ದೆಹಲಿ ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯ ಮತ್ತು ಪಟಾಕಿ ನಿಯಂತ್ರಣ: ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮಹತ್ವದ ಅಭಿಪ್ರಾಯ | SC on Delhi Air Pollution and Firecrackers

1. ಪೂರ್ಣ ವಿಷಯದ ಸಾರಾಂಶ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷಾ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ (Comprehensive Summary & Exam Analysis):

ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಚಲಿತ ಘಟನೆಗಳು (Core Current Affairs Summary):

• ರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜಧಾನಿ ವಲಯದಲ್ಲಿ (Delhi-NCR) ತೀವ್ರಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯ, ಕೂಳೆ ಸುಡುವಿಕೆ (Stubble Burning), ಪಟಾಕಿ ಹೊಗೆ ಮತ್ತು ಘನತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಕುರಿತು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತ (Suo Motu) ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿತು.
• ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಸೂರ್ಯಕಾಂತ್, ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಜೋಯ್ಮಲ್ಯ ಬಾಗ್ಚಿ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ವಿ. ಮೋಹನ್ ಅವರನ್ನೊಳಗೊಂಡ ತ್ರಿಸದಸ್ಯ ನ್ಯಾಯಪೀಠವು ಈ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿತು.
• ಪಟಾಕಿಗಳ ಮೇಲೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಷೇಧ ಹೇರುವ ಬದಲು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾಳಜಿಯನ್ನು ಧಾರ್ಮಿಕ ಭಾವನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮತೋಲನಗೊಳಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಒತ್ತಿಹೇಳಿದೆ.
• ಕೇವಲ ಆದೇಶ ಹೊರಡಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಅದನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಹೆಚ್ಚು ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕ ಪಟಾಕಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಿ ಹಸಿರು ಪಟಾಕಿಗಳಂತಹ (Green Crackers) ಕಡಿಮೆ ಹಾನಿಕಾರಕ ಪರ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಕರೆ ನೀಡಿದೆ.
• ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯ ತಡೆಗೆ ಜನರು ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಪರಿಸರಸ್ನೇಹಿ ಸುರಕ್ಷಿತ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಪೀಠವು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದೆ.

ಸ್ಥಿರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನದ ಜೋಡಣೆ (Static GS Linkage):

• ವಾಯು (ಮಾಲಿನ್ಯ ತಡೆ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ) ಕಾಯ್ದೆ, 1981: ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ವಾಹನಗಳಿಂದ ಹೊರಸೂಸುವ ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ರೂಪಿಸಲಾದ ಕೇಂದ್ರ ಶಾಸನ (Air Prevention and Control of Pollution Act, 1981).
• ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟ ಸೂಚ್ಯಂಕ (AQI): ಪರಿಸರ ಸಚಿವಾಲಯ ಮತ್ತು CPCB ಯಿಂದ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, 8 ಪ್ರಮುಖ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳನ್ನು ಅಳೆಯುತ್ತದೆ: PM2.5, PM10, SO2, NO2, CO, O3, NH3, ಮತ್ತು Pb.
• ಹಸಿರು ಪಟಾಕಿಗಳು (Green Crackers): CSIR-NEERI (ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪರಿಸರ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ, ನಾಗ್ಪುರ) ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಕಡಿಮೆ ಹೊಗೆ ಮತ್ತು ಶೇ. 30 ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಹಾನಿಕಾರಕ ಅನಿಲಗಳನ್ನು ಹೊರಸೂಸುವ ಪಟಾಕಿಗಳು (SWAS, STAR, SAFAL).
• ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 21 ಮತ್ತು 48A: ಮಾಲಿನ್ಯಮುಕ್ತ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸುವ ಹಕ್ಕು ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 21 ರ ಜೀವಿಸುವ ಹಕ್ಕಿನ ಭಾಗವಾಗಿದೆ (ಎಂ.ಸಿ. ಮೆಹ್ತಾ ಪ್ರಕರಣಗಳು); ಹಾಗೂ ವಿಧಿ 48A ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು (High-Yield Exam Highlights):

• ನ್ಯಾಯಪೀಠದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು: ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಸೂರ್ಯಕಾಂತ್.
• ಪ್ರಮುಖ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ: ಹಸಿರು ಪಟಾಕಿಗಳು (Green Crackers) ಮತ್ತು ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟ ಸೂಚ್ಯಂಕ (AQI).
• ಹಸಿರು ಪಟಾಕಿ ರೂಪಿಸಿದ ಸಂಸ್ಥೆ: CSIR-NEERI (ನಾಗ್ಪುರ).
• ಕಾನೂನು ಚೌಕಟ್ಟು: ವಾಯು (ಮಾಲಿನ್ಯ ತಡೆ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ) ಕಾಯ್ದೆ, 1981 ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯ್ದೆ 1986.

