ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿ ತಿರುವು ಯೋಜನೆ ವಿರೋಧಿಸಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆ: ಕೃಷ್ಣಾ ಜಲ ವಿವಾದ ಮತ್ತು ಆಲಮಟ್ಟಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು | Protest Against Krishna River Diversion Project

1. ಪೂರ್ಣ ವಿಷಯದ ಸಾರಾಂಶ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷಾ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ (Comprehensive Summary & Exam Analysis):

ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಚಲಿತ ಘಟನೆಗಳು (Core Current Affairs Summary):

• ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರ ಬಳಿ ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯಿಂದ 40 ಟಿಎಂಸಿ ಅಡಿ (TMC ft) ನೀರನ್ನು ಉಜನಿ ಜಲಾಶಯಕ್ಕೆ (ಭೀಮಾ ಕಣಿವೆ) ತಿರುಗಿಸಲು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಮುಂದಾಗಿರುವುದನ್ನು ಖಂಡಿಸಿ ಅಖಂಡ ಕರ್ನಾಟಕ ರೈತ ಸಂಘ ಹಾಗೂ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ರೈತ ಸಂಘ ವಿಜಯಪುರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಸಿವೆ.
• ಉದ್ದೇಶಿತ ನದಿ ತಿರುವು ಯೋಜನೆಯಿಂದಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ವಿಜಯಪುರ, ಬಾಗಲಕೋಟೆ, ಬೆಳಗಾವಿ, ಯಾದಗಿರಿ ಮತ್ತು ಕಲಬುರಗಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ರೈತರಿಗೆ ಮತ್ತು ಆಲಮಟ್ಟಿ ಜಲಾಶಯಕ್ಕೆ ಒಳಹರಿವು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಕುಂಠಿತಗೊಳ್ಳಲಿದೆ ಎಂದು ರೈತರು ಆಕ್ರೋಶ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.
• ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಬ್ರಿಜೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ನೇತೃತ್ವದ ಎರಡನೇ ಕೃಷ್ಣಾ ಜಲ ವಿವಾದ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣದ (KWDT-II) ತೀರ್ಪಿನ ಅನ್ವಯ ಆಲಮಟ್ಟಿ ಜಲಾಶಯದ ಪೂರ್ಣ ಸಂಗ್ರಹ ಮಟ್ಟವನ್ನು (FRL) 524.256 ಮೀಟರ್‌ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದನ್ನು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಆಕ್ಷೇಪಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ತಾನು ಮಾತ್ರ ನದಿ ನೀರನ್ನು ತಿರುಗಿಸಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ರೈತರು ಆರೋಪಿಸಿದ್ದಾರೆ.
• ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಈ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ನದಿ ತಿರುವು ಯೋಜನೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಹಂತದಲ್ಲೂ ಅನುಮತಿ ನೀಡಬಾರದು ಎಂದು ರೈತ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಿವೆ.

ಸ್ಥಿರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನದ ಜೋಡಣೆ (Static GS Linkage):

• ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 262: ಅಂತರರಾಜ್ಯ ನದಿಗಳು ಅಥವಾ ನದಿ ಕಣಿವೆಗಳ ನೀರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿವಾದಗಳ ತೀರ್ಪಿಗಾಗಿ ಕಾನೂನು ರೂಪಿಸಲು ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡುತ್ತದೆ.
• ಅಂತರರಾಜ್ಯ ನದಿ ನೀರು ವಿವಾದಗಳ ಕಾಯ್ದೆ, 1956 (Inter-State River Water Disputes Act, 1956): ನದಿ ನೀರಿನ ವಿವಾದಗಳ ಇತ್ಯರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ.
• ಕೃಷ್ಣಾ ಜಲ ವಿವಾದ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣ (KWDT): ಮೊದಲ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣ (ಬಚಾವತ್ ಸಮಿತಿ, 1969) ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣ (ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಬ್ರಿಜೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ಸಮಿತಿ, 2004).
• ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿ ಭೌಗೋಳಿಕತೆ: ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರದಲ್ಲಿ ಉಗಮಿಸಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಕರ್ನಾಟಕ, ತೆಲಂಗಾಣ ಮತ್ತು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೂಲಕ ಹರಿದು ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಉಪನದಿಗಳು: ತುಂಗಭದ್ರಾ, ಭೀಮಾ, ಮಲಪ್ರಭಾ, ಘಟಪ್ರಭಾ, ಕೊಯ್ನಾ.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು (High-Yield Exam Highlights):

• ಉದ್ದೇಶಿತ ನೀರಿನ ಪ್ರಮಾಣ: 40 ಟಿಎಂಸಿ ಅಡಿ (TMC).
• ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಜಲಾಶಯ: ಉಜನಿ ಜಲಾಶಯ (ಭೀಮಾ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ).
• ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣ: ಎರಡನೇ ಕೃಷ್ಣಾ ಜಲ ವಿವಾದ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣ (ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು: ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಬ್ರಿಜೇಶ್ ಕುಮಾರ್).
• ಆಲಮಟ್ಟಿ ಜಲಾಶಯದ ಗರಿಷ್ಠ ಸಂಗ್ರಹ ಮಟ್ಟ (ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ): 524.256 ಮೀಟರ್ (ಲಾಲ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸಾಗರ).
• ಸಂವಿಧಾನದ ಅಧಿಕಾರ: 7ನೇ ಅನುಸೂಚಿಯ ಯೂನಿಯನ್ ಪಟ್ಟಿಯ ನಮೂದು 56 (ಅಂತರರಾಜ್ಯ ನದಿಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣ).

2. ಈ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬಹುಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQs):

ಪ್ರಶ್ನೆ 1: ಎರಡನೇ ಕೃಷ್ಣಾ ಜಲ ವಿವಾದ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣದ (KWDT-II) ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳು ಯಾರು? / Who was the Chairman of the Second Krishna Water Disputes Tribunal (KWDT-II)?

A) ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಆರ್.ಎಸ್. ಬಚಾವತ್ / Justice R.S. Bachawat
B) ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಬ್ರಿಜೇಶ್ ಕುಮಾರ್ / Justice Brijesh Kumar
C) ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ವಿ. ವೀರಸ್ವಾಮಿ / Justice V. Veeraswami
D) ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಕಾಟ್ಜು / Justice Markandey Katju

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): 2004 ರಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾದ ಎರಡನೇ ಕೃಷ್ಣಾ ಜಲ ವಿವಾದ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣದ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯನ್ನು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಬ್ರಿಜೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ವಹಿಸಿದ್ದರು (ಮೊದಲ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಆರ್.ಎಸ್. ಬಚಾವತ್).

ಪ್ರಶ್ನೆ 2: ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯು ಎಲ್ಲಿ ಉಗಮಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ? / Where does the Krishna River originate?

A) ತ್ರಯಂಬಕೇಶ್ವರ / Trimbakeshwar
B) ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರ / Mahabaleshwar
C) ತಲಕಾವೇರಿ / Talakaveri
D) ಅಮರಕಂಟಕ / Amarkantak

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರದ ಬಳಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಸುಮಾರು 1337 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಉಗಮಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 3: ಅಂತರರಾಜ್ಯ ನದಿ ನೀರು ವಿವಾದಗಳ ಇತ್ಯರ್ಥಕ್ಕೆ ಸಂವಿಧಾನದ ಯಾವ ವಿಧಿಯು ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡುತ್ತದೆ? / Which Article of the Indian Constitution empowers Parliament to provide for the adjudication of inter-state river water disputes?

A) ವಿಧಿ 260 / Article 260
B) ವಿಧಿ 262 / Article 262
C) ವಿಧಿ 263 / Article 263
D) ವಿಧಿ 280 / Article 280

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 262 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಜ್ಯ ನದಿಗಳು ಅಥವಾ ನದಿ ಕಣಿವೆಗಳ ನೀರಿನ ಬಳಕೆ, ವಿತರಣೆ ಅಥವಾ ನಿಯಂತ್ರಣದ ವಿವಾದಗಳ ಇತ್ಯರ್ಥಕ್ಕೆ ಶಾಸನ ರೂಪಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ ಸಂಸತ್ತಿಗಿದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 4: ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯಿಂದ 40 ಟಿಎಂಸಿ ನೀರನ್ನು ಯಾವ ಜಲಾಶಯಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದೆ? / To which reservoir does the Maharashtra government propose to divert 40 TMC of water from the Krishna river?

A) ಕೊಯ್ನಾ ಜಲಾಶಯ / Koyna Reservoir
B) ಉಜನಿ ಜಲಾಶಯ / Ujjani Reservoir
C) ಜಾಯಕ್‌ವಾಡಿ ಜಲಾಶಯ / Jayakwadi Reservoir
D) ಭಾತ್ಸಾ ಜಲಾಶಯ / Bhatsa Reservoir

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರವು ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯಿಂದ 40 ಟಿಎಂಸಿ ನೀರನ್ನು ಭೀಮಾ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿರುವ ಉಜನಿ ಜಲಾಶಯಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿಸಲು ಯೋಜಿಸಿದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 5: ಕೆಳಗಿನವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯ ಅತಿ ಉದ್ದವಾದ ಉಪನದಿಯಾಗಿದೆ? / Which of the following is the longest tributary of the Krishna River?

A) ಭೀಮಾ / Bhima
B) ತುಂಗಭದ್ರಾ / Tungabhadra
C) ಘಟಪ್ರಭಾ / Ghataprabha
D) ಮಲಪ್ರಭಾ / Malaprabha

ಉತ್ತರ: A / Answer: A

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯ ಅತಿ ಉದ್ದವಾದ ಉಪನದಿ ಭೀಮಾ ನದಿಯಾಗಿದೆ (ಸುಮಾರು 861 ಕಿ.ಮೀ), ಆದರೆ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಒಳಹರಿವಿನ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ತುಂಗಭದ್ರಾ ಪ್ರಮುಖ ಉಪನದಿಯಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 6: ಎರಡನೇ ಕೃಷ್ಣಾ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣದ ಪ್ರಕಾರ ಆಲಮಟ್ಟಿ ಜಲಾಶಯದ ನೀರಿನ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಮಟ್ಟವನ್ನು (FRL) ಎಷ್ಟು ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಅನುಮತಿಸಲಾಗಿದೆ? / What is the permitted Full Reservoir Level (FRL) of Alamatti Dam as per KWDT-II recommendations?

A) 519.600 ಮೀಟರ್ / 519.600 meters
B) 524.256 ಮೀಟರ್ / 524.256 meters
C) 528.750 ಮೀಟರ್ / 528.750 meters
D) 532.000 ಮೀಟರ್ / 532.000 meters

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಬ್ರಿಜೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣವು ಆಲಮಟ್ಟಿ ಜಲಾಶಯದ ಗರಿಷ್ಠ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟವನ್ನು 519.6 ಮೀಟರ್‌ನಿಂದ 524.256 ಮೀಟರ್‌ಗೆ ಏರಿಸಲು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 7: ಅಂತರರಾಜ್ಯ ನದಿ ನೀರು ವಿವಾದಗಳ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಸಂಸತ್ತು ಯಾವ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿತು? / In which year was the Inter-State River Water Disputes Act passed by Parliament?

A) 1950
B) 1956
C) 1969
D) 1976

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 262 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಸತ್ತು 1956 ರಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಜ್ಯ ನದಿ ನೀರು ವಿವಾದಗಳ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು (Inter-State River Water Disputes Act, 1956) ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು.

ಪ್ರಶ್ನೆ 8: ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವು ಭಾರತದ ಎಷ್ಟು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆ? / The Krishna River basin is spread across how many Indian states?

A) 2 ರಾಜ್ಯಗಳು / 2 states
B) 3 ರಾಜ್ಯಗಳು / 3 states
C) 4 ರಾಜ್ಯಗಳು / 4 states
D) 5 ರಾಜ್ಯಗಳು / 5 states

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಕೃಷ್ಣಾ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವು ಪ್ರಸ್ತುತ 4 ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ (ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಕರ್ನಾಟಕ, ತೆಲಂಗಾಣ ಮತ್ತು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ) ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 9: ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕೆಳಗಿನ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ: / Consider the following statements regarding the Krishna River:
1. ಇದು ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯ ನಂತರ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ (ದ್ವೀಪಕಲ್ಪ ಭಾರತ) ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನದಿಯಾಗಿದೆ.
2. ಆಲಮಟ್ಟಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಅಣೆಕಟ್ಟಾಗಿದೆ.
ಮೇಲಿನ ಹೇಳಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಸರಿಯಾಗಿದೆ? / Which of the above statements is/are correct?

A) 1 ಮಾತ್ರ / 1 only
B) 2 ಮಾತ್ರ / 2 only
C) 1 ಮತ್ತು 2 ಎರಡೂ / Both 1 and 2
D) ಯಾವುದೂ ಅಲ್ಲ / Neither 1 nor 2

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ದ್ವೀಪಕಲ್ಪ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ನಂತರ ಕೃಷ್ಣಾ ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನದಿಯಾಗಿದೆ (ಸುಮಾರು 1400 ಕಿ.ಮೀ). ಆಲಮಟ್ಟಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು (ಲಾಲ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸಾಗರ) ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಎರಡೂ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಸರಿಯಾಗಿವೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 10: ಆಲಮಟ್ಟಿ ಜಲಾಶಯವನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಯಾವ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ? / What is the official name of the reservoir created by the Alamatti Dam?

A) ಬಸವ ಸಾಗರ / Basava Sagara
B) ಲಾಲ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸಾಗರ / Lal Bahadur Shastri Sagara
C) ಸರ್ ಎಂ. ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ಸಾಗರ / Sir M. Visvesvaraya Sagara
D) ಪಂಪಾ ಸಾಗರ / Pampa Sagara

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಆಲಮಟ್ಟಿ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಜಲಾಶಯಕ್ಕೆ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಲಾಲ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸಾಗರ ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ (ನಾರಾಯಣಪುರ ಅಣೆಕಟ್ಟಿಗೆ ಬಸವ ಸಾಗರ ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ).