ಮಕ್ಕಳ ಪಾಲನೆ ಹಕ್ಕುಗಳು: ‘ವಿಸಿಟೇಷನ್ ಟೈಮ್’ ಬದಲಿಗೆ ‘ಪೇರೆಂಟಿಂಗ್ ಟೈಮ್’ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪು | Karnataka HC on Parenting Time

1. ಪೂರ್ಣ ವಿಷಯದ ಸಾರಾಂಶ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷಾ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ (Comprehensive Summary & Exam Analysis):

ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಚಲಿತ ಘಟನೆಗಳು (Core Current Affairs Summary):

• ದಂಪತಿಗಳ ವಿಚ್ಛೇದನ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಪಾಲನೆ-ಪೋಷಣೆ (Child Custody) ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ‘ಭೇಟಿಯ ಸಮಯ’ (Visitation Time) ಎಂಬ ಪದದ ಬದಲಿಗೆ ‘ಲಾಲನೆ-ಪಾಲನೆ ಸಮಯ’ (Parenting Time) ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಬಳಸಬೇಕೆಂದು ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಐತಿಹಾಸಿಕ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದೆ.
• ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಲಲಿತಾ ಕನ್ನೆಗಂಟಿ (Justice Lalitha Kanneganti) ಅವರಿದ್ದ ಏಕಸದಸ್ಯ ಪೀಠವು “ಮಗುವಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪೋಷಕರು ಅತಿಥಿಗಳಲ್ಲ” ಎಂದು ಮಹತ್ವದ ಅವಲೋಕನ ಮಾಡಿದೆ.
• ‘ವಿಸಿಟೇಷನ್’ ಎಂಬ ಪದವು ಮಗುವಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಪೋಷಕರು ಮಾತ್ರ ಮುಖ್ಯ ಮತ್ತು ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಕೇವಲ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಹೊರಗಿನ ಅತಿಥಿ ಎಂಬ ತಪ್ಪು ಭಾವನೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪೀಠ ಕಳವಳ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದೆ.
• ಮಕ್ಕಳ ಪಾಲನೆ ವ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸುವಾಗ ಯಾವುದೇ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಗಣಿತೀಯ ಸೂತ್ರಗಳಿಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ವಿಚಾರಣಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಕೇವಲ ‘ಮಗುವಿನ ಪರಮೋಚ್ಚ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ’ಯನ್ನು (Best Interest of the Child) ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಆದೇಶಿಸಿದೆ.
• ಪೋಷಕರ ವೈಮನಸ್ಸಿನ ನಡುವೆಯೂ ಮಗುವಿಗೆ ತಂದೆ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಇಬ್ಬರ ಪ್ರೀತಿ, ವಾತ್ಸಲ್ಯ ಸಮಾನವಾಗಿ ದೊರೆಯುವಂತೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದೆ.

ಸ್ಥಿರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನದ ಜೋಡಣೆ (Static GS Linkage):

• Guardians and Wards Act, 1890: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಪ್ರಾಪ್ತ ಮಕ್ಕಳ ಪಾಲನೆ, ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಜಾತ್ಯತೀತ ಕಾನೂನು.
• Hindu Minority and Guardianship Act, 1956: ಹಿಂದೂ ಕಾನೂನಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಪಾಲನಾ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಪೋಷಕರ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪಾಲಕತ್ವವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವ ಶಾಸನ.
• Doctrine of Parens Patriae: ರಾಜ್ಯ ಅಥವಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಅಸಹಾಯಕರು ಹಾಗೂ ಅಪ್ರಾಪ್ತ ಮಕ್ಕಳ ಅಂತಿಮ ಪೋಷಕ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಕನಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತತ್ವ.
• UN Convention on the Rights of the Child (UNCRC, 1989): ಭಾರತವು 1992 ರಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ ಒಪ್ಪಂದವಾಗಿದ್ದು, ಮಗುವಿನ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗೆ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು (High-Yield Exam Highlights):

• ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದ ನ್ಯಾಯಪೀಠ: ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ Justice Lalitha Kanneganti (ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್).
• ಬದಲಾಯಿಸಲಾದ ಕಾನೂನು ಪದಪುಂಜ: Visitation Time ಬದಲಿಗೆ Parenting Time.
• ಪ್ರಮುಖ ಕಾನೂನು ಸಿದ್ಧಾಂತ: Best Interest of the Child Principle.
• ಅಪ್ರಾಪ್ತ ವಯಸ್ಕರ ಮೂಲ ಕಾಯ್ದೆ: Guardians and Wards Act, 1890.
• ಸಂವಿಧಾನದ ರಕ್ಷಣಾ ವಿಧಿ: Article 21 (ಘನತೆಯಿಂದ ಬದುಕುವ ಹಕ್ಕು) ಮತ್ತು Article 39(f) (ಮಕ್ಕಳ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ನಿರ್ದೇಶಕ ತತ್ವ).

2. ಈ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬಹುಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQs):

ಪ್ರಶ್ನೆ 1: ಮಕ್ಕಳ ಕಸ್ಟಡಿ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ‘ವಿಸಿಟೇಷನ್ ಟೈಮ್’ (ಭೇಟಿಯ ಸಮಯ) ಬದಲಿಗೆ ‘ಪೇರೆಂಟಿಂಗ್ ಟೈಮ್’ (ಲಾಲನೆ-ಪಾಲನೆ ಸಮಯ) ಎಂಬ ಪದ ಬಳಸಬೇಕೆಂದು ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದ ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಯಾರು? / Which Karnataka High Court Judge ruled to replace ‘Visitation Time’ with ‘Parenting Time’ in custody matters?

A) ನ್ಯಾ. ಬಿ. ವಿ. ನಾಗರತ್ನ / Justice B. V. Nagarathna
B) ನ್ಯಾ. ಲಲಿತಾ ಕನ್ನೆಗಂಟಿ / Justice Lalitha Kanneganti
C) ನ್ಯಾ. ಕೆ. ಎಸ್. ಮುದಗಲ್ / Justice K. S. Mudagal
D) ನ್ಯಾ. ಪ್ರಸನ್ನ ಬಿ. ವರಾಳೆ / Justice Prasanna B. Varale

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ Justice Lalitha Kanneganti ಅವರು ಯಾವುದೇ ಪೋಷಕರು ಮಗುವಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿಗಳಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಈ ಪ್ರಗತಿಪರ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 2: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಪ್ರಾಪ್ತ ಮಕ್ಕಳ ಪಾಲನೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಕತ್ವವನ್ನು (Guardianship) ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರ ಶಾಸನ ಯಾವುದು? / Which is the principal central legislation governing guardianship and custody of minors in India?

A) ಬಾಲಾಪರಾಧ ನ್ಯಾಯ ಕಾಯ್ದೆ, 2015 / Juvenile Justice Act, 2015
B) ಗಾರ್ಡಿಯನ್ಸ್ ಆಂಡ್ ವಾರ್ಡ್ಸ್ ಕಾಯ್ದೆ, 1890 / Guardians and Wards Act, 1890
C) ವಿಶೇಷ ವಿವಾಹ ಕಾಯ್ದೆ, 1954 / Special Marriage Act, 1954
D) ಕೌಟುಂಬಿಕ ಹಿಂಸಾಚಾರ ತಡೆ ಕಾಯ್ದೆ, 2005 / Protection of Women from Domestic Violence Act, 2005

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): Guardians and Wards Act, 1890 ಎಲ್ಲಾ ಸಮುದಾಯಗಳ ಅಪ್ರಾಪ್ತ ಮಕ್ಕಳ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಕಸ್ಟಡಿ ನಿರ್ಧಾರಗಳಿಗೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಬಳಸುವ ಮೂಲಭೂತ ಜಾತ್ಯತೀತ ಕಾಯ್ದೆಯಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 3: ಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಪಾಲನೆ ವ್ಯಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಬಳಸುವ ‘ಪೇರೆನ್ಸ್ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಯೇ’ (Parens Patriae) ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಅರ್ಥವೇನು? / What does the legal doctrine of ‘Parens Patriae’ mean in the context of child rights?

A) ತಂದೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಪರಮೋಚ್ಚ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡುವುದು / Father possesses ultimate authority
B) ರಾಜ್ಯ ಅಥವಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ರಕ್ಷಕನಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದು / State or Court acts as the sovereign protector of vulnerable minors
C) ಕೇವಲ ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು / Deciding property partitions exclusively
D) ಮಕ್ಕಳ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ರದ್ದತಿ / Revoking minors legal rights

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): Parens Patriae ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರಕಾರ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಅಪ್ರಾಪ್ತ ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಅಸಹಾಯಕರ ಪರಮೋಚ್ಚ ರಕ್ಷಕನಾಗಿ ನಿಂತು ಅವರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಕರ್ತವ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 4: ಕೆಳಗಿನ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ / Consider the following statements:
1. ಮಕ್ಕಳ ಪಾಲನೆ ನಿರ್ಧರಿಸುವಾಗ ಮಗುವಿನ ಕಲ್ಯಾಣ ಮತ್ತು ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯೇ ಪರಮೋಚ್ಚ ಮಾನದಂಡವಾಗಿದೆ. / Welfare of the child is the paramount consideration in determining custody.
2. ಭಾರತವು 1992 ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕುಗಳ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು (UNCRC) ಅಂಗೀಕರಿಸಿದೆ. / India ratified the UN Convention on the Rights of the Child (UNCRC) in 1992.
ಯಾವುದು ಸರಿ? / Which is correct?

A) 1 ಮಾತ್ರ / 1 only
B) 2 ಮಾತ್ರ / 2 only
C) 1 ಮತ್ತು 2 ಎರಡೂ / Both 1 and 2
D) ಯಾವುದೂ ಅಲ್ಲ / Neither 1 nor 2

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಎರಡೂ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಸರಿಯಾಗಿವೆ. ಭಾರತೀಯ ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ Welfare of the Child ಅತ್ಯುನ್ನತ ತತ್ವವಾಗಿದ್ದು, ಭಾರತವು 1992 ರಲ್ಲಿ UNCRC ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿ ಬದ್ಧತೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 5: ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ ಯಾವ ನಿರ್ದೇಶಕ ತತ್ವವು (DPSP) ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲು ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಬೇಕೆಂದು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತದೆ? / Which Directive Principle directs the State to secure opportunities for healthy development of children?

A) Article 39(b)
B) Article 39(f)
C) Article 44
D) Article 45

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಸಂವಿಧಾನದ Article 39(f) ಮಕ್ಕಳ ಘನತೆ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಶೋಷಣೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತವಾದ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯಕರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲು ಅಗತ್ಯ ಸೌಲಭ್ಯ ಒದಗಿಸಲು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 6: ಹಿಂದೂ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಮತ್ತು ಪೋಷಕತ್ವ ಕಾಯ್ದೆ (Hindu Minority and Guardianship Act) ಯಾವ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು? / In which year was the Hindu Minority and Guardianship Act enacted?

A) 1950
B) 1955
C) 1956
D) 1961

ಉತ್ತರ: C / Answer: C

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಹಿಂದೂ ಕಾನೂನು ಸಂಹಿತೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ Hindu Minority and Guardianship Act, 1956 ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದು, ನೈಸರ್ಗಿಕ ರಕ್ಷಕರ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 7: ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ಇತ್ತೀಚಿನ ತೀರ್ಪಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಕಸ್ಟಡಿ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ‘ವಿಸಿಟೇಷನ್’ (ಭೇಟಿ) ಪದವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಲು ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವೇನು? / What was the primary rationale of the High Court to discard the term ‘Visitation’?

A) ಇದು ಶುಲ್ಕ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ / It increases legal fees
B) ಇದು ಪೋಷಕರೊಬ್ಬರನ್ನು ಕೇವಲ ಹೊರಗಿನ ಅತಿಥಿಯನ್ನಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ / It reduces a parent to the status of an outsider or visiting guest
C) ಇದು ಕೇವಲ ತಾಯಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ / It applies only to mothers
D) ಇದು ಸಂವಿಧಾನಬಾಹಿರವಾಗಿದೆ / It is unconstitutional

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಪೋಷಕರು ಮಗುವಿನ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿಗಳಲ್ಲ; ಆದರೆ ವಿಸಿಟೇಷನ್ ಪದವು ಒಬ್ಬ ಪೋಷಕರನ್ನು ಕೇವಲ ಅತಿಥಿಯಂತೆ ಕಾಣುವಂತೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ Parenting Time ಪದ ಸೂಕ್ತ ಎಂದು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಹೇಳಿದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 8: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣಾ ಆಯೋಗ (NCPCR) ಯಾವ ಶಾಸನದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ? / Under which Act was the National Commission for Protection of Child Rights (NCPCR) established?

A) ಬಾಲಾಪರಾಧ ನ್ಯಾಯ ಕಾಯ್ದೆ 2000 / Juvenile Justice Act 2000
B) ಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣಾ ಆಯೋಗಗಳ ಕಾಯ್ದೆ, 2005 / Commission for Protection of Child Rights Act, 2005
C) ಪೋಕ್ಸೋ ಕಾಯ್ದೆ 2012 / POCSO Act 2012
D) ಶಿಕ್ಷಣ ಹಕ್ಕು ಕಾಯ್ದೆ 2009 / RTE Act 2009

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): CPCR Act, 2005 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 2007 ರಲ್ಲಿ NCPCR ಶಾಸನಬದ್ಧ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿ ಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 9: ವಿಚ್ಛೇದನದ ನಂತರ ಪೋಷಕರಿಬ್ಬರೂ ಮಗುವಿನ ಪಾಲನೆಯ ಸಮಾನ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಏನೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ? / What is the legal concept where both separated parents share equal responsibility for raising a child?

A) Sole Custody
B) Shared Parenting / Joint Custody
C) Third-party Wardship
D) Foster Care

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): ಮಗುವಿನ ಮಾನಸಿಕ ವಿಕಾಸಕ್ಕಾಗಿ ತಂದೆ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಇಬ್ಬರೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಸಮಯ ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು Shared Parenting / Joint Custody ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 10: ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ 21ನೇ ವಿಧಿಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸುವ ಹಕ್ಕಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಮಕ್ಕಳ ಸಮಗ್ರ ಮಾನಸಿಕ ಮತ್ತು ದೈಹಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಹಕ್ಕು ಒಳಪಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದ ಸಂಸ್ಥೆ ಯಾವುದು? / Which institution interprets the right to holistic development of children under Article 21?

A) ಕಾನೂನು ಆಯೋಗ / Law Commission
B) ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು / Supreme Court and High Courts of India
C) ಬಾರ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ / Bar Council of India
D) ಕೇಂದ್ರ ಸಮಾಜ ಕಲ್ಯಾಣ ಮಂಡಳಿ / Central Social Welfare Board

ಉತ್ತರ: B / Answer: B

ವಿವರಣೆ (Explanation): Supreme Court & High Courts ಸಂವಿಧಾನದ Article 21 ಅನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿ, ಘನತೆಯುಕ್ತ ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ಪೋಷಕರ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ಮಕ್ಕಳ ಜೀವಿಸುವ ಹಕ್ಕಿನ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವೆಂದು ಪುನರುಚ್ಚರಿಸಿವೆ.