯ ವಿಪಕ್ಷ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡುವ ಕೇಂದ್ರ ಸಂಪುಟ ಸಚಿವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. / The 2023 Act established a panel comprising the Prime Minister, Leader of the Opposition in Lok Sabha, and a nominated Union Cabinet Minister.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 2: ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 324(5) ರ ಅನ್ವಯ ‘ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರನ್ನು’ (CEC) ತಮ್ಮ ಹುದ್ದೆಯಿಂದ ವಜಾಗೊಳಿಸುವ ಅಧಿಕೃತ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ವಿಧಾನ ಯಾವುದು? / Under Article 324(5) of the Constitution, what is the procedure to remove the Chief Election Commissioner (CEC) from office?

A) ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯವರ ಲಿಖಿತ ಶಿಫಾರಸಿನ ಮೇರೆಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳ ನೇರ ಆದೇಶದಿಂದ / Presidential order upon the written advice of the Prime Minister
B) ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ ಸಂಸತ್ತಿನ ಉಭಯ ಸದನಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಬಹುಮತದ ಮೂಲಕ / In like manner and on like grounds as a Judge of the Supreme Court via special majority in Parliament
C) ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳ ನೇತೃತ್ವದ ಸಮಿತಿಯ ವರದಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ / Based on an inquiry report submitted by the Chief Justice of India
D) ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಸರಳ ಬಹುಮತದ ನಿರ್ಣಯ ಅಂಗೀಕರಿಸುವ ಮೂಲಕ / By passing a simple majority resolution in the Lok Sabha

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 324(5) ರ ಪ್ರಕಾರ ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರನ್ನು ಕೇವಲ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸುವ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಆಧಾರಗಳ ಮೇಲೆಯೇ (ವಿಶೇಷ ಬಹುಮತ) ಸಂಸತ್ತಿನ ಮೂಲಕ ತೆಗೆದುಹಾಕಬಹುದು. / The CEC can only be removed in like manner and on like grounds as a Supreme Court Judge under Article 324(5).

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 3: ಮತದಾರರ ನೋಂದಣಿ ನಿಯಮಗಳು, 1960 ರ ಪ್ರಕಾರ, ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಹೆಸರು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು (Deletion) ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಹೆಸರಿನ ಸೇರ್ಪಡೆಗೆ ಆಕ್ಷೇಪಣೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಬಳಸುವ ಅಧಿಕೃತ ನಮೂನೆ ಯಾವುದು? / Under the Registration of Electors Rules, 1960, which statutory application form is utilized for objecting to inclusion or seeking deletion of a name from electoral rolls?

A) ಅರ್ಜಿ ನಮೂನೆ-7 (Form 7)
B) ಅರ್ಜಿ ನಮೂನೆ-6 (Form 6)
C) ಅರ್ಜಿ ನಮೂನೆ-8 (Form 8)
D) ಅರ್ಜಿ ನಮೂನೆ-6A (Form 6A)

ಉತ್ತರ: A / Answer: A

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಸರು ಅಳಿಸಲು ಅಥವಾ ಆಕ್ಷೇಪಣೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ನಮೂನೆ-7 (Form 7) ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಮೂನೆ-6 ಹೊಸ ನೋಂದಣಿಗೆ ಮತ್ತು ನಮೂನೆ-8 ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳಿಗೆ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. / Form 7 is used for lodging objections to an inclusion or seeking deletion of a name from the electoral roll.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 4: ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ಯಾವ ವಿಧಿಯು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಂಸತ್ತು, ರಾಜ್ಯ ಶಾಸನಸಭೆಗಳು, ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಮತ್ತು ಉಪರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವ ‘ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ, ನಿರ್ದೇಶನ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ’ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗಕ್ಕೆ ನೀಡಿದೆ? / Which Article of the Indian Constitution vests the ‘superintendence, direction, and control’ of elections in the Election Commission of India?

A) ವಿಧಿ 320 / Article 320
B) ವಿಧಿ 326 / Article 326
C) ವಿಧಿ 330 / Article 330
D) ವಿಧಿ 324 / Article 324

ಉತ್ತರ: D / Answer: D

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಭಾರತ ಸಂವಿಧಾನದ ಭಾಗ XV ರಲ್ಲಿರುವ ವಿಧಿ 324 ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ರಚನೆ, ಅಧಿಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಧಿ 326 ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ವಯಸ್ಕ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. / Article 324 under Part XV establishes the Election Commission of India and vests it with the superintendence, direction, and control of elections.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 5: 2023ರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ‘ಅನೂಪ್ ಬರನ್‌ವಾಲ್ ವರ್ಸಸ್ ಯೂನಿಯನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ’ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಸಂವಿಧಾನ ಪೀಠವು ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರ ನೇಮಕಾತಿ ಸಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಯಾರನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿತ್ತು? / In the landmark Anoop Baranwal v. Union of India (2023) judgment, which dignitary was directed by the Supreme Court to be included in the selection committee?

A) ಲೋಕಸಭೆಯ ಸ್ಪೀಕರ್ / Speaker of Lok Sabha
B) ರಾಜ್ಯಸಭೆಯ ಉಪಸಭಾಪತಿ / Deputy Chairman of Rajya Sabha
C) ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳು (CJI) / Chief Justice of India
D) ಭಾರತದ ಅಟಾರ್ನಿ ಜನರಲ್ / Attorney General of India

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): 2023ರ ಅನೂಪ್ ಬರನ್‌ವಾಲ್ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಸಂಸತ್ತು ಶಾಸನ ರೂಪಿಸುವವರೆಗೆ ಪ್ರಧಾನಿ, ಲೋಕಸಭೆಯ ವಿಪಕ್ಷ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳು (CJI) ಸಮಿತಿಯಲ್ಲಿರಬೇಕು ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಆದೇಶಿಸಿತ್ತು. / The 5-judge bench ordered that the panel must include the PM, the Leader of Opposition, and the Chief Justice of India until Parliament enacted a law.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 6: ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರು ಮತ್ತು ಇತರ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ ಮತ್ತು ವಯೋಮಿತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಂವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಶಾಸನಬದ್ಧ ನಿಯಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಸರಿಯಾದ ಮಾನದಂಡ ಯಾವುದು? / What is the statutory tenure and retirement age limit prescribed for the CEC and Election Commissioners in India?

A) 6 ವರ್ಷಗಳು ಅಥವಾ 65 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸು (ಯಾವುದು ಮೊದಲೋ ಅದು) / 6 years or 65 years of age, whichever is earlier
B) 5 ವರ್ಷಗಳು ಅಥವಾ 62 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸು (ಯಾವುದು ಮೊದಲೋ ಅದು) / 5 years or 62 years of age, whichever is earlier
C) 6 ವರ್ಷಗಳು ಅಥವಾ 62 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸು (ಯಾವುದು ಮೊದಲೋ ಅದು) / 6 years or 62 years of age, whichever is earlier
D) 5 ವರ್ಷಗಳು ಅಥವಾ 65 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸು (ಯಾವುದು ಮೊದಲೋ ಅದು) / 5 years or 65 years of age, whichever is earlier

ಉತ್ತರ: A / Answer: A

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರು ತಮ್ಮ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು 6 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅಥವಾ ಅವರಿಗೆ 65 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗುವವರೆಗೆ (ಯಾವುದು ಮೊದಲೋ ಅದು) ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. / The tenure prescribed for the Chief Election Commissioner and Election Commissioners is 6 years or up to 65 years of age, whichever is earlier.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 7: ‘ರಾಜ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ’ (State Election Commission) ಮತ್ತು ‘ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ’ (ECI) ಕುರಿತ ಕೆಳಗಿನ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ: / Consider the following statements regarding the State Election Commission and the Election Commission of India:
1. ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಂಚಾಯತ್ ಮತ್ತು ಮುನಿಸಿಪಾಲಿಟಿ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ವಿಧಿ 243K ಮತ್ತು 243ZA ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸುತ್ತದೆ. / Rural and Urban local body elections are conducted by the State Election Commission under Articles 243K and 243ZA.
2. ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ರಾಜ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಮೇಲೆ ನೇರ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. / The Election Commission of India exercises direct administrative hierarchy over State Election Commissions.
ಮೇಲಿನ ಹೇಳಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಸರಿಯಾಗಿದೆ? / Which of the above statements is/are correct?

A) 1 ಮತ್ತು 2 ಎರಡೂ / Both 1 and 2
B) 1 ಮಾತ್ರ / 1 only
C) 2 ಮಾತ್ರ / 2 only
D) ಯಾವುದೂ ಅಲ್ಲ / Neither 1 nor 2

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಹೇಳಿಕೆ 1 ಸರಿಯಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ರಾಜ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಂವಿಧಾನಬದ್ಧ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ (ECI) ಅಧೀನ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ 2 ತಪ್ಪಾಗಿದೆ. / Statement 1 is correct. Statement 2 is incorrect because State Election Commissions are independent constitutional entities and not subordinate to the ECI.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 8: ಚುನಾವಣಾ ಅಧಿಸೂಚನೆ ಹೊರಬಿದ್ದ ನಂತರ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮರುವಿಂಗಡಣೆ ಅಥವಾ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪವನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುವ ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ ಯಾವುದು? / Which Article of the Indian Constitution places a bar on the interference of courts in electoral matters once elections are set in motion?

A) ವಿಧಿ 325 / Article 325
B) ವಿಧಿ 327 / Article 327
C) ವಿಧಿ 328 / Article 328
D) ವಿಧಿ 329 / Article 329

ಉತ್ತರ: D / Answer: D

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಭಾರತ ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 329 ರ ಅನ್ವಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪುನರ್ವಿಂಗಡಣೆ ಕಾನೂನುಗಳು ಅಥವಾ ಚುನಾವಣಾ ನಡಾವಳಿಗಳನ್ನು ಚುನಾವಣಾ ಅರ್ಜಿಗಳ (Election Petition) ಹೊರತಾಗಿ ಸಾಧಾರಣ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲಾಗಿದೆ. / Article 329 debars courts from questioning delimitation laws or electoral proceedings, permitting challenges only via election petitions post-poll.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 9: ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಹೆಸರು ಸೇರಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಶಾಶ್ವತ ನಿವಾಸ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರವನ್ನು (PRC) ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಕಂದಾಯ ಇಲಾಖೆಯ ಯಾವ ಶ್ರೇಣಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ವಿತರಿಸಲು ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ? / Traditionally, which revenue authority is legally competent to issue Permanent Residence Certificates (PRC) for electoral verification?

A) ತಹಶೀಲ್ದಾರ್ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು / Tahsildar and rank officers above
B) ಗ್ರಾಮ ಲೆಕ್ಕಿಗರು (VAO) ಮಾತ್ರ / Village Administrative Officers exclusively
C) ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿ ಸದಸ್ಯರು / Gram Panchayat elected members
D) ಸ್ಥಳೀಯ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣಾಧಿಕಾರಿಗಳು / Station House Officers

ಉತ್ತರ: A / Answer: A

ವಿವರಣೆ (Explanation): ನಿಯಮಾವಳಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ ತಹಶೀಲ್ದಾರ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ ದರ್ಜೆಯ ಕಂದಾಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮಾತ್ರ ಪಿಆರ್‌ಸಿ ವಿತರಿಸಲು ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಪಿಡಿಒಗಳಿಗೆ ವಹಿಸಿರುವುದು ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. / Statutorily, Tahsildars and higher revenue authorities are authorized to issue PRCs; delegating this to local body secretaries has sparked disputes.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 10: 1950ರ ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿ ಕಾಯ್ದೆ (RPA 1950) ಮತ್ತು 1951ರ ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿ ಕಾಯ್ದೆ (RPA 1951) ಗಳ ವಿಷಯವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕೆಳಗಿನ ಯಾವ ಜೋಡಿ ಸರಿಯಾಗಿದೆ? / Which of the following pairs correctly matches the primary subjects of RPA 1950 and RPA 1951?

A) RPA 1950: ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ನೋಂದಣಿ; RPA 1951: ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿ ಸಿದ್ಧತೆ / RPA 1950: Registration of Parties; RPA 1951: Voter list preparation
B) RPA 1950: ಚುನಾವಣಾ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ನಿಯಂತ್ರಣ; RPA 1951: ಕ್ಷೇತ್ರ ಮರುವಿಂಗಡಣೆ / RPA 1950: Electoral offences; RPA 1951: Delimitation
C) RPA 1950: ಸಂಸತ್/ಶಾಸನಸಭೆಗಳ ಸ್ಥಾನ ಹಂಚಿಕೆ ಮತ್ತು ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿ ಸಿದ್ಧತೆ; RPA 1951: ಚುನಾವಣೆಗಳ ನಡಾವಳಿ ಮತ್ತು ಅರ್ಹತೆ/ಅನರ್ಹತೆಗಳು / RPA 1950: Allocation of seats & electoral rolls; RPA 1951: Actual conduct of polls & qualifications/disqualifications
D) RPA 1950: ಇವಿಎಂ ಬಳಕೆ; RPA 1951: ಮತಪತ್ರಗಳ ಬಳಕೆ / RPA 1950: EVM guidelines; RPA 1951: Ballot papers

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): RPA 1950 ಸ್ಥಾನಗಳ ಹಂಚಿಕೆ ಮತ್ತು ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯ ಸಿದ್ಧತೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. RPA 1951 ಚುನಾವಣೆಗಳ ವಾಸ್ತವಿಕ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ಅರ್ಹತೆ ಮತ್ತು ಭ್ರಷ್ಟ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. / RPA 1950 covers seat allocations and electoral rolls, while RPA 1951 governs the actual conduct of elections, member qualifications, and poll offences.