ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಬಾಟಲಿ ಮರುಪಾವತಿ ನೀತಿ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಿತ ಉತ್ಪಾದಕರ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ | Tamil Nadu Bottle Buyback Policy

1. ಪೂರ್ಣ ವಿಷಯದ ಸಾರಾಂಶ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷಾ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ (Comprehensive Summary & Exam Analysis):

ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಚಲಿತ ಘಟನೆಗಳು (Core Current Affairs Summary):

• ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಮದ್ಯ ಮಾರಾಟ ನಿಗಮವಾದ ಟಾಸ್ಮಾಕ್ (TASMAC) ಮಳಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ನವೆಂಬರ್ 1 ರಿಂದ ಕಡ್ಡಾಯ ಬಾಟಲಿ ಮರುಪಾವತಿ ನೀತಿ (Bottle Buyback Scheme) ಯನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಗಿದೆ.
• ಈ ಹೊಸ ಪರಿಸರ ನಿಯಮದ ಅನ್ವಯ, ಪ್ರತಿ ಗಾಜಿನ ಬಾಟಲಿಯ ಮೇಲೆ ₹10 ಪರಿಸರ ಸೆಸ್ (Environmental Deposit/Cess) ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಗ್ರಾಹಕರು ಖಾಲಿ ಬಾಟಲಿಗಳನ್ನು ಮಳಿಗೆಗೆ ಮರಳಿಸಿದಾಗ ಈ ಠೇವಣಿ ಹಣವನ್ನು ವಾಪಸ್ ಪಡೆಯಬಹುದಾಗಿದೆ.
• ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಗಾಜಿನ ಬಾಟಲಿಗಳನ್ನು ಎಸೆಯುವುದರಿಂದ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳಿಗೆ, ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಉಂಟಾಗುವ ಗಂಭೀರ ಹಾನಿಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ಮದ್ರಾಸ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನಿರ್ದೇಶನದಂತೆ ಈ ನೀತಿಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಬಾಟಲಿ ಮರುಪಾವತಿ ನೀತಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ₹1,000 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೌಲ್ಯದ ವಹಿವಾಟುಗಳಿಗೆ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾವತಿಯನ್ನು (UPI/Card) ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಖಾಲಿ ಬಾಟಲಿಗಳ ಸಂಗ್ರಹ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಕೊರತೆ ಎದುರಾಗಿದ್ದು, ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಾನವಶಕ್ತಿ ನಿಯೋಜನೆಗೆ ಆಗ್ರಹಿಸಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಒಕ್ಕೂಟಗಳು ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಸಿವೆ.

ಸ್ಥಿರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನದ ಜೋಡಣೆ (Static GS Linkage):

• ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಮರುಬಳಕೆಯು ವಿಸ್ತರಿತ ಉತ್ಪಾದಕರ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ (Extended Producer Responsibility - EPR) ತತ್ವದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
• ಕೇಂದ್ರ ಪರಿಸರ ಸಚಿವಾಲಯವು ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯ್ದೆ, 1986 (Environment Protection Act, 1986) ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಘನತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ನಿಯಮಗಳು-2016 (Solid Waste Management Rules, 2016) ಅನ್ನು ರೂಪಿಸಿದೆ.
• ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 47 (ರಾಜ್ಯ ನಿರ್ದೇಶಕ ತತ್ವಗಳು) ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸುಧಾರಣೆ ಮತ್ತು ಅಮಲು ಪಾನೀಯಗಳ ಬಳಕೆಯ ನಿಷೇಧಕ್ಕೆ ರಾಜ್ಯವು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತದೆ.
• ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 48A ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ರಾಜ್ಯದ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನಾಗಿಸಿದೆ.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು (High-Yield Exam Highlights):

• ಯೋಜನೆಯ ಹೆಸರು: ಬಾಟಲಿ ಮರುಪಾವತಿ ಯೋಜನೆ (Bottle Buyback Scheme / Deposit Refund System - DRS).
• ಜಾರಿಗೆ ತಂದ ಸಂಸ್ಥೆ: ಟಾಸ್ಮಾಕ್ (TASMAC - ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ನಿಗಮ).
• ಠೇವಣಿ ಮೊತ್ತ: ಪ್ರತಿ ಬಾಟಲಿಗೆ ₹10.
• ಆಧಾರವಾದ ತತ್ವ: ವಿಸ್ತರಿತ ಉತ್ಪಾದಕರ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ (EPR) ಮತ್ತು ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಆರ್ಥಿಕತೆ (Circular Economy).

---

2. ಈ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬಹುಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQs):

ಪ್ರಶ್ನೆ 1: ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಗಾಜಿನ ಬಾಟಲಿಗಳ ಮೇಲೆ ₹10 ಪರಿಸರ ಠೇವಣಿ ವಿಧಿಸಿ, ‘ಬಾಟಲಿ ಮರುಪಾವತಿ ನೀತಿ’ಯನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸಿದ ರಾಜ್ಯ ಯಾವುದು? / Which state recently implemented a mandatory ‘Bottle Buyback Policy’ imposing a ₹10 refundable deposit on glass bottles?

A) ಕೇರಳ / Kerala
B) ಕರ್ನಾಟಕ / Karnataka
C) ತಮಿಳುನಾಡು / Tamil Nadu
D) ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ / Andhra Pradesh

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರವು ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಗಾಜಿನ ತ್ಯಾಜ್ಯ ತಡೆಯಲು ಟಾಸ್ಮಾಕ್ ಮಳಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಟಲಿ ಮರುಪಾವತಿ ನೀತಿಯನ್ನು ನವೆಂಬರ್ 1 ರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದೆ. / The Government of Tamil Nadu rolled out the Bottle Buyback Policy across state-run TASMAC liquor retail outlets.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 2: ಉತ್ಪಾದಕರು ತಾವು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಮರಳಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಸಂಸ್ಕರಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಏನೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ? / In environmental economics, what is the policy approach where producers are held responsible for post-consumer waste management called?

A) ಕಾರ್ಬನ್ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ / Carbon Credit System
B) ವಿಸ್ತರಿತ ಉತ್ಪಾದಕರ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ (Extended Producer Responsibility - EPR) / Extended Producer Responsibility
C) ಹಸಿರು ಒಪ್ಪಂದ ನೀತಿ / Green Deal Protocol
D) ಪರಿಸರ ಲೆಕ್ಕಪರಿಶೋಧನೆ / Environmental Auditing

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ವಿಸ್ತರಿತ ಉತ್ಪಾದಕರ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ (EPR) ಪ್ರಕಾರ, ಉತ್ಪಾದಕರು ಅಥವಾ ಮಾರಾಟಗಾರರು ತಮ್ಮ ಪ್ಯಾಕೇಜಿಂಗ್ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಗ್ರಾಹಕರಿಂದ ಮರಳಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡುವ ಹೊಣೆ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. / Extended Producer Responsibility (EPR) assigns manufacturers and distributors physical and financial liability for post-consumer treatment of packaging products.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 3: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಘನತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ನಿಯಮಗಳನ್ನು (Solid Waste Management Rules) ಕೇಂದ್ರ ಪರಿಸರ ಸಚಿವಾಲಯವು ಯಾವ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅಧಿಸೂಚಿಸಿತು? / In which year were the updated Solid Waste Management Rules notified in India under the Environment (Protection) Act?

A) 2000
B) 2011
C) 2016
D) 2021

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಕೇಂದ್ರ ಪರಿಸರ, ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಸಚಿವಾಲಯವು 2016 ರಲ್ಲಿ ಸಮಗ್ರ ಘನತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ನಿಯಮಗಳು, 2016 ಅನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು. / The Ministry of Environment, Forest and Climate Change notified the Solid Waste Management Rules in 2016, replacing the 2000 framework.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 4: ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ ಯಾವ ರಾಜ್ಯ ನಿರ್ದೇಶಕ ತತ್ವದ ವಿಧಿಯು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸುಧಾರಣೆ ಹಾಗೂ ಅಮಲು ಪಾನೀಯಗಳ ನಿಷೇಧದ ಬಗ್ಗೆ ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡುತ್ತದೆ? / Which Directive Principle of State Policy under the Indian Constitution directs the State to endeavor to bring about the prohibition of intoxicating drinks?

A) ವಿಧಿ 40 / Article 40
B) ವಿಧಿ 44 / Article 44
C) ವಿಧಿ 47 / Article 47
D) ವಿಧಿ 48 / Article 48

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 47 ರ ಪ್ರಕಾರ ಜನರ ಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯ ಮಟ್ಟ, ಜೀವನ ಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸುಧಾರಿಸುವುದು ರಾಜ್ಯದ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಉದ್ದೇಶ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಅಮಲು ಪಾನೀಯಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕು. / Article 47 under Part IV of the Constitution explicitly urges the State to bring about prohibition of the consumption of intoxicating drinks and drugs injurious to health.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 5: ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಕನಿಷ್ಠಗೊಳಿಸಿ, ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಪುನರ್ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡುವ ಸುಸ್ಥಿರ ಆರ್ಥಿಕ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಏನೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ? / What economic model is aimed at eliminating waste through the continual reuse, refurbishment, and recycling of materials?

A) ರೇಖೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆ (Linear Economy) / Linear Economy
B) ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಆರ್ಥಿಕತೆ (Circular Economy) / Circular Economy
C) ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆರ್ಥಿಕತೆ / Command Economy
D) ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ಆರ್ಥಿಕತೆ / Capitalist Economy

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು (Circular Economy) ‘ಬಳಸಿ ಎಸೆಯುವ’ (Take-Make-Waste) ಪದ್ಧತಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಮರುಬಳಕೆ, ನವೀಕರಣ ಮತ್ತು ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ಮೂಲನೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ. / A Circular Economy emphasizes keeping materials and components at their highest utility and value at all times, closing resource loops.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 6: ಗಾಜು (Glass) ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಜೈವಿಕವಾಗಿ ವಿಘಟನೆಯಾಗಲು (Biodegradation) ಅಂದಾಜು ಎಷ್ಟು ವರ್ಷಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ? / Approximately how long does a standard glass container take to decompose naturally in the environment?

A) 1 ರಿಂದ 2 ವರ್ಷಗಳು / 1 to 2 years
B) 50 ವರ್ಷಗಳು / 50 years
C) 500 ವರ್ಷಗಳು / 500 years
D) 10 ಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು (ಅಥವಾ ಎಂದಿಗೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಘಟನೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ) / Over 1 million years

ಉತ್ತರ: D / Answer: D

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಗಾಜು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಿಲಿಕಾದಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಜೈವಿಕ ವಿಘಟನೀಯವಲ್ಲದ ವಸ್ತುವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಕರಗಲು 10 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವರ್ಷಗಳ ದೀರ್ಘಾವಧಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. / Glass is non-biodegradable, made from natural silica, taking up to one million years or longer to break down completely in landfills.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 7: ಕೆಳಗಿನ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ: 1. ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ನಿಗಮವು (TASMAC) ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಮದ್ಯ ಸಗಟು ಮತ್ತು ಚಿಲ್ಲರೆ ಮಾರಾಟ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. 2. ಠೇವಣಿ ಮರುಪಾವತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು (Deposit Refund System) ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಸ್ವೀಡನ್ ಮತ್ತು ಜರ್ಮನಿಯಂತಹ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೇಲಿನ ಹೇಳಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಸರಿಯಾಗಿದೆ? / Consider the following statements: 1. TASMAC is a wholly owned Tamil Nadu State Government undertaking controlling wholesale and retail liquor distribution. 2. Deposit Refund Systems (DRS) for beverage containers have been widely adopted across Nordic European nations. Which of the statements given above is/are correct?

A) 1 ಮಾತ್ರ / 1 only
B) 2 ಮಾತ್ರ / 2 only
C) 1 ಮತ್ತು 2 ಎರಡೂ / Both 1 and 2
D) ಯಾವುದೂ ಅಲ್ಲ / Neither 1 nor 2

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಎರಡೂ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಸರಿಯಾಗಿವೆ. ಟಾಸ್ಮಾಕ್ ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರದ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ಡಿಆರ್‌ಎಸ್ ಮಾದರಿಯು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿ ಮರುಬಳಕೆ ಪದ್ಧತಿಯಾಗಿದೆ. / Both statements are factually correct regarding TASMAC’s monopoly status and international success of Deposit Refund Systems.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 8: ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ 7ನೇ ಅನುಸೂಚಿಯ ಯಾವ ಪಟ್ಟಿಯಡಿ ‘ಅಮಲು ಪಾನೀಯಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆ, ಸಾಗಣೆ ಮತ್ತು ಮಾರಾಟ’ ವಿಷಯವು ಬರುತ್ತದೆ? / Under which List of the Seventh Schedule of the Indian Constitution does ‘Intoxicating liquors’ fall?

A) ಕೇಂದ್ರ ಪಟ್ಟಿ (Union List) / Union List
B) ರಾಜ್ಯ ಪಟ್ಟಿ (State List - ಪ್ರವೇಶ 8) / State List - Entry 8
C) ಸಮವರ್ತಿ ಪಟ್ಟಿ (Concurrent List) / Concurrent List
D) ಶೇಷಾಧಿಕಾರ (Residuary List) / Residuary Powers

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): 7ನೇ ಅನುಸೂಚಿಯ ರಾಜ್ಯ ಪಟ್ಟಿಯ ಪ್ರವೇಶ 8 (Entry 8 of List II) ಅಮಲು ಪಾನೀಯಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆ, ಮಾರಾಟ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ನೀಡಿದೆ. / Entry 8 of the State List (List II) empowers state legislatures exclusively regarding the production, manufacture, possession, transport, purchase and sale of intoxicating liquors.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 9: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ತೆರಿಗೆಯಿಂದ (GST) ಹೊರಗುಳಿದು, ಆಯಾ ರಾಜ್ಯಗಳ ಅಬಕಾರಿ ಸುಂಕಕ್ಕೆ (State Excise) ಒಳಪಟ್ಟಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ವಸ್ತು ಯಾವುದು? / Which consumer commodity is constitutionally excluded from the GST net and subject to State Excise Duty?

A) ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲ / Petroleum crude
B) ಮಾನವ ಬಳಕೆಯ ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್ (Alcohol for Human Consumption) / Alcohol for human consumption
C) ತಂಬಾಕು ಉತ್ಪನ್ನಗಳು / Tobacco products
D) ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ / Natural gas

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 366(12A) ರ ಪ್ರಕಾರ ಮಾನವ ಬಳಕೆಯ ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಅನ್ನು ಜಿಎಸ್‌ಟಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೊರಗಿಡಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಆದಾಯ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. / Article 366(12A) of the Constitution specifically excludes alcohol for human consumption from the purview of Goods and Services Tax.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 10: ಪರಿಸರ ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ‘ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರನೇ ದಂಡ ತೆರಬೇಕು’ (Polluter Pays Principle) ಎಂಬ ತತ್ವವನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಭಾರತದ ಯಾವ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ವಿಧಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದೆ? / Under which Constitutional Article has the Indian Supreme Court interpreted the ‘Polluter Pays Principle’ as part of environmental jurisprudence?

A) ವಿಧಿ 14 / Article 14
B) ವಿಧಿ 19(1)(g) / Article 19(1)(g)
C) ವಿಧಿ 21 / Article 21
D) ವಿಧಿ 25 / Article 25

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ವೆಲ್ಲೂರು ಸಿಟಿಜನ್ಸ್ ವೆಲ್ಫೇರ್ ಫೋರಂ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ವಿಧಿ 21 ರ ಜೀವಿಸುವ ಹಕ್ಕಿನ ಭಾಗವಾಗಿ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರನೇ ಪರಿಹಾರ ನೀಡಬೇಕು ಎಂಬ ತತ್ವವನ್ನು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತತ್ವವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿತು. / The Supreme Court read the Polluter Pays Principle and Precautionary Principle into Article 21 (Right to clean environment) in landmark environmental rulings.

---