2. ಈ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬಹುಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQs):

ಪ್ರಶ್ನೆ 1: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪರಿಸರಸ್ನೇಹಿ ‘ಹಸಿರು ಪಟಾಕಿಗಳನ್ನು’ (Green Crackers - SWAS, STAR, SAFAL) ಸಂಶೋಧಿಸಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಸಂಸ್ಥೆ ಯಾವುದು? / Which premier institution developed environmentally friendly Green Crackers in India?

A) ISRO / ಇಸ್ರೋ
B) CSIR-NEERI / ಸಿಎಸ್ಐಆರ್-ನೀರಿ
C) DRDO / ಡಿಆರ್‌ಡಿಒ
D) IIT Delhi / ಐಐಟಿ ದೆಹಲಿ

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ನಾಗ್ಪುರದಲ್ಲಿರುವ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ಅಂಡ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ರಿಸರ್ಚ್‌ನ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾದ CSIR-NEERI (ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪರಿಸರ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ) ಹಸಿರು ಪಟಾಕಿಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 2: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಾಯು (ಮಾಲಿನ್ಯ ತಡೆ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ) ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಯಾವ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು? / In which year was the Air (Prevention and Control of Pollution) Act enacted in India?

A) 1974
B) 1981
C) 1986
D) 1991

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕಾಗಿ 1981 ರಲ್ಲಿ ವಾಯು (ಮಾಲಿನ್ಯ ತಡೆ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ) ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಸಂಸತ್ತು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು.

ಪ್ರಶ್ನೆ 3: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟ ಸೂಚ್ಯಂಕ (AQI) ದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಎಷ್ಟು ಪ್ರಮುಖ ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳನ್ನು (Pollutants) ಅಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ? / How many major air pollutants are tracked under the National Air Quality Index (AQI) in India?

A) 5
B) 6
C) 8
D) 10

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಭಾರತದ AQI ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ 8 ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ: PM10, PM2.5, NO2, SO2, CO, O3, NH3 ಮತ್ತು Pb (ಸೀಸ).

ಪ್ರಶ್ನೆ 4: ಕೆಳಗಿನ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ: 1. ಸಿಜೆಐ ಸೂರ್ಯಕಾಂತ್ ನೇತೃತ್ವದ ನ್ಯಾಯಪೀಠವು ದೆಹಲಿ-ಎನ್‌ಸಿಆರ್ ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯದ ಕುರಿತು ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿತು. 2. ಹಸಿರು ಪಟಾಕಿಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪಟಾಕಿಗಳಿಗಿಂತ ಸುಮಾರು ಶೇ. 30 ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಮಾಲಿನ್ಯ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. / Consider the statements: 1. A bench headed by CJI Surya Kant heard matters regarding Delhi-NCR air pollution. 2. Green crackers emit approximately 30 percent fewer particulate pollutants than conventional crackers. Which is correct?

A) ಹೇಳಿಕೆ 1 ಮಾತ್ರ ಸರಿ / Statement 1 only
B) ಹೇಳಿಕೆ 2 ಮಾತ್ರ ಸರಿ / Statement 2 only
C) 1 ಮತ್ತು 2 ಎರಡೂ ಸರಿ / Both 1 and 2
D) ಎರಡೂ ತಪ್ಪು / Neither 1 nor 2

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಎರಡೂ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಸರಿಯಾಗಿವೆ. ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದು, ಸಿಎಸ್ಐಆರ್-ನೀರಿ ರೂಪಿಸಿದ ಹಸಿರು ಪಟಾಕಿಗಳು ಶೇ. 30 ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಹೊಗೆ ಹೊರಸೂಸುತ್ತವೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 5: ಮಾಲಿನ್ಯಮುಕ್ತ ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಪರಿಸರವನ್ನು ಹೊಂದುವುದು ಸಂವಿಧಾನದ ಯಾವ ವಿಧಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದೆ? / Under which Constitutional Article has the Supreme Court held the right to pollution-free air to be a Fundamental Right?

A) ವಿಧಿ 14 / Article 14
B) ವಿಧಿ 19 / Article 19
C) ವಿಧಿ 21 / Article 21
D) ವಿಧಿ 32 / Article 32

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಸುಭಾಷ್ ಕುಮಾರ್ ವರ್ಸಸ್ ಬಿಹಾರ ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಎಂ.ಸಿ. ಮೆಹ್ತಾ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 21 ರ ಜೀವಿಸುವ ಹಕ್ಕಿನಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಲಿನ್ಯಮುಕ್ತ ಪರಿಸರದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕೆಂದು ಘೋಷಿಸಿದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 6: ಕೇಂದ್ರ ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಂಡಳಿಯು (CPCB) ಯಾವ ಕಾಯ್ದೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ? / Under which Act was the Central Pollution Control Board (CPCB) initially constituted?

A) ಜಲ (ಮಾಲಿನ್ಯ ತಡೆ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ) ಕಾಯ್ದೆ, 1974 / Water (Prevention and Control of Pollution) Act, 1974
B) ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯ ಕಾಯ್ದೆ, 1981 / Air Pollution Act, 1981
C) ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯ್ದೆ, 1986 / Environment Protection Act, 1986
D) ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಸಿರು ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿ ಕಾಯ್ದೆ, 2010 / NGT Act, 2010

ಉತ್ತರ: A / Answer: A

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಸಿಪಿಸಿಬಿ (CPCB) ಯನ್ನು ಜಲ (ಮಾಲಿನ್ಯ ತಡೆ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ) ಕಾಯ್ದೆ 1974 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1974 ರಲ್ಲಿ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.

ಪ್ರಶ್ನೆ 7: CSIR-NEERI (ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪರಿಸರ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ) ಯ ಕೇಂದ್ರ ಕಚೇರಿ ಯಾವ ನಗರದಲ್ಲಿದೆ? / Where is the headquarters of CSIR-NEERI situated?

A) ನವದೆಹಲಿ / New Delhi
B) ನಾಗ್ಪುರ / Nagpur
C) ಹೈದರಾಬಾದ್ / Hyderabad
D) ಬೆಂಗಳೂರು / Bengaluru

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪರಿಸರ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯು (NEERI) ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ನಾಗ್ಪುರದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 8: ಸಂವಿಧಾನದ 42 ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ 1976 ರ ಮೂಲಕ ಪರಿಸರ, ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡಲು ಸೇರಿಸಲಾದ ಡಿಪಿಎಸ್‌ಪಿ ವಿಧಿ ಯಾವುದು? / Which DPSP Article was inserted by the 42nd Amendment 1976 directing the State to protect the environment, forests, and wildlife?

A) ವಿಧಿ 39A / Article 39A
B) ವಿಧಿ 43A / Article 43A
C) ವಿಧಿ 48A / Article 48A
D) ವಿಧಿ 51A / Article 51A

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): 1976 ರ 42 ನೇ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಮೂಲಕ ಸೇರಿಸಲಾದ ವಿಧಿ 48A ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಣೆ ಹಾಗೂ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ರಾಜ್ಯದ ನೀತಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 9: ಹೊಂದಿಸಿ ಬರೆಯಿರಿ: 1. SWAS - A. ಸುರಕ್ಷಿತ ಥರ್ಮೈಟ್ ಪಟಾಕಿ (Safe Thermite Cracker), 2. STAR - B. ಸುರಕ್ಷಿತ ನೀರಿನ ಬಿಡುಗಡೆ ಪಟಾಕಿ (Safe Water Releaser), 3. SAFAL - C. ಸುರಕ್ಷಿತ ಕನಿಷ್ಠ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಪಟಾಕಿ (Safe Minimal Aluminium). / Match the following green crackers developed by NEERI: 1. SWAS, 2. STAR, 3. SAFAL.

A) 1-B, 2-A, 3-C
B) 1-A, 2-B, 3-C
C) 1-C, 2-B, 3-A
D) 1-B, 2-C, 3-A

ಉತ್ತರ: A / Answer: A

ವಿವರಣೆ (Explanation): SWAS ಎಂದರೆ Safe Water Releaser, STAR ಎಂದರೆ Safe Thermite Cracker ಹಾಗೂ SAFAL ಎಂದರೆ Safe Minimal Aluminium ಹಸಿರು ಪಟಾಕಿ ಪ್ರಭೇದಗಳು.

ಪ್ರಶ್ನೆ 10: ಪರಿಸರ ಪ್ರಕರಣಗಳ ತ್ವರಿತ ಇತ್ಯರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಸಿರು ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಯನ್ನು (NGT) ಯಾವ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು? / In which year was the National Green Tribunal (NGT) established in India for speedy environmental justice?

A) 2005
B) 2010
C) 2014
D) 2018

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಮೊಕದ್ದಮೆಗಳ ತ್ವರಿತ ವಿಲೇವಾರಿಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಸಿರು ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿ ಕಾಯ್ದೆ 2010 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 2010 ರಲ್ಲಿ NGT ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು.