ಹೊರ್ಮುಜ್ ಜಲಸಂಧಿಯ ಕೇಶ್ ದ್ವೀಪದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ: ಜಾಗತಿಕ ಕಚ್ಚಾತೈಲ ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆ | Kish Island Strikes Hormuz Oil Crisis

1. ಪೂರ್ಣ ವಿಷಯದ ಸಾರಾಂಶ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷಾ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ (Comprehensive Summary & Exam Analysis):

ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಚಲಿತ ಘಟನೆಗಳು (Core Current Affairs Summary):

• ಪರ್ಷಿಯನ್ ಕೊಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಆಯಕಟ್ಟಿನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಇರಾನ್‌ಗೆ ಸೇರಿದ ಕೇಶ್ ದ್ವೀಪದ (Kish Island) ಸೇನಾ ನೆಲೆಗಳನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ವೈಮಾನಿಕ ದಾಳಿಗಳು ನಡೆದಿದ್ದು, ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಭೀಕರ ಸ್ಫೋಟಗಳು ಸಂಭವಿಸಿವೆ ಎಂದು ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ವರದಿ ಮಾಡಿವೆ.
• ಈ ದಾಳಿಯ ಬೆನ್ನಲ್ಲೇ ಜಾಗತಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಕಚ್ಚಾತೈಲ ಪೂರೈಕೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಯ ಉಂಟಾಗುವ ಆತಂಕದಿಂದ ಬ್ರೆಂಟ್ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲದ ಬೆಲೆ (Brent Crude) ತಕ್ಷಣವೇ ಶೇ. 1.75 ರಷ್ಟು ಏರಿಕೆಯಾಗಿ ಬ್ಯಾರೆಲ್‌ಗೆ 106.60 ಡಾಲರ್ (ಸುಮಾರು 10,094 ರೂ.) ತಲುಪಿದೆ.
• ಕೇಶ್ ದ್ವೀಪವು ಜಾಗತಿಕ ತೈಲ ಸಾಗಣೆಯ ಜೀವಾಳವಾಗಿರುವ ಹೊರ್ಮುಜ್ ಜಲಸಂಧಿಯ (Strait of Hormuz) ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದ್ದು, ಪ್ರಪಂಚದ ಸಮುದ್ರ ಮಾರ್ಗದ ಒಟ್ಟು ಕಚ್ಚಾತೈಲ ಸಾಗಣೆಯ ಸುಮಾರು ಶೇ. 20 ರಿಂದ 25 ರಷ್ಟು ಭಾಗವು ಈ ಕಿರಿದಾದ ಜಲಸಂಧಿಯ ಮೂಲಕವೇ ಸಾಗುತ್ತದೆ.
• ಇರಾನ್‌ನ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ರೆವಲ್ಯೂಷನರಿ ಗಾರ್ಡ್ ಕೋರ್ಪ್ಸ್ (IRGC) ಪಡೆಗಳು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ವಾರ್‌ಫೇರ್ ನೆರವಿನಿಂದ ಡ್ರೋನ್ ಕಣ್ಗಾವಲು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದ್ದು, ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಭೌಗೋಳಿಕ-ರಾಜಕೀಯ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು (Geopolitical Tension) ತೀವ್ರಗೊಂಡಿದೆ.
• ತೈಲ ಆಮದಿನ ಮೇಲೆ ಶೇ. 85 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುವ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಈ ತೈಲ ದರ ಏರಿಕೆಯು ಚಾಲ್ತಿ ಖಾತೆ ಕೊರತೆ (CAD) ಮತ್ತು ಹಣದುಬ್ಬರದ (Inflation) ಅಪಾಯವನ್ನು ತಂದೊಡ್ಡಲಿದೆ.

ಸ್ಥಿರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನದ ಜೋಡಣೆ (Static GS Linkage):

• ಭೌಗೋಳಿಕ ಚೋಕ್ ಪಾಯಿಂಟ್ (Chokepoint): ಹೊರ್ಮುಜ್ ಜಲಸಂಧಿಯು ಪರ್ಷಿಯನ್ ಕೊಲ್ಲಿಯನ್ನು (Persian Gulf) ಮತ್ತು ಒಮಾನ್ ಕೊಲ್ಲಿಯನ್ನು (Gulf of Oman) ಪರಸ್ಪರ ಬೆಸೆಯುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಇರಾನ್ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಒಮಾನ್ ಹಾಗೂ ಯುಎಇ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
• ಭಾರತದ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಕಚ್ಚಾತೈಲ ಸಂಗ್ರಹಾಗಾರಗಳು (ISPRL): ತುರ್ತು ತೈಲ ಕೊರತೆ ನಿಭಾಯಿಸಲು ಭಾರತವು ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ (ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ), ಮಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ಪಾದೂರು (ಕರ್ನಾಟಕ) ಗಳಲ್ಲಿ ಭೂಗತ ಕಚ್ಚಾತೈಲ ಸಂಗ್ರಹಾಗಾರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ.
• ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ರಫ್ತು ಮಾಡುವ ದೇಶಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ (OPEC): 1960 ರಲ್ಲಿ ಬಾಗ್ದಾದ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಒಪೆಕ್ ಕೇಂದ್ರ ಕಚೇರಿ ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದ ವಿಯೆನ್ನಾದಲ್ಲಿದೆ. ಇರಾನ್ ಇದರ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದೆ.
• ಮ್ಯಾಕ್ರೋ-ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್ ಪ್ರಭಾವ: ಕಚ್ಚಾತೈಲ ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆಯು ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ ಮೌಲ್ಯದ ಕುಸಿತ, ಆಮದು ವೆಚ್ಚ ಏರಿಕೆ ಹಾಗೂ ದೇಶೀಯ ಹಣದುಬ್ಬರಕ್ಕೆ ನೇರ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು (High-Yield Exam Highlights):

• ಬ್ರೆಂಟ್ ಕ್ರೂಡ್ (Brent Crude): ಉತ್ತರ ಸಮುದ್ರದಿಂದ (North Sea) ಹೊರತೆಗೆಯಲಾಗುವ ಪ್ರಮುಖ ಜಾಗತಿಕ ಮಾನದಂಡ ತೈಲ.
• ಡಬ್ಲ್ಯೂಟಿಐ (WTI): ವೆಸ್ಟ್ ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ಇಂಟರ್ಮೀಡಿಯೇಟ್ — ಅಮೆರಿಕದ ಮಾನದಂಡ ತೈಲ.
• ಭಾರತದ ಕ್ರೂಡ್ ಬಾಸ್ಕೆಟ್: ಒಮಾನ್-ದುಬೈ ಸೋರ್ ಕ್ರೂಡ್ ಮತ್ತು ಬ್ರೆಂಟ್ ಸ್ವೀಟ್ ಕ್ರೂಡ್ ಮಿಶ್ರಣ.
• ಹೊರ್ಮುಜ್ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ: ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಮುಖ ಮಾರಿಟೈಮ್ ಚೋಕ್ ಪಾಯಿಂಟ್.

2. ಈ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬಹುಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQs):

ಪ್ರಶ್ನೆ 1: ಹೊರ್ಮುಜ್ ಜಲಸಂಧಿಯು (Strait of Hormuz) ಯಾವ ಎರಡು ಜಲರಾಶಿಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ? / The Strait of Hormuz connects which two strategic water bodies?

A) ಕೆಂಪು ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ಏಡನ್ ಕೊಲ್ಲಿ / Red Sea and Gulf of Aden
B) ಪರ್ಷಿಯನ್ ಕೊಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಒಮಾನ್ ಕೊಲ್ಲಿ / Persian Gulf and Gulf of Oman
C) ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಸಮುದ್ರ / Mediterranean Sea and Black Sea
D) ಕ್ಯಾಸ್ಪಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ಅರಲ್ ಸಮುದ್ರ / Caspian Sea and Aral Sea

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಹೊರ್ಮುಜ್ ಜಲಸಂಧಿಯು ಪರ್ಷಿಯನ್ ಕೊಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಒಮಾನ್ ಕೊಲ್ಲಿಯನ್ನು (ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ) ಬೆಸೆಯುವ ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಪ್ರಮುಖ ಕಡಲ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 2: ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ವೈಮಾನಿಕ ದಾಳಿಗೆ ಒಳಗಾದ ‘ಕೇಶ್ ದ್ವೀಪ’ (Kish Island) ಯಾವ ದೇಶದ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿದೆ? / Kish Island, which recently witnessed military strikes, is under the administrative sovereignty of which country?

A) ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ / Saudi Arabia
B) ಯುಎಇ / United Arab Emirates
C) ಇರಾನ್ / Iran
D) ಕತಾರ್ / Qatar

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಕೇಶ್ ದ್ವೀಪ (Kish Island) ಪರ್ಷಿಯನ್ ಕೊಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ಇರಾನ್ ದೇಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಆಯಕಟ್ಟಿನ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮುಕ್ತ ವಲಯ ದ್ವೀಪವಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 3: ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ರಫ್ತು ಮಾಡುವ ದೇಶಗಳ ಒಕ್ಕೂಟದ (OPEC) ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಾಲಯ ಎಲ್ಲಿದೆ? / Where is the headquarters of the Organization of the Petroleum Exporting Countries (OPEC) located?

A) ಬಾಗ್ದಾದ್ / Baghdad
B) ರಿಯಾದ್ / Riyadh
C) ಜಿನೀವಾ / Geneva
D) ವಿಯೆನ್ನಾ / Vienna

ಉತ್ತರ: D / Answer: D

ವಿವರಣೆ (Explanation): OPEC ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು 1960 ರಲ್ಲಿ ಬಾಗ್ದಾದ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತಾದರೂ, ಅದರ ಶಾಶ್ವತ ಕೇಂದ್ರ ಕಚೇರಿಯು ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದ ವಿಯೆನ್ನಾದಲ್ಲಿದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 4: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಕಚ್ಚಾತೈಲ ಸಂಗ್ರಹಾಗಾರಗಳು (Strategic Petroleum Reserves) ಕರ್ನಾಟಕದ ಯಾವ ಎರಡು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿವೆ? / Strategic Petroleum Reserves (SPR) of India are located at which two places in Karnataka?

A) ಮಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ಪಾದೂರು / Mangaluru and Padur
B) ಕಾರವಾರ ಮತ್ತು ಬೆಳಗಾವಿ / Karwar and Belagavi
C) ಬೀದರ್ ಮತ್ತು ಕಲಬುರಗಿ / Bidar and Kalaburagi
D) ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು ತುಮಕೂರು / Mysuru and Tumakuru

ಉತ್ತರ: A / Answer: A

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಭಾರತೀಯ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಮೀಸಲು ನಿಗಮವು (ISPRL) ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ಉಡುಪಿ ಸಮೀಪದ ಪಾದೂರುಗಳಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಭೂಗತ ಕಚ್ಚಾತೈಲ ಸಂಗ್ರಹಾಗಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 5: ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತೈಲ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್ ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ವಹಿವಾಟಾಗುವ ‘ಬ್ರೆಂಟ್ ಕಚ್ಚಾತೈಲ’ (Brent Crude) ಯಾವ ಸಮುದ್ರ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ? / Brent Crude oil traded internationally is extracted from which marine basin?

A) ಮೆಕ್ಸಿಕೋ ಕೊಲ್ಲಿ / Gulf of Mexico
B) ಉತ್ತರ ಸಮುದ್ರ / North Sea
C) ದಕ್ಷಿಣ ಚೀನಾ ಸಮುದ್ರ / South China Sea
D) ಬಾಲ್ಟಿಕ್ ಸಮುದ್ರ / Baltic Sea

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಜಾಗತಿಕ ಬೆಲೆ ಮಾನದಂಡವಾದ ಬ್ರೆಂಟ್ ಕಚ್ಚಾತೈಲವನ್ನು ಯುರೋಪ್‌ನ ಉತ್ತರ ಸಮುದ್ರದಿಂದ (North Sea) ಹೊರತೆಗೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 6: ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಕಚ್ಚಾತೈಲ ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆಯಾದಾಗ ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮೇಲೆ ಬೀರುವ ತಕ್ಷಣದ ಪರಿಣಾಮವೇನು? / What is the immediate macro-economic impact of a sharp crude oil price rise on India?

A) ಚಾಲ್ತಿ ಖಾತೆ ಕೊರತೆ (CAD) ಮತ್ತು ಆಮದು ವೆಚ್ಚ ಹೆಚ್ಚಳ / Widening of Current Account Deficit and higher import bill
B) ರೂಪಾಯಿ ಮೌಲ್ಯ ಅಗಾಧವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುವುದು / Sharp appreciation of Indian Rupee
C) ಹಣದುಬ್ಬರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶೂನ್ಯವಾಗುವುದು / Inflation dropping to zero
D) ವಿತ್ತೀಯ ಕೊರತೆ ತಕ್ಷಣ ಇಳಿಕೆಯಾಗುವುದು / Instant reduction in fiscal deficit

ಉತ್ತರ: A / Answer: A

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಭಾರತವು ತೈಲಕ್ಕಾಗಿ ವಿದೇಶಿ ಆಮದನ್ನೇ ನೆಚ್ಚಿಕೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆಯು ಚಾಲ್ತಿ ಖಾತೆ ಕೊರತೆ (CAD) ಹೆಚ್ಚಳ ಮತ್ತು ಆಮದು ವೆಚ್ಚವನ್ನು ತೀವ್ರಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 7: ಹೊರ್ಮುಜ್ ಜಲಸಂಧಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಯಾವ ದೇಶದ ಗಡಿ ಚಾಚಿಕೊಂಡಿದೆ? / Which country lies on the southern coast of the Strait of Hormuz facing Iran?

A) ಕುವೈತ್ / Kuwait
B) ಒಮಾನ್ (ಮುಸಂದಮ್ ಪೆನಿನ್ಸುಲಾ) / Oman (Musandam Peninsula)
C) ಇರಾಕ್ / Iraq
D) ಯೆಮೆನ್ / Yemen

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಹೊರ್ಮುಜ್ ಜಲಸಂಧಿಯ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಇರಾನ್ ಇದ್ದರೆ, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಒಮಾನ್ ದೇಶದ ಮುಸಂದಮ್ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪ ಮತ್ತು ಯುಎಇ ಗಡಿಗಳಿವೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 8: ‘ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ರೆವಲ್ಯೂಷನರಿ ಗಾರ್ಡ್ ಕೋರ್ಪ್ಸ್’ (IRGC) ಯಾವ ದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಗಣ್ಯ ಮಿಲಿಟರಿ ವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ? / The Islamic Revolutionary Guard Corps (IRGC) belongs to which nation?

A) ಟರ್ಕಿ / Turkey
B) ಸಿರಿಯಾ / Syria
C) ಇರಾನ್ / Iran
D) ಈಜಿಪ್ಟ್ / Egypt

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): IRGC ಇರಾನ್ ದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಮಿಲಿಟರಿ ಮತ್ತು ಭದ್ರತಾ ಪಡೆಯಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 9: ಭಾರತವು ಕಚ್ಚಾತೈಲದ ತುರ್ತು ಭದ್ರತೆಗಾಗಿ ಎಷ್ಟು ದಿನಗಳ ಬಳಕೆಗೆ ಸಮನಾದ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಸಂಗ್ರಹ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು (SPR Capacity) ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ? / India’s Strategic Petroleum Reserve (SPR) programme aims to provide energy security for approximately how many days of crude consumption?

A) ಕೇವಲ 5 ದಿನಗಳು / Only 5 days
B) ಅಂದಾಜು 9 ರಿಂದ 12 ದಿನಗಳು (ಹಂತ-1) / Around 9.5 days in Phase-1 underground caverns
C) 365 ದಿನಗಳು / 365 days
D) 1000 ದಿನಗಳು / 1000 days

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಹಂತದ ಭೂಗತ ಕಚ್ಚಾತೈಲ ಸಂಗ್ರಹಾಗಾರಗಳು (5.33 MMT) ಸುಮಾರು 9.5 ದಿನಗಳ ತುರ್ತು ನಿವ್ವಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿವೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 10: ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಇಂಧನ ಸಂಸ್ಥೆಯು (IEA) ಯಾವ ನಗರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ? / Where is the headquarters of the International Energy Agency (IEA) located?

A) ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ / Washington D.C.
B) ಪ್ಯಾರಿಸ್ / Paris
C) ಲಂಡನ್ / London
D) ರೋಮ್ / Rome

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): OECD ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ 1974 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ International Energy Agency (IEA) ಕೇಂದ್ರ ಕಚೇರಿ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಪ್ಯಾರಿಸ್ನಲ್ಲಿದೆ.