ಉಪಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶ್ ರಾಜ್‌ಪುರೋಹಿತ್ ನೇಮಕ: ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಚೌಕಟ್ಟು | Prakash Rajpurohit Appointed Deputy Election Commissioner: ECI Framework

1. ಪೂರ್ಣ ವಿಷಯದ ಸಾರಾಂಶ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷಾ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ (Comprehensive Summary & Exam Analysis):

ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಚಲಿತ ಘಟನೆಗಳು (Core Current Affairs Summary):

• ಕೇಂದ್ರ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಸಚಿವಾಲಯ (DoPT) ಹೊರಡಿಸಿರುವ ಅಧಿಕೃತ ಆದೇಶದ ಅನ್ವಯ, ಹಿರಿಯ ಐಎಎಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಪ್ರಕಾಶ್ ರಾಜ್‌ಪುರೋಹಿತ್ ಅವರನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ (ECI) ಉಪ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರನ್ನಾಗಿ (Deputy Election Commissioner) ನಿಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. / Senior IAS officer Prakash Rajpurohit was appointed as the Deputy Election Commissioner in the Election Commission of India (ECI) by the Department of Personnel and Training (DoPT).
• ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಹಿರಿಯ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಗಳ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಪುನರ್‌ರಚನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಈ ನೇಮಕಾತಿ ನಡೆದಿದ್ದು, ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ, ಐಟಿ ಮತ್ತು ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿ ಪರಿಷ್ಕರಣಾ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಇವರಿಗೆ ವಹಿಸಲಾಗಿದೆ. / The posting was made as part of a high-level bureaucratic reshuffle to strengthen election management, voter registry oversight, and administrative coordination within Nirvachan Sadan.
• ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯ ವಿಶೇಷ ತೀವ್ರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ (SIR) ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಹಾಗೂ ನಮೂನೆ 7 (Form 7 - ಮತದಾರರ ಹೆಸರು ಕೈಬಿಡುವ ಅರ್ಜಿ) ವಿವಾದಗಳು ರಾಜಕೀಯ ಚರ್ಚೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೇ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಉನ್ನತ ಆಡಳಿತ ಯಂತ್ರಾಂಗಕ್ಕೆ ಈ ನೇಮಕ ಮಹತ್ವ ಪಡೆದಿದೆ. / The appointment assumes significance amidst nationwide controversies surrounding the Special Intensive Revision (SIR) of electoral rolls and voter deletion procedures under Form 7.
• ಉಪ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಜಂಟಿ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಶ್ರೇಣಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರು ಮತ್ತು ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರಿಗೆ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಕರ್ತವ್ಯಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ನೆರವಾಗುತ್ತಾರೆ. / Deputy Election Commissioners are senior civil servants of Joint/Additional Secretary rank on central deputation assisting the Commission in conducting national and state elections.

ಸ್ಥಿರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನದ ಜೋಡಣೆ (Static GS Linkage):

• ಸಂವಿಧಾನದ 324ನೇ ವಿಧಿ (Article 324): ಸಂಸತ್ತು, ರಾಜ್ಯ ಶಾಸಕಾಂಗಗಳು, ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಹಾಗೂ ಉಪರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಚುನಾವಣೆಗಳ ಅಧೀಕ್ಷಣೆ, ನಿರ್ದೇಶನ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಆಯೋಗವನ್ನು ಜನವರಿ 25, 1950 ರಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು (ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತದಾರರ ದಿನ). / Article 324 of the Constitution: Vests the superintendence, direction, and control of elections to Parliament, State Legislatures, and the offices of President and Vice-President in the Election Commission of India.
• ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರು ಮತ್ತು ಇತರೆ ಆಯುಕ್ತರ ನೇಮಕಾತಿ ಕಾಯ್ದೆ, 2023: ನೂತನ ಕಾಯ್ದೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಆಯುಕ್ತರನ್ನು ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಗಳ ನೇತೃತ್ವದ ಸಮಿತಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಸಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ (ಅಧ್ಯಕ್ಷರು), ಒಬ್ಬರು ಕೇಂದ್ರ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಸಚಿವರು ಹಾಗೂ ಲೋಕಸಭೆಯ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕರು ಸದಸ್ಯರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. / Chief Election Commissioner and Other Election Commissioners Act, 2023: Commissioners are appointed by the President upon recommendation of a Selection Committee comprising the Prime Minister, a Union Cabinet Minister, and the Leader of Opposition in the Lok Sabha.
• ಸಂವಿಧಾನದ ಭಾಗ XV (Articles 324-329): ವಿಧಿ 325 ಧರ್ಮ, ಜಾತಿ, ಲಿಂಗದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತಾರತಮ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ಒಂದೇ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ; ವಿಧಿ 326 ವಯಸ್ಕ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕನ್ನು (Adult Suffrage - 61ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಮೂಲಕ 18 ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಇಳಿಕೆ) ಖಾತರಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ. / Part XV of the Constitution: Article 325 guarantees a single general electoral roll without discrimination; Article 326 provides universal adult suffrage (age lowered to 18 by the 61st Amendment).

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು (High-Yield Exam Highlights):

• ನೂತನ ಉಪಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರು: ಪ್ರಕಾಶ್ ರಾಜ್‌ಪುರೋಹಿತ್, ಐಎಎಸ್ / New Deputy Election Commissioner: Prakash Rajpurohit, IAS.
• ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ವಿಧಿ: ವಿಧಿ 324 (Article 324). / Constitutional Article: Article 324.
• ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತದಾರರ ದಿನ: ಜನವರಿ 25 (1950 ರಲ್ಲಿ ECI ಸ್ಥಾಪನೆ). / National Voters’ Day: January 25.
• ವಯಸ್ಕ ಮತದಾನ ಪದ್ಧತಿ: ವಿಧಿ 326 (61ನೇ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆ, 1988). / Adult Suffrage: Article 326 (61st Constitutional Amendment Act, 1988).

---

2. ಈ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬಹುಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQs):

ಪ್ರಶ್ನೆ 1: ಕೇಂದ್ರ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಇಲಾಖೆಯ (DoPT) ಆದೇಶದಂತೆ ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ನೂತನ ‘ಉಪ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತ’ರನ್ನಾಗಿ (Deputy Election Commissioner) ಯಾರನ್ನು ನೇಮಿಸಲಾಗಿದೆ? / Who was appointed as the Deputy Election Commissioner in the Election Commission of India under a DoPT administrative order?

A) ಅಮಿತ್ ಅಗರ್ವಾಲ್ / Amit Agrawal
B) ಸುಜಿತ್ ಕುಮಾರ್ / Sujit Kumar
C) ಪ್ರಕಾಶ್ ರಾಜ್‌ಪುರೋಹಿತ್ / Prakash Rajpurohit
D) ಸಂಜಯ್ ವರ್ಮಾ / Sanjay Verma

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಹಿರಿಯ ಐಎಎಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಪ್ರಕಾಶ್ ರಾಜ್‌ಪುರೋಹಿತ್ ಅವರನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಉಪ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಕ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. / Senior IAS officer Prakash Rajpurohit was designated as the Deputy Election Commissioner.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 2: ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ ಯಾವ ವಿಧಿಯು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಸ್ಥಾಪನೆ, ಚುನಾವಣೆಗಳ ಅಧೀಕ್ಷಣೆ, ನಿರ್ದೇಶನ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ? / Which Article of the Constitution of India provides for the establishment, superintendence, direction, and control of elections by the Election Commission?

A) ವಿಧಿ 280 / Article 280
B) ವಿಧಿ 315 / Article 315
C) ವಿಧಿ 352 / Article 352
D) ವಿಧಿ 324 / Article 324

ಉತ್ತರ: D / Answer: D

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 324 ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗಕ್ಕೆ ಸಂಸತ್ತು, ರಾಜ್ಯ ಶಾಸಕಾಂಗಗಳು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ-ಉಪರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವ ಪರಮಾಧಿಕಾರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. / Article 324 vests the superintendence, direction, and control of elections in the Election Commission.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 3: 2023 ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾದ ನೂತನ ‘ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರು ಮತ್ತು ಇತರ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರ ಕಾಯ್ದೆ’ಯ ಪ್ರಕಾರ, ಆಯುಕ್ತರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಯಾರು? / Under the Chief Election Commissioner and Other Election Commissioners Act, 2023, who chairs the Selection Committee recommending appointments?

A) ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ / Prime Minister of India
B) ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ / Chief Justice of India
C) ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ / President of India
D) ಲೋಕಸಭೆಯ ಸ್ಪೀಕರ್ / Speaker of the Lok Sabha

ಉತ್ತರ: A / Answer: A

ವಿವರಣೆ (Explanation): ನೂತನ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ವಯ ಆಯ್ಕೆ ಸಮಿತಿಯು ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಗಳ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಕೇಂದ್ರ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಸಚಿವರು ಹಾಗೂ ಲೋಕಸಭೆಯ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕರು ಸದಸ್ಯರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. / The Selection Committee is chaired by the Prime Minister of India alongside a Union Cabinet Minister and the Leader of the Opposition.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 4: ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು (ECI) ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ದಿನವಾದ ಜನವರಿ 25 ನ್ನು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಏನೆಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ? / What is celebrated every year on January 25 to commemorate the founding date of the Election Commission of India in 1950?

A) ಸಂವಿಧಾನ ದಿನ / Constitution Day
B) ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತದಾರರ ದಿನ / National Voters’ Day
C) ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ದಿನ / National Democracy Day
D) ಉತ್ತಮ ಆಡಳಿತ ದಿನ / Good Governance Day

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು 1950 ರ ಜನವರಿ 25 ರಂದು ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಈ ದಿನವನ್ನು 2011 ರಿಂದ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತದಾರರ ದಿನವನ್ನಾಗಿ (National Voters’ Day) ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. / January 25 is celebrated annually as National Voters’ Day across India.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 5: ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ‘ಉಪ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರು’ (Deputy Election Commissioners) ಸಾಂವಿಧಾನಿಕವಾಗಿ ಯಾವ ಶ್ರೇಣಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಾಗಿರುತ್ತಾರೆ? / What official position do Deputy Election Commissioners hold within the civil service hierarchy?

A) ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ಹಾಲಿ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು / Serving High Court Judges
B) ಸಂಸತ್ತಿನಿಂದ ಚುನಾಯಿತರಾದ ಸದಸ್ಯರು / Elected Members of Parliament
C) ಕೇಂದ್ರ ಡೆಪ್ಯುಟೇಶನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಹಿರಿಯ ನಾಗರಿಕ ಸೇವಾ (IAS) ಅಧಿಕಾರಿಗಳು / Senior Civil Servants (IAS) on central deputation
D) ರಾಜ್ಯಪಾಲರಿಂದ ನೇಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸದಸ್ಯರು / Independent members nominated by Governors

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಉಪ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಹುದ್ದೆಗಳಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಆಯೋಗದ ಕಾರ್ಯಕಲಾಪಗಳಿಗೆ ನೆರವಾಗಲು ಕೇಂದ್ರ ನಿಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಜಂಟಿ/ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಶ್ರೇಣಿಯ ಹಿರಿಯ ಐಎಎಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. / Deputy Election Commissioners are senior career bureaucrats (IAS) serving on central deputation assisting the constitutional commissioners.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 6: ಕೆಳಗಿನ ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಹೊಂದಿಸಿ: 1. ವಿಧಿ 324 — a. ವಯಸ್ಕ ಮತದಾನ ಪದ್ಧತಿ, 2. ವಿಧಿ 325 — b. ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ ಮತ್ತು ಚುನಾವಣಾ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ, 3. ವಿಧಿ 326 — c. ಚುನಾವಣಾ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪಕ್ಕೆ ತಡೆ, 4. ವಿಧಿ 329 — d. ಧರ್ಮ, ಜಾತಿ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ತಾರತಮ್ಯವಿಲ್ಲದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿ

A) 1-a, 2-b, 3-c, 4-d
B) 1-b, 2-a, 3-d, 4-c
C) 1-c, 2-d, 3-a, 4-b
D) 1-b, 2-d, 3-a, 4-c

ಉತ್ತರ: D / Answer: D

ವಿವರಣೆ (Explanation): ವಿಧಿ 324 ಆಯೋಗ, ವಿಧಿ 325 ಸಾಮಾನ್ಯ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿ, ವಿಧಿ 326 ವಯಸ್ಕ ಮತದಾನ (18 ವರ್ಷ) ಹಾಗೂ ವಿಧಿ 329 ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ನಿರ್ಬಂಧ. ಸರಿಯಾದ ಜೋಡಣೆ 1-b, 2-d, 3-a, 4-c. / Proper mapping under Part XV is 1-b, 2-d, 3-a, 4-c.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 7: ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ: 1. ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು 1950 ರಿಂದ 1989 ರವರೆಗೆ ಕೇವಲ ಒಬ್ಬರೇ ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಏಕ-ಸದಸ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿತ್ತು. 2. 1993 ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಿಂದ ಆಯೋಗವನ್ನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಮೂವರು ಸದಸ್ಯರ (ಒಬ್ಬರು CEC ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು EC) ಬಹು-ಸದಸ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಮೇಲಿನವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಸರಿ? / Consider the statements: 1. ECI functioned as a single-member body from 1950 until October 1989. 2. Since October 1993, the Commission has functioned permanently as a three-member body comprising the CEC and two ECs. Which is correct?

A) 1 ಮತ್ತು 2 ಎರಡೂ / Both 1 and 2
B) 1 ಮಾತ್ರ / 1 only
C) 2 ಮಾತ್ರ / 2 only
D) ಯಾವುದೂ ಅಲ್ಲ / Neither 1 nor 2

ಉತ್ತರ: A / Answer: A

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು 1989 ರವರೆಗೆ ಏಕಸದಸ್ಯವಾಗಿತ್ತು, ನಂತರ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಅಂತಿಮವಾಗಿ 1993 ರಿಂದ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಮೂರು ಸದಸ್ಯರ ಆಯೋಗವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು. ಎರಡೂ ಸರಿ. / Both statements are historically correct regarding the evolution of ECI into a multi-member body.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 8: ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರನ್ನು (CEC) ಅವರ ಹುದ್ದೆಯಿಂದ ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸುವ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಯಾರ ಪದಚ್ಯುತಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ? / The constitutional removal procedure for the Chief Election Commissioner (CEC) is identical to that of which constitutional authority?

A) ಭಾರತದ ಅಟಾರ್ನಿ ಜನರಲ್ / Attorney General of India
B) ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು / Judge of the Supreme Court
C) ಕೇಂದ್ರ ಲೋಕಸೇವಾ ಆಯೋಗದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು / Chairman of UPSC
D) ಕೇಂದ್ರ ಸಂಪುಟ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ / Cabinet Secretary

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ (ಸಾಬೀತಾದ ದುರ್ವರ್ತನೆ ಅಥವಾ ಅಸಮರ್ಥತೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸಂಸತ್ತಿನ ವಿಶೇಷ ಬಹುಮತದ ಮೂಲಕ) ಮಾತ್ರ ತೆಗೆದುಹಾಕಬಹುದು. / The CEC can be removed from office only through impeachment in like manner and on like grounds as a Supreme Court Judge.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 9: ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ‘ನಮೂನೆ 7’ (Form 7) ರ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವೇನು? / In the context of electoral registration, what is the specific purpose of ‘Form 7’?

A) ನೂತನ ಮತದಾರರ ಹೆಸರು ನೋಂದಣಿ / Fresh voter enrollment
B) ಮತದಾರರ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿಯಲ್ಲಿ ತಿದ್ದುಪಡಿ / Correction in electoral roll
C) ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಹೆಸರಿಗೆ ಆಕ್ಷೇಪಣೆ ಅಥವಾ ಹೆಸರನ್ನು ಕೈಬಿಡುವ ಅರ್ಜಿ / Objection to inclusion or deletion of a name from electoral roll
D) ವಿಳಾಸ ಬದಲಾವಣೆ ವರ್ಗಾವಣೆ / Transposition of entry

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಫಾರ್ಮ್ 6 ಹೊಸ ನೋಂದಣಿಗೆ, ಫಾರ್ಮ್ 8 ತಿದ್ದುಪಡಿಗೆ ಹಾಗೂ ಫಾರ್ಮ್ 7 ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಹೆಸರು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಅಥವಾ ಆಕ್ಷೇಪಣೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. / Form 7 is statutory used for lodging objections to existing entries or seeking deletion of names.

---

ಪ್ರಶ್ನೆ 10: ಮತದಾನದ ಕನಿಷ್ಠ ವಯೋಮಿತಿಯನ್ನು 21 ವರ್ಷದಿಂದ 18 ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಿದ 61ನೇ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆಯು ಯಾವ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು? / In which year was the 61st Constitutional Amendment Act implemented, lowering the voting age from 21 to 18 years?

A) 1976
B) 1985
C) 1991
D) 1989

ಉತ್ತರ: D / Answer: D

ವಿವರಣೆ (Explanation): 1988 ರ 61ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆಯು 1989 ರ ಮಾರ್ಚ್ 28 ರಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದು ಮತದಾನದ ವಯಸ್ಸನ್ನು 18 ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಿತು. / The 61st Amendment Act came into force in 1989, lowering the voting age to 18.

---