ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳ ಮುಕ್ತ ಸಂವಾದ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಸುಧಾರಣೆ | CJI Student Interaction & Judicial Reforms

1. ಪೂರ್ಣ ವಿಷಯದ ಸಾರಾಂಶ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷಾ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ (Comprehensive Summary & Exam Analysis):

ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಚಲಿತ ಘಟನೆಗಳು (Core Current Affairs Summary):

• ಸಿಜೆಐ ಮುಕ್ತ ಸಂವಾದ: ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳು (CJI) ಕಾನೂನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳೊಂದಿಗೆ ದೇಶದಲ್ಲೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ನೇರ ಮುಕ್ತ ಸಂವಾದ ನಡೆಸಿ ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಸವಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಗಳ ಕುರಿತು ಚರ್ಚಿಸಿದ್ದಾರೆ[cite: 1].
• ಪ್ರಕರಣಗಳ ವಿಳಂಬ ಮತ್ತು ಪಾರದರ್ಶಕತೆ: ಭಾರತದ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಕಿ ಉಳಿದಿರುವ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಶೀಘ್ರ ಇತ್ಯರ್ಥಕ್ಕೆ ಪರ್ಯಾಯ ವ್ಯಾಜ್ಯ ಪರಿಹಾರ (ADR) ಮತ್ತು ಲೋಕ ಅದಾಲತ್‌ಗಳ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳಲಾಗಿದೆ[cite: 1].
• ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಉತ್ತರದಾಯಿತ್ವ: ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಂವಿಧಾನದ ಕಾವಲುಗಾರನಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕು ಎಂದು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಕರೆ ನೀಡಲಾಯಿತು[cite: 1].

ಸ್ಥಿರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನದ ಜೋಡಣೆ (Static GS Linkage):

• ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿಗಳು: ಸಂವಿಧಾನದ Article 124 ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ; Article 129 ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಅನ್ನು ಅಭಿಲೇಖ ನ್ಯಾಯಾಲಯವೆಂದು (Court of Record) ಘೋಷಿಸುತ್ತದೆ.
• ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವಿಮರ್ಶೆ (Judicial Review): Article 13 ಮತ್ತು 32 ಶಾಸಕಾಂಗ ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಯಾಂಗದ ಕಾಯ್ದೆಗಳ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸಿಂಧುತ್ವವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ಗೆ ನೀಡುತ್ತವೆ.
• ಕೊಲಿಜಿಯಂ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (Collegium System): ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ನೇಮಕಾತಿಗಾಗಿ ಜಡ್ಜಸ್ ಕೇಸ್‌ಗಳ (First, Second, Third Judges Cases - 1981, 1993, 1998) ಮೂಲಕ ವಿಕಸನಗೊಂಡ ಪದ್ಧತಿ.
• ಕಾನೂನು ಸೇವೆಗಳ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ ಕಾಯ್ದೆ: Legal Services Authorities Act, 1987 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಡವರಿಗೆ ಉಚಿತ ಕಾನೂನು ನೆರವು (Article 39A) ಮತ್ತು ಲೋಕ ಅದಾಲತ್‌ಗಳನ್ನು ಸಾಂಸ್ಥಿಕಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು (High-Yield Exam Highlights):

• ನಿವೃತ್ತಿ ವಯಸ್ಸು: ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ನಿವೃತ್ತಿ ವಯಸ್ಸು 65 ವರ್ಷಗಳು; ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ನಿವೃತ್ತಿ ವಯಸ್ಸು 62 ವರ್ಷಗಳು.
• ಪ್ರಥಮ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ: ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದ ಪ್ರಥಮ ಸಿಜೆಐ - ನ್ಯಾ. ಎಚ್.ಜೆ. ಕಾನಿಯಾ (H.J. Kania).
• ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ವಜಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ: ಸಂವಿಧಾನದ Article 124(4) ರನ್ವಯ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಬಹುಮತದ ಮೂಲಕ ದೋಷಾರೋಪಣೆ (Impeachment).

---

2. ಈ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬಹುಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQs):

ಪ್ರಶ್ನೆ 1: ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ಯಾವ ವಿಧಿಯು ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ? / Which Article of the Indian Constitution provides for the establishment and constitution of the Supreme Court of India?

A) Article 124
B) Article 131
C) Article 143
D) Article 214

ಉತ್ತರ: A / Answer: A

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಸಂವಿಧಾನದ Article 124(1) ಭಾರತಕ್ಕೆ ಒಬ್ಬ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ತು ಕಾನೂನಿನ ಮೂಲಕ ನಿಗದಿಪಡಿಸುವ ಇತರ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಇರತಕ್ಕದ್ದು ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 2: ಭಾರತದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ನೇಮಕಾತಿ ಮಾಡುವ ಕೊಲಿಜಿಯಂ (Collegium) ಪೀಠವು ಯಾರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ? / The Supreme Court Collegium for appointing SC judges consists of:

A) ಸಿಜೆಐ ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ಹಿರಿಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು / CJI and 2 senior-most judges
B) ಸಿಜೆಐ ಮತ್ತು ನಾಲ್ವರು ಹಿರಿಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು / CJI and 4 senior-most judges
C) ಸಿಜೆಐ, ಕಾನೂನು ಸಚಿವರು ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನಿ / CJI, Law Minister and PM
D) ಸಿಜೆಐ ಮತ್ತು ಉಪರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ / CJI and Vice President

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಮೂರನೇ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಪ್ರಕರಣದ (Third Judges Case, 1998) ತೀರ್ಪಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ಗೆ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರನ್ನು ನೇಮಿಸಲು ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳು (CJI) ಮತ್ತು ನಾಲ್ವರು ಅತ್ಯಂತ ಹಿರಿಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಕೊಲಿಜಿಯಂನಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 3: ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮಹತ್ವದ ಕಾನೂನು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಕುರಿತು ಸಲಹೆ ಕೋರುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ನೀಡುವ ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ ಯಾವುದು? / Under which Constitutional Article can the President seek the advisory opinion of the Supreme Court?

A) Article 131
B) Article 136
C) Article 143
D) Article 141

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): Article 143 ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಸಲಹಾ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು (Advisory Jurisdiction) ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮಹತ್ವದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 4: ಲೋಕ ಅದಾಲತ್‌ಗಳಿಗೆ (Lok Adalats) ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕೆಳಗಿನ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ:
1. ಲೋಕ ಅದಾಲತ್‌ಗಳಿಗೆ ಕಾನೂನು ಸೇವೆಗಳ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ ಕಾಯ್ದೆ 1987 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಸ್ಥಾನಮಾನ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
2. ಲೋಕ ಅದಾಲತ್ ನೀಡಿದ ತೀರ್ಪಿನ ವಿರುದ್ಧ ನಿಯಮಿತ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ.
ಮೇಲಿನ ಹೇಳಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಸರಿ? / Consider the following statements regarding Lok Adalats:
1. Lok Adalats have been given statutory status under the Legal Services Authorities Act, 1987.
2. An appeal can be made to regular courts against an award passed by a Lok Adalat.
Which of the statements given above is/are correct?

A) 1 ಮಾತ್ರ / 1 only
B) 2 ಮಾತ್ರ / 2 only
C) 1 ಮತ್ತು 2 ಎರಡೂ / Both 1 and 2
D) ಯಾವುದೂ ಅಲ್ಲ / Neither 1 nor 2

ಉತ್ತರ: A / Answer: A

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಹೇಳಿಕೆ 1 ಸರಿಯಾಗಿದೆ. ಹೇಳಿಕೆ 2 ತಪ್ಪು, ಏಕೆಂದರೆ ಲೋಕ ಅದಾಲತ್ ನೀಡಿದ ತೀರ್ಪು ಅಂತಿಮ ಮತ್ತು ಉಭಯ ಪಕ್ಷಗಳಿಗೂ ಬದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ (Final and Binding); ಇದರ ವಿರುದ್ಧ ಯಾವುದೇ ನಿಯಮಿತ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 5: ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನೀಡುವ ತೀರ್ಪುಗಳು ಮತ್ತು ದಾಖಲೆಗಳು ದೇಶದ ಎಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ ಎಂದು ಸಾರುವ 'ಅಭಿಲೇಖ ನ್ಯಾಯಾಲಯ' (Court of Record) ವಿಧಿ ಯಾವುದು? / Which Article provides that the Supreme Court shall be a Court of Record?

A) Article 127
B) Article 129
C) Article 137
D) Article 142

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಸಂವಿಧಾನದ Article 129 ರನ್ವಯ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಅಭಿಲೇಖ ನ್ಯಾಯಾಲಯವಾಗಿದೆ (Court of Record) ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ನಿಂದನೆಗಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 6: ಕೆಳಗಿನ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಅವುಗಳ ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಧಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಸಿ ಬರೆಯಿರಿ: / Match the SC jurisdictions with corresponding Articles:

ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ (Jurisdiction)	ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ (Article)
1. ಮೂಲ ವ್ಯಾಪ್ತಿ (Original Jurisdiction)	A. Article 131
2. ವಿಶೇಷ ಅನುಮತಿ ಮೇಲ್ಮನವಿ (Special Leave Petition)	B. Article 136
3. ಸ್ವಂತ ತೀರ್ಪುಗಳ ಮರುಪರಿಶೀಲನೆ (Review of Judgments)	C. Article 137
4. ಪೂರ್ಣ ನ್ಯಾಯ ಒದಗಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ (Complete Justice)	D. Article 142

A) 1-A, 2-B, 3-C, 4-D
B) 1-B, 2-A, 3-C, 4-D
C) 1-A, 2-C, 3-B, 4-D
D) 1-D, 2-C, 3-B, 4-A

ಉತ್ತರ: A / Answer: A

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಮೂಲ ವ್ಯಾಪ್ತಿ - Article 131, SLP - Article 136, ತೀರ್ಪುಗಳ ಪುನರ್ವಿಮರ್ಶೆ - Article 137, ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಮೊಕದ್ದಮೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ನ್ಯಾಯ ಒದಗಿಸಲು ಅಸಾಧಾರಣ ಅಧಿಕಾರ - Article 142.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 7: ಭಾರತದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾಗಲು ಕನಿಷ್ಠ ವಯೋಮಿತಿ ಎಷ್ಟು ಎಂದು ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ? / What is the minimum age prescribed in the Constitution to be appointed as a Supreme Court judge?

A) 35 ವರ್ಷಗಳು / 35 years
B) 45 ವರ್ಷಗಳು / 45 years
C) 50 ವರ್ಷಗಳು / 50 years
D) ಯಾವುದೇ ಕನಿಷ್ಠ ವಯೋಮಿತಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿಲ್ಲ / No minimum age is prescribed

ಉತ್ತರ: D / Answer: D

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ನೇಮಕಾತಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಕನಿಷ್ಠ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಿತಿಯನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿಲ್ಲ. ಕೇವಲ ಅರ್ಹತೆಗಳು (ಕನಿಷ್ಠ 5 ವರ್ಷ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಜಡ್ಜ್ ಅಥವಾ 10 ವರ್ಷ ವಕೀಲಿಕೆ ಇತ್ಯಾದಿ) ಮತ್ತು ನಿವೃತ್ತಿ ವಯಸ್ಸು (65 ವರ್ಷ) ಮಾತ್ರ ನಿಗದಿಯಾಗಿದೆ.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 8: ಕೆಳಗಿನ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ:
1. ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ವೇತನ ಮತ್ತು ಭತ್ಯೆಗಳನ್ನು ಭಾರತದ ಸಂಚಿತ ನಿಧಿಯಿಂದ (Consolidated Fund of India) ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
2. ಸಂವಿಧಾನದ 130 ನೇ ವಿಧಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳ ಪೂರ್ವಾನುಮೋದನೆಯೊಂದಿಗೆ ದೆಹಲಿಯ ಹೊರತಾಗಿ ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಪೀಠ ಸ್ಥಾಪಿಸಬಹುದು.
ಮೇಲಿನ ಹೇಳಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಸರಿ? / Consider the following statements:
1. Salaries of SC judges are charged on the Consolidated Fund of India.
2. Under Article 130, the CJI with the President's approval can appoint other places as SC seat.
Which of the statements given above is/are correct?

A) 1 ಮಾತ್ರ / 1 only
B) 2 ಮಾತ್ರ / 2 only
C) 1 ಮತ್ತು 2 ಎರಡೂ / Both 1 and 2
D) ಯಾವುದೂ ಅಲ್ಲ / Neither 1 nor 2

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಎರಡೂ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಸರಿಯಾಗಿವೆ. ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ವೇತನವನ್ನು ಭಾರತದ ಸಂಚಿತ ನಿಧಿಗೆ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ (Non-votable). Article 130 ಪ್ರಕಾರ ಸಿಜೆಐ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳ ಅನುಮೋದನೆಯೊಂದಿಗೆ ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲೂ ನ್ಯಾಯಪೀಠ ನಡೆಸಬಹುದು.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 9: ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಮೊಕದ್ದಮೆ (PIL - Public Interest Litigation) ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಭಾರತೀಯ ನ್ಯಾಯಾಂಗದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದ ಖ್ಯಾತ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳು ಯಾರು? / Who were the prominent SC Judges who introduced the concept of PIL in India?

A) ನ್ಯಾ. ಪಿ.ಎನ್. ಭಗವತಿ ಮತ್ತು ವಿ.ಆರ್. ಕೃಷ್ಣ ಅಯ್ಯರ್ / Justice P.N. Bhagwati & Justice V.R. Krishna Iyer
B) ನ್ಯಾ. ಎಚ್.ಜೆ. ಕಾನಿಯಾ ಮತ್ತು ಪತಂಜಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರಿ / Justice H.J. Kania & Patanjali Sastri
C) ನ್ಯಾ. ಎಂ.ಎನ್. ವೆಂಕಟಾಚಲಯ್ಯ / Justice M.N. Venkatachaliah
D) ನ್ಯಾ. ವೈ.ವಿ. ಚಂದ್ರಚೂಡ್ / Justice Y.V. Chandrachud

ಉತ್ತರ: A / Answer: A

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಭಾರತದಲ್ಲಿ 1980 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯದ ಬಾಗಿಲನ್ನು ಬಡವರಿಗೆ ತೆರೆಯಲು Justice P.N. Bhagwati ಮತ್ತು Justice V.R. Krishna Iyer ಅವರು PIL ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 10: ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡವರು ಯಾರು? / Who was the first woman judge appointed to the Supreme Court of India?

A) ನ್ಯಾ. ಲೀಲಾ ಸೇಠ್ / Justice Leila Seth
B) ನ್ಯಾ. ಎಂ. ಫಾತಿಮಾ ಬೀವಿ / Justice M. Fathima Beevi
C) ನ್ಯಾ. ಸುಜಾತಾ ಮನೋಹರ್ / Justice Sujata Manohar
D) ನ್ಯಾ. ಬಿ.ವಿ. ನಾಗರತ್ನ / Justice B.V. Nagarathna

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ನ್ಯಾ. ಎಂ. ಫಾತಿಮಾ ಬೀವಿ (Justice M. Fathima Beevi) ಅವರು 1989 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ಗೆ ನೇಮಕಗೊಂಡ ಪ್ರಥಮ ಮಹಿಳಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾಗಿದ್ದಾರೆ (ಲೀಲಾ ಸೇಠ್ ಪ್ರಥಮ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ).