ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾರಾ ಅಥ್ಲೀಟ್ಸ್ ಕಡೆಗಣನೆ: ವಿಕಲಚೇತನರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಾಯ್ದೆ 2016 | Para Athletes Rights RPwD Act

1. ಪೂರ್ಣ ವಿಷಯದ ಸಾರಾಂಶ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷಾ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ (Comprehensive Summary & Exam Analysis):

ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಚಲಿತ ಘಟನೆಗಳು (Core Current Affairs Summary):

• ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ (ಪ್ಯಾರಾಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾರಾ ಏಷ್ಯನ್ ಗೇಮ್ಸ್) ಪದಕ ಗೆದ್ದು ದೇಶಕ್ಕೆ ಕೀರ್ತಿ ತಂದಿರುವ ಪ್ಯಾರಾ ಅಥ್ಲೀಟ್‌ಗಳನ್ನು ಈ ಬಾರಿಯ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕಡೆಗಣಿಸಿರುವುದು ತೀವ್ರ ಆಕ್ರೋಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.
• 2016 ರ ವಿಕಲಚೇತನರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಾಯ್ದೆ (RPwD Act, 2016) ಮತ್ತು ಸಮಾನ ಅವಕಾಶಗಳ ನೀತಿಯಡಿ ಅಧಿಕೃತ ಗೆಜೆಟ್ ಪ್ರಕಟಣೆಯಂತೆ ಶೇಕಡಾ 5 ರಷ್ಟು ಮೀಸಲಾತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ನೀಡಬೇಕೆಂಬ ನಿಯಮವಿದ್ದರೂ, ಕಳೆದ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಯಾವುದೇ ಪ್ಯಾರಾ ಕ್ರೀಡಾಪಟುವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿಲ್ಲ ಎಂದು ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು ಅಳಲು ತೋಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
• ಯಾವುದೇ ವಿಶೇಷ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಲ್ಲದೆ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರಮಿಸಿ ಜಾಗತಿಕ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತ್ರಿವರ್ಣ ಧ್ವಜ ಹಾರಿಸಿದ ವಿಕಲಚೇತನ ಸಾಧಕರನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಸರ್ಕಾರದ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಮನವಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
• ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಇಲಾಖೆಯು ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಅರ್ಹ ಪ್ಯಾರಾ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ನ್ಯಾಯ ಒದಗಿಸಬೇಕೆಂದು ಕ್ರೀಡಾ ಸಮುದಾಯ ಒತ್ತಾಯಿಸಿದೆ.

ಸ್ಥಿರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನದ ಜೋಡಣೆ (Static GS Linkage):

• ಶಾಸನಬದ್ಧ ಚೌಕಟ್ಟು: Rights of Persons with Disabilities (RPwD) Act, 2016 — 1995 ರ ಹಳೆಯ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸಿ ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು. ಇದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಂಗವೈಕಲ್ಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು 7 ರಿಂದ 21 ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ.
• ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಮಾವೇಶ (UNCRPD): ಭಾರತವು 2007 ರಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ವಿಕಲಚೇತನರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಮಾವೇಶದ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ವಯ 2016 ರ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ರಕ್ಷಣೆ: ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 41 (DPSP) ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ, ನಿರುದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಅಂಗವೈಕಲ್ಯದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೆರವು ಪಡೆಯುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ವಿಧಿ 15 ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತದೆ.
• ಸುಗಮ್ಯ ಭಾರತ ಅಭಿಯಾನ (Accessible India Campaign): ವಿಕಲಚೇತನರಿಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ತಡೆರಹಿತ ಪ್ರವೇಶ (Barrier-free environment) ಒದಗಿಸುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಭಿಯಾನ.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು (High-Yield Exam Highlights):

• ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ: ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರವು ನವೆಂಬರ್ 1 ರ ಕನ್ನಡ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವದಂದು ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಗಣ್ಯರಿಗೆ ನೀಡುವ ರಾಜ್ಯದ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.
• ಕೇಂದ್ರ ನೋಡಲ್ ಸಚಿವಾಲಯ: ಕೇಂದ್ರ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಸಬಲೀಕರಣ ಸಚಿವಾಲಯ (Ministry of Social Justice and Empowerment - DEPwD).
• ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗ ಮೀಸಲಾತಿ: RPwD Act 2016 ರ ಪ್ರಕಾರ ಸರ್ಕಾರಿ ಉದ್ಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಶೇ. 4 ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಶೇ. 5 ರಷ್ಟು ಮೀಸಲಾತಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಕಲಚೇತನರ ದಿನ: ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಡಿಸೆಂಬರ್ 3.

2. ಈ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬಹುಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQs):

ಪ್ರಶ್ನೆ 1: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ‘ವಿಕಲಚೇತನರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಾಯ್ದೆ’ಯನ್ನು (RPwD Act) ಸಂಸತ್ತು ಯಾವ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು? / In which year was the Rights of Persons with Disabilities (RPwD) Act enacted by the Indian Parliament?

A) 1995
B) 2014
C) 2016
D) 2020

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): 1995 ರ ಕಾಯ್ದೆಯ ಬದಲಿಗೆ ಸಮಗ್ರ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಖಾತರಿಪಡಿಸುವ Rights of Persons with Disabilities Act ಅನ್ನು 2016 ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು.

ಪ್ರಶ್ನೆ 2: RPwD ಕಾಯ್ದೆ 2016 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಯ ಮಾಡಲಾದ ಒಟ್ಟು ವಿಕಲಚೇತನ ಪ್ರಕಾರಗಳ (Disabilities) ಸಂಖ್ಯೆ ಎಷ್ಟು? / How many categories of disabilities are recognized under the RPwD Act, 2016?

A) 7
B) 14
C) 21
D) 28

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): 2016 ರ ಕಾಯ್ದೆಯು ಅಂಗವೈಕಲ್ಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹಳೆಯ ಕಾಯ್ದೆಯಲ್ಲಿದ್ದ 7 ರಿಂದ 21 ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ (ಆಸಿಡ್ ದಾಳಿ ಸಂತ್ರಸ್ತರು, ಪಾರ್ಕಿನ್ಸನ್ ಸೇರಿದಂತೆ).

ಪ್ರಶ್ನೆ 3: ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ ಯಾವ ವಿಧಿಯು ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ, ಕಾಯಿಲೆ ಮತ್ತು ಅಂಗವೈಕಲ್ಯದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೆರವು ಒದಗಿಸಲು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತದೆ? / Which Article of the Constitution directs the State to secure public assistance in cases of old age, sickness and disablement?

A) ವಿಧಿ 39
B) ವಿಧಿ 41
C) ವಿಧಿ 43
D) ವಿಧಿ 47

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 41 (DPSP) ಕೆಲಸದ ಹಕ್ಕು, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಅಂಗವೈಕಲ್ಯದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಹಾಯ ಪಡೆಯುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಲು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 4: RPwD ಕಾಯ್ದೆ 2016 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಉದ್ಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿಕಲಚೇತನರಿಗೆ ಮೀಸಲಿಡಲಾದ ಕಡ್ಡಾಯ ಮೀಸಲಾತಿ ಪ್ರಮಾಣ ಎಷ್ಟು? / What is the mandatory reservation quota for persons with benchmark disabilities in government jobs under the RPwD Act, 2016?

A) 3%
B) 4%
C) 5%
D) 10%

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): RPwD Act 2016 ರ ಪ್ರಕಾರ ಸರ್ಕಾರಿ ಉದ್ಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಂಚ್‌ಮಾರ್ಕ್ ವಿಕಲಚೇತನರಿಗೆ ಶೇಕಡಾ 4 ರಷ್ಟು ಮೀಸಲಾತಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ (ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಶೇ. 5).

ಪ್ರಶ್ನೆ 5: ವಿಕಲಚೇತನರಿಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಜಾಲದಲ್ಲಿ ತಡೆರಹಿತ ಪ್ರವೇಶ ಕಲ್ಪಿಸಲು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಆರಂಭಿಸಿದ ಅಭಿಯಾನ ಯಾವುದು? / Which national flagship campaign was launched to achieve universal accessibility for Divyangjan?

A) ಸುಗಮ್ಯ ಭಾರತ ಅಭಿಯಾನ (Accessible India Campaign) / Sugamya Bharat Abhiyan
B) ಸಕ್ಷಮ ಭಾರತ ಮಿಷನ್ / Saksham Bharat Mission
C) ದಿವ್ಯಾಂಗ ಸಬಲೀಕರಣ ಯೋಜನೆ / Divyang Empowerment Scheme
D) ಸಮರ್ಥ್ಯ ಮಿಷನ್ / Samarthya Mission

ಉತ್ತರ: A / Answer: A

ವಿವರಣೆ (Explanation): 2015 ರಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ವಿಕಲಚೇತನರಿಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ಪ್ರವೇಶ ಕಲ್ಪಿಸಲು ಸುಗಮ್ಯ ಭಾರತ ಅಭಿಯಾನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.

ಪ್ರಶ್ನೆ 6: ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಕಲಚೇತನರ ದಿನವನ್ನು (International Day of Persons with Disabilities) ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಯಾವ ದಿನಾಂಕದಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ? / On which date is the International Day of Persons with Disabilities celebrated globally?

A) ನವೆಂಬರ್ 14 / November 14
B) ಡಿಸೆಂಬರ್ 3 / December 3
C) ಡಿಸೆಂಬರ್ 10 / December 10
D) ಜನವರಿ 4 / January 4

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಆದೇಶದಂತೆ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಡಿಸೆಂಬರ್ 3 ರಂದು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಕಲಚೇತನರ ದಿನವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 7: ಪ್ಯಾರಾಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಚಿನ್ನದ ಪದಕಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಪ್ಯಾರಾ ಅಥ್ಲೀಟ್ ಯಾರು? / Who was the first Indian para-athlete to win two Gold medals at the Paralympic Games?

A) ದೇವೇಂದ್ರ ಜಜಾರಿಯಾ / Devendra Jhajharia
B) ಮರಿಯಪ್ಪನ್ ತಂಗವೇಲು / Mariyappan Thangavelu
C) ಸುಮಿತ್ ಆಂಟಿಲ್ / Sumit Antil
D) ಅವನಿ ಲೇಖರಾ / Avani Lekhara

ಉತ್ತರ: A / Answer: A

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಈಟಿ ಎಸೆತಗಾರ (Javelin thrower) ದೇವೇಂದ್ರ ಜಜಾರಿಯಾ ಅವರು 2004 ಮತ್ತು 2016 ರ ಪ್ಯಾರಾಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಚಿನ್ನದ ಪದಕ ಗೆದ್ದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 8: ‘ಬೆಂಚ್‌ಮಾರ್ಕ್ ಅಂಗವೈಕಲ್ಯ’ (Benchmark Disability) ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲು ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬರು ಕನಿಷ್ಠ ಎಷ್ಟು ಶೇಕಡಾವಾರು ಅಂಗವೈಕಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು? / To be categorized under ‘benchmark disability’ as per RPwD Act 2016, what is the minimum certified disability required?

A) 25%
B) 33%
C) 40%
D) 50%

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಶಾಸನಬದ್ಧ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು ಮತ್ತು ಮೀಸಲಾತಿ ಪಡೆಯಲು ಕನಿಷ್ಠ ಶೇಕಡಾ 40 ರಷ್ಟು (40%) ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ಅಂಗವೈಕಲ್ಯವನ್ನು ಬೆಂಚ್‌ಮಾರ್ಕ್ ಅಂಗವೈಕಲ್ಯ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 9: ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ: 1. ಭಾರತವು ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ವಿಕಲಚೇತನರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಮಾವೇಶಕ್ಕೆ (UNCRPD) ಸಹಿ ಹಾಕಿದ ಮತ್ತು ಅನುಮೋದಿಸಿದ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದೆ. 2. ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ನವೆಂಬರ್ 1 ರಂದು ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. / Consider the statements: 1. India has ratified the UN Convention on the Rights of Persons with Disabilities. 2. Karnataka Rajyotsava Awards are presented on November 1. Which statement is correct?

A) ಕೇವಲ 1 / 1 only
B) ಕೇವಲ 2 / 2 only
C) 1 ಮತ್ತು 2 ಎರಡೂ / Both 1 and 2
D) ಯಾವುದೂ ಅಲ್ಲ / Neither 1 nor 2

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಎರಡೂ ಹೇಳಿಕೆಗಳೂ ಸರಿಯಾಗಿವೆ. ಭಾರತವು UNCRPD ಯನ್ನು 2007 ರಲ್ಲಿ ಅನುಮೋದಿಸಿತು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನವೆಂಬರ್ 1 ರಂದು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 10: ಕೇಂದ್ರ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಸಬಲೀಕರಣ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವಿಕಲಚೇತನರ ಸಬಲೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಇಲಾಖೆ ಯಾವುದು? / Which dedicated department functions for empowerment of Divyangjan under Ministry of Social Justice?

A) DEPwD (Department of Empowerment of Persons with Disabilities)
B) NITI Aayog Social Cell
C) National Commission for Backward Classes
D) Tribal Welfare Directorate

ಉತ್ತರ: A / Answer: A

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಕೇಂದ್ರ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ ಸಚಿವಾಲಯದ Department of Empowerment of Persons with Disabilities (DEPwD) ವಿಕಲಚೇತನರ ಕಲ್ಯಾಣದ ನೋಡಲ್ ಇಲಾಖೆಯಾಗಿದೆ.