ಕಾರಾಗೃಹಗಳಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ತಾರತಮ್ಯ ನಿಷೇಧ: ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಎಚ್ಚರಿಕೆ | SC Warning on Prison Caste Discrimination

1. ಪೂರ್ಣ ವಿಷಯದ ಸಾರಾಂಶ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷಾ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ (Comprehensive Summary & Exam Analysis):

ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಚಲಿತ ಘಟನೆಗಳು (Core Current Affairs Summary):

• ಕರ್ನಾಟಕ ಸೇರಿದಂತೆ 23 ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಕಾರಾಗೃಹಗಳಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ತಾರತಮ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಆಗಿರುವ ವಿಳಂಬದ ಬಗ್ಗೆ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತೀವ್ರ ಅಸಮಾಧಾನ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದೆ.
• ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳಾದ ಜೆ.ಬಿ. ಪರ್ದಿವಾಲಾ ಮತ್ತು ಮನಮೋಹನ್ ಅವರನ್ನೊಳಗೊಂಡ ನ್ಯಾಯಪೀಠವು, 2027 ರ ಜನವರಿ 13 ರೊಳಗೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ವರದಿ ಸಲ್ಲಿಸದಿದ್ದರೆ ರಾಜ್ಯಗಳ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಗಳಿಗೆ ಖುದ್ದು ಹಾಜರಾತಿ ಸಮನ್ಸ್ ಜಾರಿ ಮಾಡುವುದಾಗಿ ಎಚ್ಚರಿಸಿದೆ.
• ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2024 ರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ‘ಸುಕನ್ಯಾ ಶಾಂತಾ ವಿರುದ್ಧ ಭಾರತ ಒಕ್ಕೂಟ’ (Sukanya Shantha v. Union of India) ತೀರ್ಪಿನ ಅನುಷ್ಠಾನದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ.
• ಜೈಲು ದಾಖಲಾತಿ ರಿಜಿಸ್ಟರ್‌ಗಳಿಂದ ‘ಜಾತಿ’ (Caste) ಕಾಲಂ ಅನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲೂ ‘ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ವಿಸಿಟರ್ಸ್’ (Board of Visitors) ಸಮಿತಿ ರಚಿಸುವುದನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಕಾರಾಗೃಹಗಳಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕಸ ಗುಡಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಅಡುಗೆ ಮಾಡುವುದು ಮುಂತಾದ ಕೆಲಸಗಳ ಹಂಚಿಕೆಯನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಸಂವಿಧಾನಬಾಹಿರವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿದೆ.

ಸ್ಥಿರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನದ ಜೋಡಣೆ (Static GS Linkage):

• ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆ: ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ತಾರತಮ್ಯವು ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 14 (ಸಮಾನತೆಯ ಹಕ್ಕು), ವಿಧಿ 15 (ತಾರತಮ್ಯ ನಿಷೇಧ), ವಿಧಿ 17 (ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ಆಚರಣೆ ನಿಷೇಧ), ವಿಧಿ 21 (ಘನತೆಯಿಂದ ಜೀವಿಸುವ ಹಕ್ಕು) ಮತ್ತು ವಿಧಿ 23 (ಬಲವಂತದ ದುಡಿಮೆ ನಿಷೇಧ) ಗಳ ನೇರ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾಗಿದೆ.
• ಏಳನೇ ಅನುಸೂಚಿ (7th Schedule): ಭಾರತ ಸಂವಿಧಾನದ ಪ್ರಕಾರ ‘ಕಾರಾಗೃಹಗಳು ಮತ್ತು ಕೈದಿಗಳ ಸುಧಾರಣೆ’ಯು ರಾಜ್ಯ ಪಟ್ಟಿಯ (State List - Entry 4) ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ.
• ಮಾದರಿ ಕಾರಾಗೃಹ ಕಾಯ್ದೆ 2023 (Model Prisons Act 2023): ಕೇಂದ್ರ ಗೃಹ ಸಚಿವಾಲಯವು ಹಳೆಯ 1894 ರ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಾರಾಗೃಹ ಕಾಯ್ದೆಯ ಬದಲಿಗೆ ಸುಧಾರಣಾ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಮಾದರಿ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ರೂಪಿಸಿದೆ.
• ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾ ನಿಯಮಗಳು (Nelson Mandela Rules): ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಕೈದಿಗಳ ಕನಿಷ್ಠ ಮಾನದಂಡಗಳ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳಿಗೆ ಭಾರತ ಬದ್ಧವಾಗಿದೆ.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು (High-Yield Exam Highlights):

• ಮೈಲಿಗಲ್ಲು ತೀರ್ಪು: ಸುಕನ್ಯಾ ಶಾಂತಾ ಪ್ರಕರಣ (2024) — ಪತ್ರಕರ್ತೆ ಸುಕನ್ಯಾ ಶಾಂತಾ ಅವರ ತನಿಖಾ ವರದಿಯ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಅರ್ಜಿ (PIL) ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
• ಕಾನೂನು ಅಡಚಣೆ: ವಿಮುಕ್ತ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು (Denotified Tribes) ಮತ್ತು ಅಲೆಮಾರಿ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ‘ಜನ್ಮಜಾತ ಅಪರಾಧಿಗಳು’ ಎಂದು ಬಿಂಬಿಸುವ ಹಳೆಯ ಜೈಲು ಕೈಪಿಡಿ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಕೇಂದ್ರ ನೋಡಲ್ ಸಚಿವಾಲಯ: ಕೇಂದ್ರ ಗೃಹ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ (Ministry of Home Affairs - MHA).

2. ಈ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬಹುಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQs):

ಪ್ರಶ್ನೆ 1: ಭಾರತದ ಕಾರಾಗೃಹಗಳಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ತಾರತಮ್ಯ ಮತ್ತು ಕೆಲಸಗಳ ಹಂಚಿಕೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದ ಮಹತ್ವದ ಪ್ರಕರಣ ಯಾವುದು? / Which landmark Supreme Court case banned caste-based discrimination and labour division in Indian prisons?

A) ನವತೇಜ್ ಸಿಂಗ್ ಜೋಹರ್ ಪ್ರಕರಣ / Navtej Singh Johar Case
B) ಸುಕನ್ಯಾ ಶಾಂತಾ ವಿರುದ್ಧ ಭಾರತ ಒಕ್ಕೂಟ / Sukanya Shantha v. Union of India
C) ಡಿ.ಕೆ. ಬಸು ಪ್ರಕರಣ / D.K. Basu Case
D) ಸುನೀಲ್ ಬಾತ್ರಾ ಪ್ರಕರಣ / Sunil Batra Case

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2024 ರಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಸುಕನ್ಯಾ ಶಾಂತಾ ವಿರುದ್ಧ ಭಾರತ ಒಕ್ಕೂಟ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಜೈಲುಗಳಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆ ಮತ್ತು ಶ್ರಮ ವಿಭಜನೆಯನ್ನು ಅಸಂವಿಧಾನಿಕವೆಂದು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿತು.

ಪ್ರಶ್ನೆ 2: ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ 7ನೇ ಅನುಸೂಚಿಯ ಪ್ರಕಾರ ‘ಕಾರಾಗೃಹಗಳು’ (Prisons) ಯಾವ ಪಟ್ಟಿಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ? / Under the 7th Schedule of the Constitution of India, ‘Prisons’ falls under which list?

A) ಕೇಂದ್ರ ಪಟ್ಟಿ / Union List
B) ಸಮವರ್ತಿ ಪಟ್ಟಿ / Concurrent List
C) ರಾಜ್ಯ ಪಟ್ಟಿ / State List
D) ಶೇಷಾಧಿಕಾರಗಳು / Residuary Powers

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಸಂವಿಧಾನದ 7ನೇ ಅನುಸೂಚಿಯ ರಾಜ್ಯ ಪಟ್ಟಿಯ ನಮೂದು 4 (State List, Entry 4) ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರಾಗೃಹಗಳು ಮತ್ತು ಸುಧಾರಣಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಬರುತ್ತವೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 3: ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಕೈದಿಗಳಿಗೆ ಜಾತಿ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕೀಳು ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸುವುದು ಸಂವಿಧಾನದ ಯಾವ ವಿಧಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಲವಂತದ ದುಡಿಮೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ? / Assigning menial labour based on caste in prisons violates which Constitutional Article prohibiting forced labour?

A) ವಿಧಿ 19 / Article 19
B) ವಿಧಿ 21 / Article 21
C) ವಿಧಿ 23 / Article 23
D) ವಿಧಿ 25 / Article 25

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 23 ಮಾನವ ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆ, ಬೇಗಾರ್ ಹಾಗೂ ಇತರ ರೀತಿಯ ಬಲವಂತದ ದುಡಿಮೆಯನ್ನು (Forced Labour) ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 4: ಕೈದಿಗಳ ಕನಿಷ್ಠ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಮಾನದಂಡಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಯಾವ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ? / The UN Standard Minimum Rules for the Treatment of Prisoners are popularly known by what name?

A) ಹೇಗ್ ನಿಯಮಗಳು / Hague Rules
B) ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾ ನಿಯಮಗಳು / Nelson Mandela Rules
C) ಜಿನೀವಾ ಕನ್ವೆನ್ಷನ್ / Geneva Conventions
D) ವಿಯೆನ್ನಾ ನಿಯಮಗಳು / Vienna Rules

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದ ಕೈದಿಗಳ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕನಿಷ್ಠ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾ ನಿಯಮಗಳು (Nelson Mandela Rules) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 5: ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ ಯಾವ ವಿಧಿಯು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದೆ? / Which Article of the Indian Constitution abolishes untouchability in all forms?

A) ವಿಧಿ 14 / Article 14
B) ವಿಧಿ 15 / Article 15
C) ವಿಧಿ 17 / Article 17
D) ವಿಧಿ 18 / Article 18

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 17 ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅದರ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಶಿಕ್ಷಾರ್ಹ ಅಪರಾಧವಾಗಿಸಿದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 6: ಕಾರಾಗೃಹಗಳ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ಮತ್ತು ಕೈದಿಗಳ ಕುಂದುಕೊರತೆ ಆಲಿಸಲು ಪ್ರತಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಮಿತಿ ರಚಿಸಲು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಆದೇಶಿಸಿದೆ? / Which committee was mandated by the Supreme Court to be constituted in every district to inspect prisons?

A) ಕಾರಾಗೃಹ ನಿಗಾ ಮಂಡಳಿ / Prison Vigilance Council
B) ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ವಿಸಿಟರ್ಸ್ / Board of Visitors
C) ನ್ಯಾಯಾಂಗ ತಪಾಸಣಾ ಆಯೋಗ / Judicial Inspection Commission
D) ಜಿಲ್ಲಾ ಕಾನೂನು ಸುಧಾರಣಾ ಮಂಡಳಿ / District Law Reform Board

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಎಲ್ಲಾ ಜೈಲುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತ ತಪಾಸಣೆ ನಡೆಸಲು ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು, ಡಿಎಂ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕರನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ವಿಸಿಟರ್ಸ್ (Board of Visitors) ರಚಿಸುವುದು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 7: ಕೇಂದ್ರ ಗೃಹ ಸಚಿವಾಲಯವು ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಕಾಲದ 1894 ರ ಕಾರಾಗೃಹ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಬದಲಿಸಲು ಜಾರಿಗೆ ತಂದ ಹೊಸ ಕರಡು ಕಾಯ್ದೆ ಯಾವುದು? / Which new model act was introduced by the MHA to replace the colonial Prisons Act of 1894?

A) ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರಾಗೃಹ ಭದ್ರತಾ ಕಾಯ್ದೆ / National Prison Security Act
B) ಮಾದರಿ ಕಾರಾಗೃಹ ಕಾಯ್ದೆ 2023 / Model Prisons Act 2023
C) ಕೈದಿಗಳ ಕಲ್ಯಾಣ ಮತ್ತು ಪುನರ್ವಸತಿ ಕಾಯ್ದೆ / Prisoners Welfare and Rehabilitation Act
D) ಭಾರತೀಯ ದಂಡ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ಕಾರಾಗೃಹ ಕಾಯ್ದೆ / Indian Penal Prison Procedure Act

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಕೇಂದ್ರ ಗೃಹ ಸಚಿವಾಲಯವು 2023 ರಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕೈದಿಗಳ ಸುಧಾರಣೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ Model Prisons Act 2023 ಅನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 8: ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ: 1. ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಆದೇಶದಂತೆ ಜೈಲು ಪ್ರವೇಶ ರಿಜಿಸ್ಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ನಮೂದಿಸುವ ಕಾಲಂ ತೆಗೆದುಹಾಕಬೇಕು. 2. ಕಾರಾಗೃಹ ಸುಧಾರಣೆಯು ಕೇಂದ್ರ ಪಟ್ಟಿಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. / Consider the statements: 1. The caste column must be eliminated from prison registries as per SC directions. 2. Prison reform is a subject in the Union List. Which statement is correct?

A) ಕೇವಲ 1 / 1 only
B) ಕೇವಲ 2 / 2 only
C) 1 ಮತ್ತು 2 ಎರಡೂ / Both 1 and 2
D) ಯಾವುದೂ ಅಲ್ಲ / Neither 1 nor 2

ಉತ್ತರ: A / Answer: A

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಹೇಳಿಕೆ 1 ಸರಿಯಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಹೇಳಿಕೆ 2 ತಪ್ಪಾಗಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಕಾರಾಗೃಹಗಳು ಮತ್ತು ಕೈದಿಗಳು ರಾಜ್ಯ ಪಟ್ಟಿಯ (State List) ವಿಷಯವಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 9: ಬಂಧಿತ ಕೈದಿಗಳ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಬಂಧನದ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಯಾವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ವಿವರವಾಗಿ ರೂಪಿಸಿತು? / In which famous case did the Supreme Court lay down basic guidelines against custodial torture and arrest procedures?

A) ಮಲಕ್ ಸಿಂಗ್ ಪ್ರಕರಣ / Malak Singh Case
B) ಡಿ.ಕೆ. ಬಸು ವಿರುದ್ಧ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಸರ್ಕಾರ / D.K. Basu v. State of West Bengal
C) ಇಂದಿರಾ ಸಾಹ್ನಿ ಪ್ರಕರಣ / Indira Sawhney Case
D) ಕೇಶವಾನಂದ ಭಾರತಿ ಪ್ರಕರಣ / Kesavananda Bharati Case

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): 1997 ರ ಡಿ.ಕೆ. ಬಸು ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಬಂಧನದ ವೇಳೆ ಪಾಲಿಸಬೇಕಾದ ಕಡ್ಡಾಯ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೈದಿಗಳ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿತು.

ಪ್ರಶ್ನೆ 10: ಸಂವಿಧಾನದ 21ನೇ ವಿಧಿಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ ‘ಮಾನವ ಘನತೆಯೊಂದಿಗೆ ಜೀವಿಸುವ ಹಕ್ಕು’ (Right to Live with Human Dignity) ಕೈದಿಗಳಿಗೂ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಯಾವುದರ ಭಾಗವಾಗಿದೆ? / Right to Live with Dignity under Article 21 extending to prisoners falls under which jurisprudence?

A) ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರ / Administrative Jurisprudence
B) ಕಾರಾಗೃಹ ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳು / Prison Jurisprudence and Fundamental Rights
C) ಶಾಸಕಾಂಗದ ಪರಮಾಧಿಕಾರ / Legislative Supremacy
D) ರಾಜ್ಯ ನೀತಿ ನಿರ್ದೇಶಕ ತತ್ವಗಳು ಮಾತ್ರ / DPSP only

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 21 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಜೀವಿಸುವ ಹಕ್ಕು ಕೈದಿಗಳಿಗೂ ಲಭ್ಯವಿದ್ದು, ಕಾರಾಗೃಹ ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ ಅವರಿಗೆ ಘನತೆಯಿಂದ ಬದುಕುವ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕಿದೆ.