ಶಾಂತಿಯುತ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಹಕ್ಕು (ವಿಧಿ 19) ಮತ್ತು ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಹೊಸ ಪ್ರತಿಭಟನಾ ತಾಣಗಳು | Right to Protest & Delhi Venues

1. ಪೂರ್ಣ ವಿಷಯದ ಸಾರಾಂಶ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷಾ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ (Comprehensive Summary & Exam Analysis):

ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಚಲಿತ ಘಟನೆಗಳು (Core Current Affairs Summary):

• ರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜಧಾನಿ ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳಿಗೆ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಜಂತರ್ ಮಂತರ್ ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರತಿಭಟನಾ ಸ್ಥಳವಲ್ಲ ಎಂದು ದೆಹಲಿ ಪೊಲೀಸ್ ಆಯುಕ್ತರು ಅಧಿಸೂಚನೆ ಹೊರಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.
• ಕೇಂದ್ರ ಗೃಹ ಸಚಿವಾಲಯ ರಚಿಸಿದ್ದ ಸಮಿತಿಯ ಶಿಫಾರಸಿನ ಮೇರೆಗೆ ಮೂರು ಪರ್ಯಾಯ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ: ರಾಮಲೀಲಾ ಮೈದಾನ, ಬುರಾರಿ ಮೈದಾನ ಹಾಗೂ ಸಿಬಿಡಿ ಮೈದಾನ.
• ಹೊಸ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಮತ್ತು ಮುಷ್ಕರ ನಡೆಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ವಿಧಾನವನ್ನು (SOP) ಶೀಘ್ರವೇ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗುವುದು ಎಂದು ಪೊಲೀಸರು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.
• ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಪ್ರತಿಭಟಿಸುವ ಹಕ್ಕಿದೆ, ಆದರೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಕಲಾಪಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಚಲನವಲನಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಬಾರದು ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಸೂರ್ಯಕಾಂತ್ ಪೀಠ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದೆ.

ಸ್ಥಿರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನದ ಜೋಡಣೆ (Static GS Linkage):

• ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 19(1)(b): ಭಾರತದ ಎಲ್ಲಾ ನಾಗರಿಕರಿಗೂ ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿ ಮತ್ತು ಆಯುಧಗಳಿಲ್ಲದೆ ಸಭೆ ಸೇರುವ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕನ್ನು (Right to Assemble Peacefully and Without Arms) ನೀಡುತ್ತದೆ.
• ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 19(3): ಭಾರತದ ಸಾರ್ವಭೌಮತೆ, ಸಮಗ್ರತೆ ಅಥವಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಹಿತದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಶಾಂತಿಯುತ ಸಭೆ ಸೇರುವ ಹಕ್ಕಿನ ಮೇಲೆ ಸಮಂಜಸ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು (Reasonable Restrictions) ವಿಧಿಸಲು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡುತ್ತದೆ.
• ಹಿಮ್ಮತ್ ಲಾಲ್ ಪ್ರಕರಣ (1973): ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿಯುತ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಸುವುದು ಸಂವಿಧಾನದತ್ತ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕು ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಎತ್ತಿಹಿಡಿದಿದೆ.
• ಶಾಹೀನ್ ಬಾಗ್ ತೀರ್ಪು (ಅಮಿತ್ ಸಾಹ್ನಿ ಪ್ರಕರಣ, 2020): ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟಾವಧಿಯಾಗಿ ಆಕ್ರಮಿಸಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಸುವಂತಿಲ್ಲ; ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ನಿಯೋಜಿತ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿಯೇ ನಡೆಯಬೇಕು ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದೆ.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು (High-Yield Exam Highlights):

• ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕ ಸುರಕ್ಷಾ ಸಂಹಿತೆ (BNSS 2023) ಸೆಕ್ಷನ್ 163 (ಹಿಂದಿನ CrPC ಸೆಕ್ಷನ್ 144) ತುರ್ತು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಾಪಾಡಲು ನಿಷೇಧಾಜ್ಞೆ ವಿಧಿಸಲು ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್‌ಗೆ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡುತ್ತದೆ.
• ದೆಹಲಿ ಪೋಲೀಸ್ ಕೇಂದ್ರ ಗೃಹ ಸಚಿವಾಲಯದ (MHA) ನೇರ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿದೆ (ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 239AA).

2. ಈ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬಹುಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQs):

ಪ್ರಶ್ನೆ 1: ಸಂವಿಧಾನದ ಯಾವ ವಿಧಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಆಯುಧಗಳಿಲ್ಲದೆ ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿ ಸಮಾವೇಶಗೊಳ್ಳುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಖಾತರಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ? / Under which Article of the Indian Constitution is the right to assemble peaceably and without arms guaranteed?

A) ವಿಧಿ 19(1)(a) / Article 19(1)(a)
B) ವಿಧಿ 19(1)(b) / Article 19(1)(b)
C) ವಿಧಿ 19(1)(c) / Article 19(1)(c)
D) ವಿಧಿ 19(1)(d) / Article 19(1)(d)

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 19(1)(b) ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನಿಗೂ ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿ ಮತ್ತು ನಿರಾಯುಧವಾಗಿ ಸಭೆ ಸೇರುವ ಮೂಲಭೂತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 2: ಶಾಂತಿಯುತ ಸಭೆ ಸೇರುವ ಹಕ್ಕಿನ ಮೇಲೆ ಸಮಂಜಸವಾದ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು (Reasonable Restrictions) ವಿಧಿಸಲು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡುವ ವಿಧಿ ಯಾವುದು? / Which constitutional clause permits the State to impose reasonable restrictions on the right to peaceful assembly?

A) ವಿಧಿ 19(2) / Article 19(2)
B) ವಿಧಿ 19(3) / Article 19(3)
C) ವಿಧಿ 19(4) / Article 19(4)
D) ವಿಧಿ 19(5) / Article 19(5)

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 19(3) ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಸಾರ್ವಭೌಮತೆ, ಅಖಂಡತೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಸಮಂಜಸ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಹೇರಬಹುದು.

ಪ್ರಶ್ನೆ 3: ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು ಮತ್ತು ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟಾವಧಿಯಾಗಿ ಆಕ್ರಮಿಸಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಸುವಂತಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದ ಪ್ರಕರಣ ಯಾವುದು? / In which landmark judgment did the Supreme Court hold that public ways cannot be occupied indefinitely for protests?

A) ಅಮಿತ್ ಸಾಹ್ನಿ ವರ್ಸಸ್ ಪೊಲೀಸ್ ಕಮಿಷನರ್ (ಶಾಹೀನ್ ಬಾಗ್ ಪ್ರಕರಣ 2020) / Amit Sahni v. Commissioner of Police (Shaheen Bagh case)
B) ಕೆ.ಎಸ್. ಪುಟ್ಟಸ್ವಾಮಿ ಪ್ರಕರಣ (2017) / K.S. Puttaswamy case (2017)
C) ಶ್ರೇಯಾ ಸಿಂಘಾಲ್ ಪ್ರಕರಣ (2015) / Shreya Singhal case (2015)
D) ನವತೇಜ್ ಸಿಂಗ್ ಜೋಹರ್ ಪ್ರಕರಣ (2018) / Navtej Singh Johar case (2018)

ಉತ್ತರ: A / Answer: A

ವಿವರಣೆ (Explanation): 2020ರ ಶಾಹೀನ್ ಬಾಗ್ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಬ್ಲಾಕ್ ಮಾಡಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಸುವಂತಿಲ್ಲ, ನಿಯೋಜಿತ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಯಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳಿತು.

ಪ್ರಶ್ನೆ 4: ದೆಹಲಿ ಪೊಲೀಸರು ಜಂತರ್ ಮಂತರ್ ಬದಲಿಗೆ ನಿಯೋಜಿಸಿರುವ ಮೂರು ಪ್ರತಿಭಟನಾ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಳಗಿನ ಯಾವುದು ಸೇರಿಲ್ಲ? / Which of the following is NOT among the three newly designated protest sites in Delhi?

A) ರಾಮಲೀಲಾ ಮೈದಾನ / Ramlila Maidan
B) ಬುರಾರಿ ಮೈದಾನ / Burari Maidan
C) ಸಿಬಿಡಿ ಮೈದಾನ / CBD Ground
D) ಇಂಡಿಯಾ ಗೇಟ್ ಲಾನ್ಸ್ / India Gate Lawns

ಉತ್ತರ: D / Answer: D

ವಿವರಣೆ (Explanation): ದೆಹಲಿ ಪೊಲೀಸರು ರಾಮಲೀಲಾ ಮೈದಾನ, ಬುರಾರಿ ಮೈದಾನ ಹಾಗೂ ಸಿಬಿಡಿ ಮೈದಾನಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ್ದು, ಇಂಡಿಯಾ ಗೇಟ್ ಲಾನ್ಸ್ ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿಲ್ಲ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 5: ದೆಹಲಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಧಾನಿ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ (NCT of Delhi) ವಿಶೇಷ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಕಲ್ಪಿಸಿದ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಯಾವುದು? / Which Constitutional Amendment Act provided special status to the National Capital Territory of Delhi?

A) 61ನೇ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆ / 61st Amendment Act
B) 69ನೇ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆ 1991 / 69th Amendment Act 1991
C) 73ನೇ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆ / 73rd Amendment Act
D) 86ನೇ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆ / 86th Amendment Act

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): 1991ರ 69ನೇ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆಯು ಸಂವಿಧಾನಕ್ಕೆ ವಿಧಿ 239AA ಅನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ದೆಹಲಿಗೆ ವಿಧಾನಸಭೆ ಹಾಗೂ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿತು.

ಪ್ರಶ್ನೆ 6: ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 239AA(3)(a) ರ ಪ್ರಕಾರ, ದೆಹಲಿ ವಿಧಾನಸಭೆಯು ರಾಜ್ಯ ಪಟ್ಟಿಯ ಯಾವ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾನೂನು ಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿಲ್ಲ? / Under Article 239AA, the Delhi Legislative Assembly cannot make laws on which State List subjects?

A) ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಪೊಲೀಸ್ ಮತ್ತು ಭೂಮಿ / Public Order, Police, and Land
B) ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ / Health and Education
C) ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ನೀರಾವರಿ / Agriculture and Irrigation
D) ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ / Transport and Commerce

ಉತ್ತರ: A / Answer: A

ವಿವರಣೆ (Explanation): ದೆಹಲಿ ವಿಧಾನಸಭೆಗೆ ರಾಜ್ಯ ಪಟ್ಟಿಯ ವಿಷಯಗಳ ಪೈಕಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ (Public Order), ಪೊಲೀಸ್ (Police) ಮತ್ತು ಭೂಮಿ (Land) ಕುರಿತು ಕಾನೂನು ಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರವಿಲ್ಲ; ಇವು ಕೇಂದ್ರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿವೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 7: ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ‘ಜಂತರ್ ಮಂತರ್’ ಖಗೋಳ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯವನ್ನು 18ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ರಾಜ ಯಾರು? / Who built the historic Jantar Mantar astronomical observatory in New Delhi?

A) ಮಹಾರಾಜ ಮಾನ್ ಸಿಂಗ್ / Maharaja Man Singh
B) ಮಹಾರಾಜ ಸವಾಯಿ ಜೈ ಸಿಂಗ್ II / Maharaja Sawai Jai Singh II
C) ಮಹಾರಾಜ ಸೂರಜ್ ಮಲ್ / Maharaja Suraj Mal
D) ರಾಜಾ ಭರಮಲ್ / Raja Bharmal

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಜೈಪುರದ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ದೊರೆ ಮಹಾರಾಜ ಸವಾಯಿ ಜೈ ಸಿಂಗ್ II 1724ರಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಜಂತರ್ ಮಂತರ್ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.

ಪ್ರಶ್ನೆ 8: ತುರ್ತು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಂತಿ ಕಾಪಾಡಲು ನಿಷೇಧಾಜ್ಞೆ ವಿಧಿಸಲು ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್‌ಗೆ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡುವ ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕ ಸುರಕ್ಷಾ ಸಂಹಿತೆಯ (BNSS 2023) ಸೆಕ್ಷನ್ ಯಾವುದು? / Which section of BNSS 2023 empowers Magistrates to issue prohibitory orders in urgent cases of nuisance?

A) ಸೆಕ್ಷನ್ 144 / Section 144
B) ಸೆಕ್ಷನ್ 163 / Section 163
C) ಸೆಕ್ಷನ್ 188 / Section 188
D) ಸೆಕ್ಷನ್ 200 / Section 200

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಹಿಂದಿನ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರೊಸೀಜರ್ ಕೋಡ್‌ನ (CrPC) ಸೆಕ್ಷನ್ 144 ಅನ್ನು ನೂತನ ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕ ಸುರಕ್ಷಾ ಸಂಹಿತೆ (BNSS 2023) ಸೆಕ್ಷನ್ 163 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತರಲಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 9: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳ ಜಾರಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮೆಟ್ಟಿಲೇರಲು ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಹಕ್ಕು ನೀಡುವ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ವಿಧಿ ಯಾವುದು? / Which Article grants citizens the right to move the Supreme Court directly for enforcement of Fundamental Rights?

A) ವಿಧಿ 31 / Article 31
B) ವಿಧಿ 32 / Article 32
C) ವಿಧಿ 136 / Article 136
D) ವಿಧಿ 226 / Article 226

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 32 (ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಪರಿಹಾರಗಳ ಹಕ್ಕು) ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾದಾಗ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ರಿಟ್ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 10: ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 19 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಒದಗಿಸಲಾದ ಆರು ಮೂಲಭೂತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಗಳು ಯಾರಿಗೆ ಲಭ್ಯವಿವೆ? / The six fundamental freedoms under Article 19 are available to whom?

A) ಭಾರತದ ಎಲ್ಲಾ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ (ವಿದೇಶಿಯರನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡು) / All residents including foreigners
B) ಭಾರತದ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಮಾತ್ರ / Indian citizens only
C) ಕೇವಲ ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ / Only members of Parliament
D) ಕೇವಲ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ / Only corporate bodies

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 19, 15, 16, 29 ಮತ್ತು 30 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಹಕ್ಕುಗಳು ಕೇವಲ ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಮಾತ್ರ (Only to Citizens) ಲಭ್ಯವಿವೆ.