ಮೇಕೆದಾಟು ಸಮತೋಲನಾ ಜಲಾಶಯ ಯೋಜನೆ: ಮಾರ್ಚ್ ಒಳಗೆ ಶಂಕುಸ್ಥಾಪನೆ ಸಂಕಲ್ಪ | Mekedatu Balancing Reservoir Project Target March 2027

1. ಪೂರ್ಣ ವಿಷಯದ ಸಾರಾಂಶ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷಾ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ (Comprehensive Summary & Exam Analysis):

ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಚಲಿತ ಘಟನೆಗಳು (Core Current Affairs Summary):

• ಕರ್ನಾಟಕದ ಕಾವೇರಿ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದ ಬಹುನಿರೀಕ್ಷಿತ ಮೇಕೆದಾಟು ಸಮತೋಲನಾ ಜಲಾಶಯ ಯೋಜನೆಯ (Mekedatu Balancing Reservoir Project) ವಿಸ್ತೃತ ಯೋಜನಾ ವರದಿ (DPR) ಶೇ 99ರಷ್ಟು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಜಲಸಂಪನ್ಮೂಲ ಸಚಿವರು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.
• ಮುಂಬರುವ ಮಾರ್ಚ್ ತಿಂಗಳೊಳಗೆ ಯೋಜನೆಗೆ ಅಧಿಕೃತ ಶಂಕುಸ್ಥಾಪನೆ ನೆರವೇರಿಸುವ ದೃಢ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಯೋಜನೆಗೆ ಮುಳುಗಡೆಯಾಗುವ ಸುಮಾರು 5,000 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಅರಣ್ಯೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ರಾಜ್ಯದ 13 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ 2,000 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಭೂಮಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ 3,000 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಡೀಮ್ಡ್ ಅರಣ್ಯ ಜಾಗವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
• ಈ ಯೋಜನೆ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಂಡರೆ ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರದ 6ನೇ ಹಂತದ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಯೋಜನೆಗೆ ಶಾಶ್ವತ ಪರಿಹಾರ ಲಭಿಸಲಿದ್ದು, 400 ಮೆಗಾವಾಟ್ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗೂ ನೆರವಾಗಲಿದೆ.
• ಕಾವೇರಿ ಜಲ ವಿವಾದ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣದ (CWDT) ತೀರ್ಪಿನನ್ವಯ ತಮಿಳುನಾಡಿಗೆ ಸಂಕಷ್ಟದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲೂ ನ್ಯಾಯಯುತವಾಗಿ ನೀರು ಹರಿಸಲು ಈ ಸಮತೋಲನ ಜಲಾಶಯ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಲಿದೆ ಎಂದು ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದೆ.

ಸ್ಥಿರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನದ ಜೋಡಣೆ (Static GS Linkage):

• ಮೇಕೆದಾಟು ಭೌಗೋಳಿಕ ತಾಣ: ಕಾವೇರಿ ಮತ್ತು ಅರ್ಕಾವತಿ ನದಿಗಳ ಸಂಗಮ ಸ್ಥಾನದ ಬಳಿ ರಾಮನಗರ/ಕನಕಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ.
• ಅನುಚ್ಛೇದ 262 (Article 262): ಅಂತರ-ರಾಜ್ಯ ನದಿಗಳು ಅಥವಾ ನದಿ ಕಣಿವೆಗಳ ನೀರಿನ ಹಂಚಿಕೆ ವಿವಾದಗಳ ಇತ್ಯರ್ಥಕ್ಕೆ ಸಂಸತ್ತು ಕಾನೂನಿನ ಮೂಲಕ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣ ರಚಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ.
• ಅಂತರ-ರಾಜ್ಯ ನದಿ ನೀರು ವಿವಾದ ಕಾಯ್ದೆ, 1956 (IRWD Act, 1956): ಈ ಕಾಯ್ದೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 1990 ರಲ್ಲಿ ಕಾವೇರಿ ಜಲ ವಿವಾದ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣವನ್ನು (CWDT) ರಚಿಸಲಾಯಿತು (ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಪು: 2007; ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಪು: ಫೆಬ್ರವರಿ 2018).
• ಕಾವೇರಿ ನೀರು ನಿರ್ವಹಣಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (CWMA): ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಆದೇಶದಂತೆ ಕಾವೇರಿ ನದಿ ನೀರು ಹಂಚಿಕೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಜೂನ್ 2018 ರಲ್ಲಿ CWMA ಮತ್ತು ಕಾವೇರಿ ನೀರು ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಮಿತಿಯನ್ನು (CWRC) ರಚಿಸಿತು.
• ಅರಣ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯ್ದೆ 1980 / CAMPA: ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುವ ಅರಣ್ಯ ಭೂಮಿಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಪರ್ಯಾಯ ಅರಣ್ಯೀಕರಣ ನಿಧಿ ನಿರ್ವಹಣಾ ಮತ್ತು ಯೋಜನಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ (CAMPA) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಹಾರ ಅರಣ್ಯ ಬೆಳೆಸಬೇಕು.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು (High-Yield Exam Highlights):

• ಮೇಕೆದಾಟು ಜಲಾಶಯದ ಅಂದಾಜು ಸಂಗ್ರಹ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ: ಸುಮಾರು 67 ಟಿಎಂಸಿ (TMC).
• ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ: 400 MW.
• ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ಉಗಮ ಸ್ಥಾನ: ತಲಕಾವೇರಿ, ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟ, ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆ.
• ಕಾವೇರಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಉಪನದಿಗಳು: ಹಾರಂಗಿ, ಹೇಮಾವತಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಣತೀರ್ಥ, ಕಬಿನಿ, ಶಿಂಷಾ, ಅರ್ಕಾವತಿ ಮತ್ತು ಸುವರ್ಣಾವತಿ.

2. ಈ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬಹುಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQs):

ಪ್ರಶ್ನೆ 1: ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಮೇಕೆದಾಟು ಸಮತೋಲನಾ ಜಲಾಶಯ ಯೋಜನೆಯು ಯಾವ ಎರಡು ನದಿಗಳ ಸಂಗಮದ ಬಳಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಲಿದೆ? / Near the confluence of which two rivers is the proposed Mekedatu reservoir located?

A) ಕಾವೇರಿ ಮತ್ತು ಕಬಿನಿ / Cauvery and Kabini
B) ಕಾವೇರಿ ಮತ್ತು ಅರ್ಕಾವತಿ / Cauvery and Arkavathi
C) ಕಾವೇರಿ ಮತ್ತು ಹೇಮಾವತಿ / Cauvery and Hemavathi
D) ಕೃಷ್ಣಾ ಮತ್ತು ಮಲಪ್ರಭಾ / Krishna and Malaprabha

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಮೇಕೆದಾಟು ಯೋಜನೆಯು ಕಾವೇರಿ ಮತ್ತು ಅರ್ಕಾವತಿ ನದಿಗಳ ಸಂಗಮ ತಾಣದ ಸಮೀಪ ಕನಕಪುರ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿತವಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 2: ಅಂತರ-ರಾಜ್ಯ ನದಿ ನೀರು ವಿವಾದಗಳ ಇತ್ಯರ್ಥಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ಯಾವ ಅನುಚ್ಛೇದವು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ? / Which Article of the Indian Constitution provides for adjudication of inter-state water disputes?

A) ಅನುಚ್ಛೇದ 260 / Article 260
B) ಅನುಚ್ಛೇದ 262 / Article 262
C) ಅನುಚ್ಛೇದ 263 / Article 263
D) ಅನುಚ್ಛೇದ 280 / Article 280

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಅನುಚ್ಛೇದ 262 ಅಂತರ-ರಾಜ್ಯ ನದಿ ನೀರಿನ ಹಂಚಿಕೆ ವಿವಾದಗಳ ಇತ್ಯರ್ಥಕ್ಕೆ ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಶಾಸನ ರೂಪಿಸುವ ಪರಮಾಧಿಕಾರ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 3: ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ‘ಕಾವೇರಿ ನೀರು ನಿರ್ವಹಣಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ’ವನ್ನು (CWMA) ಯಾವ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ರಚಿಸಿತು? / In which year was the Cauvery Water Management Authority (CWMA) officially constituted?

A) 2007
B) 2013
C) 2018
D) 2021

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಪಿನ ಅನ್ವಯ ಕೇಂದ್ರ ಜಲಶಕ್ತಿ ಸಚಿವಾಲಯವು ಜೂನ್ 2018 ರಲ್ಲಿ CWMA ಅನ್ನು ರಚಿಸಿತು.

ಪ್ರಶ್ನೆ 4: ಮೇಕೆದಾಟು ಸಮತೋಲನಾ ಜಲಾಶಯದ ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಒಟ್ಟು ನೀರು ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಎಷ್ಟು? / What is the proposed gross water storage capacity of the Mekedatu Reservoir?

A) ಸುಮಾರು 32 ಟಿಎಂಸಿ / ~32 TMC
B) ಸುಮಾರು 67 ಟಿಎಂಸಿ / ~67 TMC
C) ಸುಮಾರು 105 ಟಿಎಂಸಿ / ~105 TMC
D) ಸುಮಾರು 125 ಟಿಎಂಸಿ / ~125 TMC

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಮೇಕೆದಾಟು ಜಲಾಶಯವನ್ನು ಸುಮಾರು 67.16 ಟಿಎಂಸಿ (TMC) ಸಂಗ್ರಹ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದೊಂದಿಗೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 5: ಕಾವೇರಿ ನದಿಯು ಕರ್ನಾಟಕದ ಯಾವ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಉಗಮ ಹೊಂದುತ್ತದೆ? / In which hills of Karnataka does the Cauvery River originate?

A) ಬಾಬಾಬುಡನ್‌ಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು / Bababudangiri Hills
B) ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು (ತಲಕಾವೇರಿ) / Brahmagiri Hills (Talakaveri)
C) ಬಿಳಿಗಿರಿರಂಗನ ಬೆಟ್ಟಗಳು / Biligirirangana Hills
D) ನಂದಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು / Nandi Hills

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿ ಶ್ರೇಣಿಯ ತಲಕಾವೇರಿಯಲ್ಲಿ ಕಾವೇರಿ ನದಿ ಉಗಮವಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 6: ಅರಣ್ಯ ಭೂಮಿ ಬಳಕೆಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಪರ್ಯಾಯ ಅರಣ್ಯೀಕರಣವನ್ನು (Compensatory Afforestation) ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ ಯಾವುದು? / Which statutory authority manages compensatory afforestation funds in India?

A) NGT
B) CAMPA
C) CPCB
D) NBWL

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಕ್ಯಾಂಪಾ (CAMPA - Compensatory Afforestation Fund Management and Planning Authority) ಪರ್ಯಾಯ ಅರಣ್ಯ ನಿಧಿಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 7: ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಮೇಕೆದಾಟು ಯೋಜನೆಯಿಂದ ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿರುವ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಎಷ್ಟು? / What is the planned hydroelectric generation capacity at Mekedatu?

A) 100 MW
B) 250 MW
C) 400 MW
D) 800 MW

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಮೇಕೆದಾಟು ಯೋಜನೆಯು 400 ಮೆಗಾವಾಟ್ (MW) ಶುದ್ಧ ಹಸಿರು ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಘಟಕವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 8: ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ: 1. ಮೇಕೆದಾಟು ಯೋಜನೆಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಒದಗಿಸುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದೆ. 2. ಅಂತರ-ರಾಜ್ಯ ನದಿ ವಿವಾದಗಳಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ಗೆ ಮೇಲ್ಮನವಿ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸುವ ಅಧಿಕಾರವಿಲ್ಲ. / Consider: 1. Mekedatu primarily aims at drinking water for Bengaluru. 2. SC has no appellate jurisdiction over river disputes. Which is correct?

A) 1 ಮಾತ್ರ ಸರಿ / 1 only
B) 2 ಮಾತ್ರ ಸರಿ / 2 only
C) 1 ಮತ್ತು 2 ಎರಡೂ ಸರಿ / Both 1 and 2
D) ಎರಡೂ ತಪ್ಪು / Neither 1 nor 2

ಉತ್ತರ: A / Answer: A

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಹೇಳಿಕೆ 1 ಸರಿ. ಅನುಚ್ಛೇದ 136 ರ (Special Leave Petition) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನದಿ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣಗಳ ತೀರ್ಪಿನ ವಿರುದ್ಧ ಮೇಲ್ಮನವಿ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸುವ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ 2 ತಪ್ಪಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 9: ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ಎಡದಂಡೆಯ (Left Bank) ಪ್ರಮುಖ ಉಪನದಿ ಕೆಳಗಿನವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದು? / Which of the following is a major left-bank tributary of Cauvery?

A) ಕಬಿನಿ / Kabini
B) ಭವಾನಿ / Bhavani
C) ಹೇಮಾವತಿ / Hemavathi
D) ಅಮರಾವತಿ / Amaravathi

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಹೇಮಾವತಿ, ಹಾರಂಗಿ, ಶಿಂಷಾ ಮತ್ತು ಅರ್ಕಾವತಿ ಕಾವೇರಿಯ ಎಡದಂಡೆಯ ಉಪನದಿಗಳಾಗಿವೆ; ಕಬಿನಿ, ಭವಾನಿ, ಅಮರಾವತಿ ಬಲದಂಡೆಯ ಉಪನದಿಗಳಾಗಿವೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 10: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಂತರ-ರಾಜ್ಯ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು (Inter-State Council) ಯಾವ ಅನುಚ್ಛೇದದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ? / Under which Article is the Inter-State Council constituted in India?

A) ಅನುಚ್ಛೇದ 262 / Article 262
B) ಅನುಚ್ಛೇದ 263 / Article 263
C) ಅನುಚ್ಛೇದ 280 / Article 280
D) ಅನುಚ್ಛೇದ 300 / Article 300

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಸರ್ಕಾರಿಯಾ ಆಯೋಗದ ಶಿಫಾರಸಿನ ಮೇರೆಗೆ ಸಂವಿಧಾನದ ಅನುಚ್ಛೇದ 263 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಂತರ-ರಾಜ್ಯ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ.